Vì sao doanh nghiệp 'đắp chiếu' nhiều năm bỗng gánh núi tiền phạt khi giải thể?

Cả nước hiện có đến 292.000 đơn vị đã ngừng hoạt động nhưng chưa thể hoàn tất giải thể, và hơn 325.000 công ty không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký - Ảnh: CÔNG TRIỆU

Có doanh nghiệp phải đóng cả trăm triệu đồng để giải thể?

Trao đổi với Tuổi Trẻ về thực tế trên, thạc sĩ, luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam - cho hay cần phân biệt hai trạng thái doanh nghiệp tạm ngưng hoạt động đúng luật và tự ý ngưng hoạt động nhưng "bỏ địa chỉ kinh doanh" - tự ý giải thể, dẫn đến bị cơ quan thuế khóa mã số thuế. "Núi tiền phạt" chủ yếu rơi vào trường hợp thứ hai.

Về nguyên tắc, doanh nghiệp không được phép giải thể đang bị khóa mã số thuế. 

Để giải thể, bước bắt buộc là chủ doanh nghiệp phải làm thủ tục khôi phục lại mã số thuế, tức là "làm cho doanh nghiệp sống lại".

Chính tại thời điểm này, hàng loạt nghĩa vụ tài chính tích lũy qua nhiều năm sẽ phát sinh. 

Đầu tiên là lệ phí môn bài truy thu. Dù không hoạt động, mỗi năm doanh nghiệp vẫn phải đóng lệ phí môn bài từ 2 - 3 triệu đồng tùy quy mô. 

Ngưng hoạt động bao nhiêu năm thì số tiền này sẽ nhân lên bấy nhiêu.

Thêm nữa là tiền phạt chậm nộp. Theo Luật Quản lý thuế, việc chậm đóng thuế môn bài sẽ phát sinh tiền chậm nộp, tính bằng số tiền thuế thiếu nhân 0,03% nhân số ngày chậm nộp.

Cùng đó, ông Được cho biết do ngưng hoạt động tự phát và không nộp tờ khai định kỳ nhiều năm, khi khôi phục mã số thuế để giải thể, doanh nghiệp phải nộp bổ sung toàn bộ tờ khai cũ. 

Do vi phạm kéo dài, cơ quan thuế áp dụng tình tiết tăng nặng, phạt hành chính có thể lên tới hàng chục triệu đồng cho mỗi loại thuế.

"Nếu chủ doanh nghiệp cứ "vứt ngang" hồ sơ mười mấy năm, khi rà soát lại, tổng số tiền thuế gốc, phạt chậm nộp và phạt hành chính cộng dồn chắc chắn sẽ lên tới cả trăm triệu đồng hoặc hơn", ông Được nhấn mạnh.

Nhiều chuyên gia đề xuất cho doanh nghiệp giải thể trước, hậu kiểm sau để hỗ trợ, tránh cho doanh nghiệp bị phạt vì chậm hoàn thiện thủ tục giải thể - Ảnh: CÔNG TRIỆU

Nút thắt quyết toán thuế giải thể

Trao đổi với Tuổi Trẻ, một luật sư thuộc Đoàn luật sư TP.HCM cho biết nhiều doanh nghiệp hoạt động nghiêm túc, không nợ thuế và muốn giải thể đúng luật, nhưng thủ tục kéo dài, rườm rà tạo nút thắt cốt lõi khiến doanh nghiệp than phiền "muốn chết mà không được chôn".

Cụ thể, ông cho biết để giải thể, doanh nghiệp phải hoàn thành mọi nghĩa vụ và có xác nhận hoàn thành từ cơ quan thuế. Muốn vậy, cơ quan thuế buộc phải kiểm tra quyết toán thuế giải thể.

Tuy nhiên, việc thực hiện gặp nhiều rào cản khách quan. Thứ nhất, cơ quan thuế áp dụng quản lý rủi ro (tần suất kiểm tra thuế trung bình hiện nay chỉ khoảng 20%/năm) nên không thể kiểm tra hết toàn bộ các doanh nghiệp giải thể.

Thứ hai, nguồn lực của cơ quan thuế tương đối mỏng, công chức thuế giải quyết các hồ sơ hằng ngày đã quá tải, việc bố trí nhân sự quyết toán giải thể gặp nhiều khó khăn.

Đặc biệt, pháp luật hiện hành chưa quy định cụ thể thời gian cơ quan thuế phải hoàn thành quyết toán kể từ khi doanh nghiệp nộp hồ sơ. Điều này dẫn đến tình trạng hồ sơ bị treo vô thời hạn.