Điện mặt trời áp mái khu công nghiệp ở TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, tiến sĩ William L. Nolten, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành Golden Gate BCE Group - cho rằng điểm nghẽn không chỉ nằm ở tài sản bảo đảm hay quy mô, mà là khả năng chứng minh doanh nghiệp đang ở đâu, giảm phát thải như thế nào và có đủ khả năng vận hành một dự án hiệu quả về tài chính lẫn môi trường để thu hút nguồn vốn xanh hay không.
TS William L. Nolten có kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực hợp tác chiến lược về nông nghiệp xanh, phát triển bền vững, logistics và tiêu chuẩn dữ liệu ESG tại Việt Nam.
"Không phải 'xanh' ngay từ đầu để tiếp cận vốn xanh"
Thế giới đang có rất nhiều nguồn vốn xanh nhưng doanh nghiệp Việt vẫn gặp khó khi tiếp cận. Trong đó rào cản lớn nhất của các SME thường được cho là thiếu tài sản bảo đảm hoặc quy mô còn nhỏ.
Tiến sĩ William L. Nolten, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành Golden Gate BCE Group - Ảnh: NVCC
Song, trở ngại lớn nhất không phải là quy mô doanh nghiệp hay thiếu tài sản bảo đảm.
"Điều các nhà đầu tư quốc tế tìm kiếm là những dự án có thể chứng minh được hiệu quả tài chính đi cùng hiệu quả môi trường và xã hội. Các nhà đầu tư quốc tế không yêu cầu một doanh nghiệp phải trở nên "xanh" ngay lập tức. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải có ý chí và cam kết đi theo một lộ trình giảm phát thải", ông nhấn mạnh.
Thực tế nhiều năm hoạt động tư vấn tại Việt Nam, ông nhận thấy nhiều SME ở Việt Nam vẫn chưa biết bắt đầu hành trình giảm phát thải từ đâu. Họ đầu tư từng công nghệ riêng lẻ nhưng thiếu một giải pháp xuyên suốt cho toàn bộ chuỗi giá trị.
"Bối cảnh của các thị trường xuất khẩu cho thấy ngày càng yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải, tiêu chuẩn chất lượng và minh bạch dữ liệu ESG. Nếu doanh nghiệp không chứng minh được những yếu tố này thì rất khó tiếp cận nguồn vốn quốc tế, dù sản phẩm có chất lượng", vị tiến sĩ nói.
Một điểm sáng đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam là đã trực tiếp triển khai thực hiện xếp hạng ESG để thu hút vốn xanh, thuê chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn dù có yêu cầu từ đối tác hay không.
Song các cổ đông, ban lãnh đạo, người lao động và các bên liên quan phải là người hiểu các kết quả đó nhất, nếu không báo cáo ESG rất dễ trở thành một tài liệu mang tính hình thức. Hiệu quả hơn là xây dựng hệ thống từ bên trong, với sự tham gia của các bên liên quan, bắt đầu từ những dữ liệu thực tế của doanh nghiệp và từng bước mở rộng.
Bước đầu tiên của bất kỳ hệ thống phát triển bền vững nào, dù phục vụ mục tiêu tiếp cận tài chính xanh hay đo lường dấu chân carbon và môi trường của doanh nghiệp, sản phẩm, là xây dựng một đường cơ sở theo tiêu chuẩn quốc tế.
Không đầu tư dàn trải
Chia sẻ kỹ hơn về phương thức tiếp cận nguồn vốn xanh cho SME Việt Nam, vị tiến sĩ cho hay doanh nghiệp cần xác định những giải pháp dễ thực hiện, chi phí thấp và dễ đo lường (gọi chung là những "quả thấp" (low-hanging fruits)) để tạo ra những kết quả ban đầu.
Ví dụ như đo lường những nguồn phát thải trực tiếp như nhiên liệu sử dụng tại nhà máy, phương tiện vận tải, và phát thải gián tiếp từ điện, nhiệt hoặc hơi nước mua vào. Song cần lưu ý thêm rằng những số liệu này hoàn toàn tách biệt với những số liệu tổng quát như mức trung bình ngành, số liệu ước tính hoặc cơ sở dữ liệu vĩ mô...
Khi đã nắm được cách tính phát thải dựa trên dữ liệu thực tế này, doanh nghiệp mới nên tính đến mở rộng phạm vi ra toàn bộ lượng khí nhà kính gián tiếp phát sinh trong chuỗi giá trị và hoạt động của doanh nghiệp.
Trong đó, đầu tiên là phải xây dựng một đường cơ sở (baseline) phát thải khí nhà kính đáng tin cậy và có thể kiểm chứng.
"Nhiều doanh nghiệp bắt đầu chuyển đổi xanh nhưng chưa có dữ liệu nền. Họ có thể lắp điện mặt trời trên mái nhà hoặc trồng cây vì nghĩ rằng đó là những hoạt động xanh, nhưng lại không biết đâu mới là 'điểm nóng' phát thải trong hoạt động của mình. Khi đó, doanh nghiệp có thể sử dụng một phần dòng tiền đáng kể cho những hoạt động không tạo ra tác động lớn đối với tổng lượng phát thải", ông nhấn mạnh.
