Thương nhân kiến nghị khi Chính phủ gỡ vướng cấp mã số vùng trồng sầu riêng

Chính phủ vẫn giữ tiền kiểm với nông sản xuất khẩu như sầu riêng - Ảnh: TÂM AN

Chính phủ vừa ban hành nghị quyết đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói: đưa việc cấp mã về cấp xã, làm toàn trình trên mạng và chuyển sang hậu kiểm, nhưng vẫn giữ tiền kiểm với nông sản xuất khẩu như sầu riêng.

Gỡ vướng tạm, chờ sửa đổi nghị định gây khó cho ngành sầu riêng

Ngày 31-7, Chính phủ ban hành nghị quyết đơn giản hóa thủ tục hành chính về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày ký và áp dụng đến khi Chính phủ ban hành nghị định sửa đổi Nghị định 38 của Chính phủ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao trình Chính phủ nghị định sửa đổi theo trình tự rút gọn trong tháng 9-2026.

Mã số vùng trồng là điều kiện bắt buộc để nông sản xuất khẩu chính ngạch và truy xuất nguồn gốc. Nhiều năm qua, không ít vùng nguyên liệu đạt chất lượng nhưng chưa có mã số nên chưa thể xuất khẩu chính ngạch, dễ bị ép giá.

Đây là động tác gỡ vướng cấp tốc. Nghị định 38 mới có hiệu lực từ đầu năm nay, nhưng chỉ sau hơn nửa năm, nhiều quy định đã phải tạm ngưng vì vướng thực tế, nhất là với cây lâu năm xuất khẩu chủ lực như sầu riêng.

Theo ông Hà Ngọc Chiến - Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, nghị quyết có bốn thay đổi đáng chú ý nhất.

Công nhân một doanh nghiệp xuất khẩu ở xã Krông Pắk, Đắk Lắk kiểm tra, vệ sinh trái sầu riêng trước khi đóng thùng đưa đi xuất khẩu - Ảnh: TÂM AN

Thứ nhất là thẩm quyền. Trước đây, hồ sơ nộp lên cơ quan chuyên môn cấp tỉnh thẩm định rồi mới cấp. Nay việc tiếp nhận và cấp mã số chuyển về UBND cấp xã nơi có vùng trồng, do chủ tịch UBND xã ký thông báo cấp.

Thứ hai, toàn bộ thủ tục làm trên môi trường mạng, theo hướng tổ chức, cá nhân tự kê khai và tự chịu trách nhiệm. Vị trí thửa đất được xác định theo mã định danh trong cơ sở dữ liệu đất đai; nơi chưa có mã thì người dân tự kê khai, xã xác nhận khi kiểm tra hoặc hậu kiểm.

Thứ ba là chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm. 

Thứ tư, thời gian giải quyết được rút ngắn.

"Điểm mới lớn nhất là đưa việc cấp mã về xã, làm trực tuyến và cho người dân tự kê khai, tự chịu trách nhiệm. Khâu kiểm tra chuyển sang hậu kiểm nên mã số ra nhanh hơn nhiều", ông Chiến phân tích. Với vườn chỉ bán trong nước hoặc đến thị trường không yêu cầu mã số, xã cấp mã trong ba ngày làm việc.

"Riêng vùng trồng phục vụ thị trường có yêu cầu về mã số thì vẫn phải tiền kiểm, giải quyết trong 10 ngày làm việc, sau đó tổng hợp gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường để nước nhập khẩu phê duyệt", ông Chiến nói.

Doanh nghiệp muốn tiền kiểm gắn thẳng với đầu ra

Ông Lưu Hoàng Tuấn, đại diện Công ty nông sản Bảo Thi - doanh nghiệp chuyên sản xuất, mua bán sầu riêng ở Đạ Huoai (vùng trồng sầu riêng lớn nhất phía nam tỉnh Lâm Đồng), cho rằng với nông sản xuất khẩu nên giữ cơ chế tiền kiểm.

Theo ông Tuấn, tiền kiểm giúp doanh nghiệp tránh rủi ro bị nước nhập khẩu từ chối thông quan hoặc kéo dài thời gian chờ ở cửa khẩu. Sầu riêng và nông sản nói chung khi bị giữ lâu sẽ rút ngắn thời gian bày bán ở chợ, siêu thị, dễ mất tính cạnh tranh, bị định giá rẻ, thậm chí bị trả hàng.

Ông Tuấn đề xuất tiền kiểm nên làm theo hướng doanh nghiệp hoặc địa phương hợp tác với cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu. Sau khi kiểm định ngay tại nơi sơ chế, đóng gói, hàng được đưa một mạch từ nhà xưởng đến đơn vị tiếp nhận của nước nhập khẩu, không phải làm thêm nhiều thủ tục.

Thương lái ở xã Krông Pắk, Đắk Lắk kiểm tra trái sầu riêng thu mua để phân loại khi đóng hàng xuất khẩu - Ảnh: TÂM AN

Về việc cấp mã được đưa về xã, ông Tuấn nhìn nhận đưa thủ tục đến gần dân là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là xã phải có cán bộ chuyên môn hỗ trợ người dân làm hồ sơ, sử dụng và duy trì mã số. "Mã số vùng trồng không phải là tất cả và quan trọng nhất đối với người trồng sầu riêng xuất khẩu", ông Tuấn nói.

Lo lắng về năng lực cấp xã cũng là điều chính quyền cơ sở chia sẻ. Ông Trương Văn Hiệu, Phó chủ tịch UBND xã Ea Knuếc (tỉnh Đắk Lắk), cho biết địa phương đồng tình phân cấp cấp mã về xã vì rút ngắn thời gian, nhưng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần sớm ban hành quy trình nghiệp vụ, tập huấn cán bộ và hỗ trợ hạ tầng công nghệ thông tin, nhân lực, kinh phí.

Ở góc độ doanh nghiệp xuất khẩu, bà Ngô Tường Vy, Tổng giám đốc Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu (tỉnh Đắk Lắk), cho rằng đơn giản hóa thủ tục sẽ giúp nhiều vùng nguyên liệu được đưa vào hệ thống quản lý chính thức, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về vùng trồng và minh bạch chuỗi cung ứng.

"Rút ngắn thủ tục không đồng nghĩa buông lỏng quản lý. Nhà nước tạo thuận lợi khâu cấp mã, nhưng doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm quản lý vùng nguyên liệu, thu mua đúng vùng đã đăng ký và bảo đảm truy xuất nguồn gốc", bà Vy nói.