Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp - Ảnh: QUỐC HỘI
Sáng 10-11, thảo luận hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng Việt Nam đã có những lĩnh vực văn hóa tạo được sức bật lớn, nhưng vẫn thiếu cái lõi để biến sáng tạo thành tài sản kinh tế. “Chúng ta đã có mầm, đã có cực, nhưng chưa có ngành”, ông nói.
Cần nhìn thẳng vào thực trạng
Đại biểu Lê Hoàng Anh - Ảnh: QUỐC HỘI
Phát biểu tại nghị trường, đại biểu Lê Hoàng Anh đặt vấn đề cần nhìn thẳng vào thực trạng phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam, thay vì chỉ nhìn vào những thành công về lượt tải, doanh thu phòng vé hay sức hút của các chương trình biểu diễn.
Theo ông, Việt Nam đã có những lĩnh vực văn hóa đạt được thành tựu đáng kể. Năm 2025, game Việt đạt 4,9 tỉ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỉ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt có thể lấp đầy các sân vận động.
Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng ấy là những điểm nghẽn căn bản. “Nhưng chưa có ngành, vì 95% lượt tải game ở nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác”, ông phân tích.
Đại biểu cho rằng Việt Nam có người sáng tạo, có khán giả, nhưng đang thiếu những yếu tố cốt lõi để biến sản phẩm sáng tạo thành tài sản có giá trị kinh tế, gồm bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối.
Đánh giá dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề nhưng vẫn còn những điểm bất cập: “Rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi”.
Cụ thể, theo đại biểu, chính sách vẫn đang trải đều cho 10 nhóm ngành. Trong khi báo cáo tiếp thu nêu đã định hướng nguồn lực vào ngành mũi nhọn, cả 37 điều của dự thảo luật tại thời điểm tối 9-11 vẫn chưa có điều nào lựa chọn ngành mũi nhọn. “Ưu tiên tất cả tức là không ưu tiên”, ông nhấn mạnh.
Về thủ tục, đại biểu chỉ ra dự thảo có hơn 10 “cửa” đánh giá, công nhận và khoảng 40 lần giao văn bản dưới luật quy định. Đáng chú ý, ông dẫn Phụ lục II của báo cáo, cho biết khoản chi ngân sách lớn nhất, hơn 9.000 tỉ đồng, dành cho hạ tầng kết nối đến các cụm, khu. Tuy nhiên, mỗi đồng ngân sách ở lĩnh vực này chỉ kéo thêm 1,5 đồng vốn ngoài, thấp nhất trong các hệ số được nêu.
Trong khi đó, khoản hỗ trợ chi phí sản xuất duy nhất tại Điều 32 lại dành cho doanh nghiệp phục vụ đoàn nước ngoài.
Đại biểu dự phiên họp - Ảnh: QUỐC HỘI
Từ đó, đại biểu đề nghị phải lựa chọn và tập trung nguồn lực thay vì dàn trải. Trước mắt, ông kiến nghị bổ sung cơ chế xác định lĩnh vực trọng điểm theo từng giai đoạn, trong đó luật quy định tiêu chí, Chính phủ lựa chọn tối đa 3-4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm, có đánh giá và đưa ra khỏi danh mục nếu không đạt yêu cầu.
Ba lĩnh vực cần tập trung trước mắt là trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. “Ba mũi nhọn ấy là đầu tàu kéo cả đoàn tàu”, ông nói.
Đồng thời, cần bổ sung cơ chế đặc thù hỗ trợ thực thi bản quyền trên môi trường số, chặn nhanh cả tên miền mới của các trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm.
Nguồn lực cũng cần chuyển trọng tâm từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế và trả sau khi có kết quả. “Không có hàng rào, rất dễ sinh ra những dự án bất động sản khoác áo văn hóa”, đại biểu cảnh báo.
Ông đề nghị ưu đãi thuế chỉ dành cho sản phẩm trọng điểm có tiêu chí luật định; việc đánh giá, công nhận phải thống nhất ở cấp Trung ương. Các cụm, khu được hưởng ưu đãi cần có tỉ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi.
Tài sản trí tuệ chưa thành nguồn vốn, nghệ nhân cần được trả tiền xứng đáng
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Ảnh: QUỐC HỘI
Cùng góp ý về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh phải nhận diện đúng nguồn lực và có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế.
Theo ông, dự thảo đã mở hướng sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm, hỗ trợ định giá và phát triển sàn giao dịch. Tuy nhiên, tài sản sáng tạo chỉ thực sự trở thành nguồn vốn khi có dữ liệu giao dịch, cơ sở xác định giá và khả năng xử lý tài sản.
Trong khi đó, sàn giao dịch đến ngày 1-8-2028 mới có hiệu lực, chậm một năm so với quy định tại điều 9.
Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế công khai dữ liệu giá giao dịch và đồng bộ lộ trình triển khai các công cụ này.
Ông cũng lưu ý định nghĩa công nghiệp văn hóa tại khoản 1 điều 2, khi dự thảo sử dụng từ “và” giữa các yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ.
Theo đại biểu, cách quy định này có thể khiến sản phẩm thủ công truyền thống, nghệ thuật dân gian chưa ứng dụng công nghệ hoặc chưa xác lập quyền sở hữu trí tuệ bị hiểu là nằm ngoài phạm vi điều chỉnh.
Ông đề nghị lấy giá trị văn hóa và sáng tạo làm nền tảng; công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ là công cụ gia tăng giá trị, không phải điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp.
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề cập là quyền hưởng lợi của cộng đồng khi khai thác thương mại di sản và tri thức truyền thống.
Ông cho rằng dự thảo chưa quy định rõ trách nhiệm tham vấn, ghi nhận nguồn gốc và chia sẻ lợi ích hợp pháp với cộng đồng nắm giữ di sản.
Đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề nghị làm rõ đối tượng được hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa, tránh bỏ sót cộng đồng, cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh.
Dẫn thực tế tại tỉnh Lâm Đồng, ông cho biết phường Lang Biang Đà Lạt có 11 câu lạc bộ cồng chiêng với hơn 200 nghệ nhân; làng dệt thổ cẩm Đam Pao có 140 hộ tham gia. Tuy nhiên, đầu ra sản phẩm vẫn bấp bênh, thiếu liên kết và hạn chế về vốn.
Theo ông, đây là những chủ thể trực tiếp giữ nghề, giữ hồn cốt văn hóa dân tộc và tạo ra sản phẩm văn hóa, do đó cần được hỗ trợ nâng cao năng lực.
