Người dùng thanh toán không tiền mặt tại một tiệm tạp hóa ở TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Trao đổi với Tuổi Trẻ về việc xuất hóa đơn cho các giao dịch nhỏ, lẻ, giá trị thấp đang gây nhiều bất tiện cho hộ kinh doanh, PGS.TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc chương trình đào tạo thị trường chứng khoán tại Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), nhận định đây là việc cần làm để quản lý và minh bạch hóa mọi giao dịch.
Tuy nhiên, việc xuất hóa đơn cho mọi giao dịch hiện nay vẫn còn mới, người dân chưa quen nên xuất hiện nhiều lăn tăn, cho rằng không đáng kể để xuất những hóa đơn quá nhỏ.
Việt Nam theo đó có thể học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế. Chẳng hạn, ở Singapore có quy định cho phép xuất biên nhận (receipt) để xác nhận giao dịch đối với các giao dịch có giá trị nhỏ.
Có thể xuất biên nhận, hóa đơn thuế đơn giản
Dưới góc độ chuyên gia, TS Ngô Minh Vũ cho rằng đầu tiên cần phải nhìn nhận khi chính sách về thuế và ghi nhận thuế được đặt ra, mọi giao dịch phát sinh đều cần được ghi nhận trong hệ thống để phục vụ mục đích quản lý thuế.
Dù giao dịch có giá trị lớn hay nhỏ đều phải có bằng chứng cho thấy giao dịch đó đã xảy ra. Ông Vũ cho rằng vấn đề cần bàn là ghi nhận như thế nào để vừa hiệu quả, hợp lý, vừa tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.
TS Vũ cho biết một số quốc gia có quy định nếu hóa đơn dưới một giá trị nhất định thì có thể có giải pháp ghi nhận khác, như việc ghi biên nhận hay cũng là hóa đơn, nhưng hóa đơn này sẽ đơn giản hơn, không cần quá nhiều thông tin.
Chẳng hạn, ở Singapore, với những giao dịch có giá trị nhỏ, thay vì bắt buộc phải xuất hóa đơn thuế với đầy đủ thông tin, người bán có thể sử dụng biên nhận (receipt) để xác nhận giao dịch.
Biên nhận khác với hóa đơn thuế ở chỗ nó đơn giản hơn. Biên nhận chủ yếu xác nhận rằng một giao dịch đã xảy ra, không nhất thiết phải có đầy đủ các thông tin liên quan đến thuế, mã số thuế hay thông tin của người mua và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, dữ liệu từ các biên nhận này có thể được sử dụng để ghi nhận doanh thu, qua đó hạn chế thất thu thuế.
Theo TS Vũ, Việt Nam cũng có thể cân nhắc cách tiếp cận với những giao dịch nhỏ, có thể sử dụng một loại chứng từ đơn giản hơn, không nhất thiết phải có đầy đủ các thông tin như một hóa đơn thuế. Điều quan trọng là phải có bằng chứng lưu lại giao dịch đã phát sinh.
Còn về việc gộp hóa đơn, TS Vũ cho rằng vấn đề không nằm ở việc có nên gộp các giao dịch nhỏ hay không, mà là hệ thống ghi nhận giao dịch có đủ bằng chứng để truy lại từng giao dịch hay không. Nếu hệ thống ghi nhận đầy đủ thì việc gộp các giao dịch nhỏ hoàn toàn có thể thực hiện được.
“Ví dụ, cuối ngày có thể tổng hợp nhiều giao dịch nhỏ vào một hóa đơn, đồng thời lưu lại các biên nhận điện tử để thể hiện những giao dịch cụ thể nào đã được gộp vào hóa đơn đó”, ông nói thêm.
Ngược lại, nếu chưa có hệ thống ghi nhận từng giao dịch mà vẫn yêu cầu gộp các giao dịch nhỏ thì có thể đi ngược với mục tiêu ban đầu là minh bạch doanh thu và hạn chế thất thu thuế. Khi đó cơ quan quản lý sẽ thiếu bằng chứng để xác định những giao dịch thực tế đã phát sinh.
PGS.TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc chương trình đào tạo thị trường chứng khoán tại Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) - Ảnh: NVCC
Có nhất thiết phải xuất hóa đơn nếu người dùng không cần?
Về vấn đề này, theo TS Vũ, không nên quá đặt nặng việc người tiêu dùng có lấy hóa đơn hay không. Doanh nghiệp thường cần hóa đơn để phục vụ hoạt động kinh doanh, còn người tiêu dùng cá nhân có thể không có nhu cầu.
Tuy nhiên, khi người tiêu dùng có yêu cầu thì hệ thống phải có khả năng cung cấp hóa đơn cho họ. Đây là một phần cơ bản của giao dịch kinh tế.
"Nhìn rộng hơn, mục tiêu của việc chuyển đổi về pháp lý và hệ thống ghi nhận doanh thu, chi phí trong những năm qua là minh bạch hóa hoạt động kinh doanh. Vì vậy, dù giao dịch có giá trị lớn hay nhỏ vẫn cần được ghi nhận", ông Vũ nhấn mạnh.
Theo TS Vũ, mức độ chi tiết của chứng từ có thể được thiết kế khác nhau. Với những giao dịch nhỏ, đơn lẻ, không nhất thiết phải yêu cầu một hóa đơn thuế đầy đủ thông tin mà có thể sử dụng chứng từ đơn giản hơn. Điều quan trọng nhất là phải có bằng chứng lưu lại giao dịch đã xảy ra.
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ, Cơ quan Thuế Singapore (IRAS) quy định với khách hàng không đăng ký GST, chẳng hạn người tiêu dùng cá nhân, doanh nghiệp có thể sử dụng biên nhận (receipt) thay cho hóa đơn thuế, trong đó GST (Goods and Services Tax) là thuế hàng hóa và dịch vụ, tương tự thuế giá trị gia tăng (VAT) tại Việt Nam.
Biên nhận đơn giản hơn hóa đơn thuế nhưng vẫn phải thể hiện một số thông tin cơ bản như tên và mã số GST của doanh nghiệp, ngày giao dịch, tổng số tiền khách hàng phải trả bao gồm GST và xác nhận giá đã bao gồm GST. Và nếu khách hàng yêu cầu, doanh nghiệp vẫn phải cung cấp biên nhận.
Với khách hàng là doanh nghiệp đã đăng ký GST, quy định về hóa đơn chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, nếu tổng giá trị giao dịch, đã bao gồm GST, không vượt quá 1.000 SGD, doanh nghiệp có thể sử dụng hóa đơn thuế đơn giản (simplified tax invoice) thay cho hóa đơn thuế thông thường.
Loại hóa đơn này không cần một số thông tin như tên và địa chỉ người mua nhưng vẫn phải ghi nhận các thông tin cơ bản của giao dịch.
