Món heo nấu giả cầy ăn cùng với bún, đậu hũ và rau sống rất ngon - Ảnh minh họa: DƯƠNG TIẾN ĐẠT
Tôi thuộc thế hệ 8x đời đầu, được sinh ra ở vùng quê làng biển nghèo của huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Cuộc sống của cả nhà nhìn vào chiếc thuyền nan của bố và người bác trong xóm. Bữa ăn đủ cơm chỉ rơi vào những ngày trời yên biển lặng, còn đa phần thiếu ăn khi cơn Về quê sớm vì nhớ mẹ và mấy trái bưởi, con gà ở chợ Tết quê nhàĂn trứng ngày Tết nhớ bảo quản kỹTát mương ăn Tết với những món cây nhà lá vườn
"Cứ mưa gió thế này lấy bánh chưng đâu cho lũ trẻ". Đó là tiếng thở dài của những người đàn ông mỗi khi trời rạng sáng cùng nhau ra biển để nắm tình hình để quyết định một chuyến ra khơi.
Thế rồi Tết cũng đến, lũ trẻ chúng tôi ngày đó chỉ mong Tết đến thật nhanh để được ăn thịt mỡ, bánh chưng và tiếng gọi nhau đi nhặt pháo rụng từ các nhà trong xóm.
Hơn 40 năm trôi qua, nhiệm vụ mẹ giao vào những ngày cận Tết vẫn luôn văng vẳng đâu đó trong tôi khi những cành đào, cành mai bắt đầu chớm nở.
"Thằng Dương, thằng Duy nạo riềng. Riềng già nên mài dao sắc và nhọn để làm cho sạch mẻ giả cầy mới ngấm và ngon. Thằng Thùy lấy nồi bảy chùi sạch sẽ cho mẹ". Sở dĩ mẹ giao cụ thể vì công việc làm sạch riềng thường khó khăn hơn. Riềng được mẹ đi chợ chọn những củ riềng già, thơm và rất khó làm phần vỏ.
Sẽ rất nhiều người ngạc nhiên khi đọc hai từ "giả cầy" trong dịp Tết đến xuân về, nghe nó cứ xui xẻo hay kiêng cữ. Đặc biệt quê tôi lại làm nghề đi biển vốn dĩ có tục lệ kiêng cữ rất nhiều thứ.
Món giả cầy ở đây đơn giản là thịt lợn ăn thừa, riềng cùng mắm tôm, mật mía, tiêu. Đó là món không phải để thờ cúng, không phải món để tiếp đãi bạn bè trong những ngày Tết. Nhưng đối với nhiều gia đình ở làng biển chúng tôi sẽ là món không thể thiếu trong mỗi gia đình.
"May quá các bác để lộc cho nồi giả cầy nhiều quá"
Theo lời kể của cha, từ khi sinh ra và lớn lên đã được ông bà giao cạo riềng để nấu giả cầy mỗi khi Tết đến.
"Món giả cầy có gì ghê gớm đâu. Cũng do đói khát mà sinh ra cái tiết kiệm cả thôi. Chỉ riềng và 'thịt vặt' nhưng sẽ níu thêm vị Tết và giúp mọi người vượt qua cơn đói trong những ngày mưa rét", cha trả lời các thắc mắc của chúng tôi.
Tết cần được lưu giữ vẹn nguyên giá trị truyền thốngĐỌC NGAYTheo phong tục ở quê tôi, cứ vào dịp Tết, nhiều nhà góp chung tiền mua một con lợn để đụng rồi chia mỗi gia đình một phần ăn Tết.
Do quan niệm Tết đủ đầy khi mâm cơm cúng ngày 30 và đầu năm phải có đầy đủ các phần thịt ở con lợn. Chính vì thế phần thịt bị chia nhỏ, có nhiều phần nhỏ đến mức khó chế biến cụ thể là luộc hay nấu. Tất cả đều được cho vào nồi giả cầy.
Những ngày Tết quê tôi thật vui vẻ và đầm ấm. Khi có khách đến, trên mâm sẽ có một đĩa nhỏ thịt lợn luộc hoặc kho, bánh chưng xanh, hành muối và đặc biệt là bát nước mắm cá cơm mặn chát được mỗi gia đình muối cẩn trọng trong năm để đãi khách.
Do bữa Tết, khách chỉ đến từng nhà chúc là chính, còn ăn thì gắp cho có lệ nên sau mỗi lượt khách, thức ăn lại dư lại trên mâm.
Để tôn trọng khách tiếp theo, gia đình sẽ thay thịt, hành và nước mắm. Số thịt dư, nước mắm được cho vào nồi giả cầy chuẩn bị sẵn trong góc bếp. Nhìn vào nồi giả cầy sau mỗi lượt khách đến chúc Tết ra về, mẹ tôi thường hay nói vui "may quá các bác để lộc cho nồi giả cầy nhiều quá".
Câu nói tếu táo của mẹ hơn 40 năm qua vẫn quanh quẩn trong tâm trí của tôi. Đó là nỗi niềm lo cho gia đình miếng ăn khi những ngày Tết đi qua, đó là tình thương yêu, lo lắng của mẹ giữ cho căn bếp thật ấm cúng khi những cơn gió mùa đông bắc liên tiếp đổ về.
Vài ba ngày Tết trôi qua, bánh chưng đã hết, thức ăn trong nhà cũng đã cạn dần. Bên ngoài biển động những con sóng vẫn cuồn cuộn kéo theo cơn gió mùa đông bắc như nhấn chìm làng biển quê tôi vào những cơn mưa giêng hai.
Lúc này, nhiều gia đình lại tiếp tục rơi vào cơn đói.
"Cái tính lo xa cho gia đình của mẹ chúng bây cũng từ nghèo khổ mà ra chứ sung sướng gì. Nhà ba đứa con trai không có nồi giả cầy toàn riềng với da lợn kia lấy đâu cho chúng bay cao lớn như bây giờ", lời cha tôi nói trong mỗi bận gia đình tề tựu bên mâm cơm ngày Tết làm anh em chúng tôi không kìm được nước mắt.
Cuộc sống khó khăn đã trôi qua, nồi giả cầy của mẹ năm nào giờ được thay vào nhiều món ăn tươi mới, hiện đại trong tủ lạnh, ngăn đông.
Nhưng với anh em chúng tôi, hồi ức về những ngày đói rét nhưng dậy mùi giả cầy sẽ là hành trang, động lực và niềm tin cho chúng tôi cố gắng thật nhiều để mỗi dịp Tết đến xuân về bên mâm cơm với mẹ cha, nguồn cội.
Vì sao gọi là Tết nhất, cái Tết nào là tuyệt nhất?
