Phật tử dâng cơm sư sãi dịp lễ Đôn Ta - Ảnh: LÂM TUYỀN
Ngày 3-10, ông Lâm Vĩnh Phương - nguyên Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Sóc Trăng cũ - cho biết tập tục Sen Đôn Ta là nét đẹp văn hóa tâm linh lâu đời của người Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có gốc rễ từ tín ngưỡng dân gian trước khi Phật giáo lan truyền đến vùng đất này.
Tại nhà lễ chính diễn ra trong 3 ngày
Ông Phương thông tin nguồn gốc và ý nghĩa xuất phát từ nền nông nghiệp lúa nước. Sau khi hoàn thành vụ gieo cấy vào khoảng tháng 8 âm lịch (mùa mưa lũ), người Khmer xưa thường chèo xuồng ghe đi thăm hỏi, mang quà bánh biếu ông bà, cha mẹ.
Do đường sá cách trở, nhiều người khi đến nơi mới hay tin người thân đã khuất. Để tưởng nhớ, họ hẹn gặp nhau tổ chức lễ tri ân.
Khi Phật giáo phát triển, nghi thức cúng gia tiên hòa quyện cùng các nghi lễ Phật giáo tại chùa, tạo nên một dịp lễ tri ân và làm phước kéo dài nửa tháng, từ khoảng 16-8 đến 1-9 âm lịch hàng năm.
Biểu diễn văn nghệ mừng lễ Đôn Ta - Ảnh: LÂM TUYỀN
Cac nghi thức chính lễ Sen Đôn Ta là sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian (thực hiện tại nhà) và tín ngưỡng Phật giáo (thực hiện tại chùa).
Tại chùa, kéo dài 2 tuần, diễn ra các nghi thức Kan-bân và Boh Bai-bân (gọi chung là "Phchum Bân") để làm phước, cầu siêu cho các hương linh.
Tại nhà, trong 3 ngày chính. Ngày thứ nhất (Sen To-tuol), lễ cúng rước ông bà, tổ tiên về ăn lễ. Ngày thứ hai là ngày Tâu-vot, mọi người cùng vào chùa dâng cơm, nghe kinh, tích đức. Ngày thứ ba là ngày Sen Chun, lễ cúng tiễn ông bà, tổ tiên trở về.
"Ngày nay, dưới sự dung hợp của giới tri thức và các sư sãi, hai phần nghi lễ tại nhà và tại chùa đã hòa làm một, tạo nên trọn vẹn không gian lễ hội Sen Đôn Ta, biểu tượng sâu sắc cho hiếu đạo, sự đoàn kết và tinh thần uống nước nhớ nguồn của cộng đồng người Khmer Nam bộ", nghệ sĩ ưu tú Lâm Vĩnh Phương chia sẻ thêm.
Nhớ người đã khuất để sống tốt hơn với người đang hiện diện
Theo TS Huỳnh Vũ Lam - Phó chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TP Cần Thơ, Sen Đôn Ta là một trong những lễ truyền thống quan trọng của đồng bào Khmer Nam bộ, mang ý nghĩa tưởng nhớ và tri ân ông bà, cha mẹ, tổ tiên đã qua đời. Đây cũng là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu kính, hướng về cội nguồn và làm phước theo tinh thần Phật giáo Nam tông Khmer.
TS Lam cho hay trong những ngày lễ, bà con thường dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị cơm và lễ vật cúng ông bà; đến chùa dâng cơm, làm phước, nghe các vị sư tụng kinh, cầu an và cầu phước cho người đã khuất cũng như người đang sống. Đây cũng là dịp bà con gặp gỡ, thăm hỏi người thân, gắn kết gia đình và cộng đồng.
"Theo tôi, nét đẹp nhất của Sen Đôn Ta chính là tinh thần biết ơn: Nhớ người đã khuất để sống tốt hơn với những người đang hiện diện", TS Lam thông tin.
Chú Thạch Sen (xã Mỹ Tú, TP Cần Thơ) cho biết năm nay mùa màn thuận lợi nên sẽ chuẩn bị sửa sang nhà cửa, nhiều món ăn để cúng ông bà, tổ tiên.
"Trong các ngày này, con cháu tôi đi làm ăn xa đều về nhà. Mọi người sum họp, chúc phúc và đi lễ chùa. Tôi cầu mong mọi người bình an, quê hương, đất nước giàu đẹp", chú Sen chia sẻ.
Lễ Sen Đôn Ta của người Khmer Nam bộ năm nay diễn ra vào 3 ngày, từ 10 đến 12-10. Các địa phương như TP Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang… đang có kế hoạch tổ chức nhiều hoạt động.
Tại Cần Thơ, Ban Thường vụ Thành ủy có chỉ thị về việc tổ chức các hoạt động đón lễ, tết cổ truyền của đồng bào dân tộc Khmer năm 2026 trên địa bàn. Theo đó cán bộ, công chức, viên chức và người lao động tại các cơ quan hành chính, sự nghiệp, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, sinh viên là người dân tộc Khmer được nghỉ lễ Sen Đôn Ta năm 2026 liên tục 3 ngày, từ ngày 10 đến hết ngày 12-10.
Mới đây, UBND TP Cần Thơ đã kế hoạch tổ chức các hoạt động mừng lễ Sen Đôn Ta của đồng bào Khmer trên địa bàn. Ngoài các hoạt động thăm hỏi, còn tổ chức chương trình truyền hình trực tiếp nhằm tôn vinh bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc Khmer; giới thiệu những thành tựu phát triển toàn diện kinh tế - xã hội của thành phố, dự kiến diễn ra sáng 11-10 tại Chùa Đay Om Pu, ấp Phú Giao, xã Gia Hòa.
