Giảm thuế Mỹ - Trung có ảnh hưởng đến đơn hàng của Việt Nam?

Nhân sự làm việc tại nhà máy Việt Nam vừa khánh thành của Pandora tại TP.HCM - Ảnh: NGHI VŨ

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Rizwan Khan, đối tác điều hành Công ty tư vấn đầu tư Acclime Vietnam, cho rằng đợt giảm thuế Mỹ - Trung lần này có thể khiến một số đơn hàng dịch chuyển, nhưng chưa đủ sức đảo chiều chiến lược China+1 (Trung Quốc +1).

Theo ông Khan, khoảng 60 tỉ USD hàng hóa được đưa vào cơ chế xem xét giảm thuế chỉ chiếm 14% thương mại Mỹ - Trung năm 2025. Riêng phía Mỹ, khoảng 30 tỉ USD hàng Trung Quốc được đề xuất giảm thuế, tương đương 9,7% kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang thị trường này.

Mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng Trung Quốc theo đề xuất cũng chỉ giảm từ khoảng 22% xuống 20,5%, vẫn gần gấp đôi mức 11% vào đầu năm 2025.

Sẽ có đàm phán giảm giá, nhưng chưa đủ để di dời

Phần lớn hàng hóa được đề xuất giảm thuế thuộc nhóm không nhạy cảm. Tuy nhiên, ông lưu ý một số nhóm hàng trong danh sách của Mỹ lại có ý nghĩa đáng kể với Việt Nam.

Đồ chơi, sản phẩm nhựa và đồ gia dụng đều là những ngành có biên lợi nhuận thấp và nhạy cảm về giá. Vì vậy, chỉ vài điểm phần trăm chênh lệch về thuế cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định đặt hàng.

“Một số nhà mua hàng Mỹ có thể chuyển một phần đơn hàng ngắn hạn trở lại các nhà cung cấp hiện hữu tại Trung Quốc, đặc biệt đối với những mặt hàng mà thuế suất được đưa trở về mức tối huệ quốc (MFN)”, ông Khan nhận định.

Theo ông, tác động có thể xuất hiện trước tiên trong đơn hàng và các cuộc đàm phán về giá trong vài quý tới, thay vì dẫn đến quyết định di dời nhà máy.

Lý do là với các tập đoàn đa quốc gia, thay đổi địa điểm sản xuất là quyết định đầu tư dài hạn. Quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng thường gắn với chu kỳ đầu tư 10-20 năm, cùng chi phí xây dựng mạng lưới nhà cung cấp, logistics và lực lượng lao động tại địa điểm mới.

Ông Rizwan Khan, đối tác điều hành Công ty tư vấn đầu tư Acclime Vietnam

Do đó, ông Khan cho rằng thỏa thuận lần này “có ý nghĩa nhất định, nhưng chưa đủ rộng để làm thay đổi căn bản logic đầu tư đằng sau chiến lược China+1”.

Trước khi thay đổi chiến lược sản xuất hoặc tìm nguồn cung, nhà đầu tư còn phải chờ mức thuế cuối cùng, phạm vi hàng hóa được áp dụng và thời hạn của việc giảm thuế.

Xa hơn là cách Mỹ áp dụng quy tắc xuất xứ và quy định về chuyển tải với hàng hóa sử dụng đầu vào Trung Quốc, kết quả đàm phán thương mại Việt Nam - Mỹ và khoảng cách thuế giữa Trung Quốc với các địa điểm sản xuất thay thế.

Theo ông Khan, vì vậy China+1 không chỉ là phản ứng trước thuế quan, mà còn là chiến lược dài hạn nhằm giảm rủi ro tập trung chuỗi cung ứng và rủi ro địa chính trị.

Việt Nam cần gì để giữ lợi thế?

Với Việt Nam, ông Khan cho rằng một trong những ưu tiên là hoàn tất thỏa thuận thương mại đối ứng với Mỹ và xử lý các vấn đề Washington đã nêu, trong đó có một số rào cản phi thuế quan.

Việc tăng mua hàng Mỹ ở những lĩnh vực có nhu cầu thực tế như nông sản, LNG và máy bay, theo ông, cũng có thể góp phần xử lý những quan ngại về thặng dư thương mại song phương.

Một vấn đề khác là xuất xứ hàng hóa. Khi Mỹ tăng chú ý đến hành vi né thuế và chuyển tải, Việt Nam cần những hệ thống đáng tin cậy để chứng minh nguồn gốc và quá trình chuyển đổi của hàng hóa.

Ông Khan đề cập việc số hóa giấy chứng nhận xuất xứ, tăng giám sát những dự án có nguy cơ chủ yếu phục vụ chuyển tải, đồng thời nâng khả năng truy xuất chuỗi cung ứng để đáp ứng các yêu cầu của Mỹ, bao gồm quy định liên quan đến lao động cưỡng bức.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần tăng giá trị tạo ra trong nước. Theo ông, nhiều chuỗi sản xuất hiện vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện và nguyên liệu nhập khẩu; riêng điện tử, tỉ lệ nội địa hóa chỉ khoảng 15-20% theo nhiều ước tính của ngành.

Việc phát triển mạng lưới nhà cung cấp Tier-1 và Tier-2 trong nước sẽ giúp tăng phần giá trị giữ lại tại Việt Nam và giảm phụ thuộc vào đầu vào nhập khẩu.

“Mục tiêu không nên chỉ đơn thuần là đón thêm một nhà máy, mà phải xây dựng được năng lực của các nhà cung cấp và các ngành công nghiệp hỗ trợ xung quanh nhà máy đó”, ông Khan nói.