Ông Danh khoe "cụ lịch" nặng gần 400g mới se được trong gốc đước dưới vuông tôm - Ảnh: THANH HUYỀN
Dưới cái nắng ban mai của vùng vuông tôm sông nước xã Cái Đôi Vàm (tỉnh Cà Mau), ông Nguyễn Văn Danh, ngụ ấp Tân Quảng, cầm trong tay cọng gân có lưỡi câu, đôi mắt chăm chú dò tìm từng mé bùn vuông tôm. Xứ này nổi tiếng với những cánh đồng nuôi tôm, cua bạt ngàn, nhưng trong lòng đất bùn lầy lội ấy lại ẩn chứa muôn vàn loại sản vật thiên nhiên ban tặng.
"Ở đây làm vuông thì thu nhập chính là tôm với cua, nhưng lộc trời cho còn có cá bống, cá phi rồi đặc biệt là con lịch. Muốn ăn đồ tươi thì cứ ra vuông giăng cái lưới hay xách cần đi câu, đi se vài con lịch là có ngay bữa cơm ngon lành", ông Danh mở đầu câu chuyện.
Con lịch có hình dáng khá giống lươn, nhưng với dân miền Tây chính gốc thì chỉ cần nhìn qua là phân biệt được ngay.
"Lươn đuôi tròn, còn lịch đuôi dẹt hơn. Cái phần đuôi dẹt đó ăn béo dữ lắm! Do sống tự nhiên, suốt ngày chui rúc sâu dưới bùn lầy nên thịt lịch rất chắc, dai và béo hơn hẳn lươn nuôi.
Đã là loài da trơn thì đem nấu chua là hợp vị nhất, dù nấu với me, cơm mẻ hay trái giác thì nước dùng vẫn chua thanh, đậm đà mà không hề bị tanh. Ngoài ra, đem kho sả ớt, xào lăn hay um lá nhàu cũng bắt vị cực kỳ, hao cơm phải biết", ông Danh hào hứng giới thiệu về món đặc sản địa phương.
Vuông tôm xả cạn nước sẽ trơ ra các hang lịch rất dễ phát hiện - Ảnh: THANH HUYỀN
Tuy nhiên, đối với người làm vuông, con lịch vừa là món ngon độc đáo, vừa là "kẻ phá hoại" đáng gờm.
Anh Nguyễn Phi Hổ (44 tuổi, ngụ cùng ấp Tân Quảng) giải thích thêm: "Đặc tính của con lịch là ăn tôm với cua con dữ lắm. Tôm cua nhỏ chui vô hang trú ẩn, gặp lịch là coi như nạp mạng. Bởi vậy người dân vừa đi bắt lịch để thưởng thức, bán lại với giá khá cao từ 150.000 đến 250.000 đồng/kg, vừa nhằm diệt bớt loài này để bảo vệ đàn tôm nuôi".
Nói về cách bắt, người vùng biển Cà Mau có thể cắm câu hàng loạt, nhưng độc đáo và kỳ công nhất vẫn là nghệ thuật "se lịch".
Con lịch thường làm hang xéo xuống bùn sâu, miệng hang nhô lên hơi méo như mỏ của chiếc ấm nấu nước, bên trong lại có rất nhiều ngách phụ rẽ nhánh để tẩu thoát khi có động.
Se lịch đòi hỏi phải có kỹ thuật và kinh nghiệm phát hiện hang - Ảnh: THANH HUYỀN
Mồi để dụ lịch cắn câu là tôm cắt nhỏ - Ảnh: THANH HUYỀN
Nếu se lịch chậm dính hơn thì có thể chuyển qua cắm câu lịch - Ảnh: THANH HUYỀN
Để "dụ" được loài thủy sản tinh quái này, tay thợ se phải tự tay chế tạo dụng cụ. Họ lấy hai sợi dây gân se lại thật chặt thành một sợi chắc chắn, nối với chiếc lưỡi câu uốn hình chữ U nhỏ. Mồi câu là tôm tươi cắt nhỏ.
Khi thả mồi xuống hang, thợ câu phải dùng tay se nhẹ sợi dây cho mồi đi sâu xuống đáy. Nghe mùi tanh của tôm, lịch sẽ mò lên đớp mồi. Lúc này, người câu chỉ cần giữ căng dây, kéo từ từ lên mặt nước rồi dùng tay hỗ trợ chộp gọn, vì chỉ cần sơ hở là lịch giãy giụa vuột mất ngay.
"So với cắm câu một lượt hàng chục cần rồi quay lại thăm thì se lịch bắt từng con, tỉ lệ dính ít hơn. Nhưng người ta lại thích đi se hơn vì cái cảm giác hồi hộp chờ đợi, rồi sướng tay khi kéo được con lịch khỏe mạnh ra khỏi hang sâu.
Ngay hang lịch dạn mồi thì bỏ vào chưa tới 30 giây là lịch ăn liền, nhưng gặp con lịch khôn thì phải kiên nhẫn chờ đợi", anh Hổ vừa miêu tả vừa mô phỏng lại thao tác giật câu đầy hào hứng.
Hai con lịch vừa được kéo ra khỏi hang - ẢnH: THANH HUYỀN
Thành quả sau một buổi se lịch là hơn 2kg lịch tươi ngon - Ảnh: THANH HUYỀN
Theo những thợ câu giàu kinh nghiệm, thời điểm đi se lịch lý tưởng nhất là khoảng 6h - 8h sáng, hoặc ngay sau những cơn mưa rào, hay lúc người dân xả khô đầm rồi lấy nước mới vào vuông. Nghe làn nước mát rượi chảy vô, lịch đồng loạt lú đầu ra khỏi hang để kiếm ăn.
Ngồi cùng nhau giữa mênh mông sông nước cùng thưởng thức thành quả - Ảnh: THANH HUYỀN
Ông Danh "khoe" thành quả sau một buổi se lịch lên mạng xã hội - Ảnh: THANH HUYỀN
Món lịch nấu chua ngon "hết sẩy miền Tây" được giới thiệu với bạn bè qua mạng xã hội - Ảnh: THANH HUYỀN
Hiểu rõ nếp sống quê hương, anh Hổ không chỉ đi se lịch để giải trí hay tìm món ngon cho gia đình mà còn quay lại các clip chân thực để đăng tải lên kênh YouTube cá nhân.
"Tôi biết se lịch từ nhỏ nhờ đi theo cha, theo anh. Giờ làm vuông tôm nên đây không phải nguồn thu nhập chính, thi thoảng đi se cho vui và làm video để quảng bá hình ảnh, sự phong phú của đặc sản Cà Mau đến bạn bè khắp nơi.
Sau chuyến đi se lịch, quay hình xong mà được ngồi lại thưởng thức ngay cái lẩu chua thơm lừng từ chính thành quả của mình thì còn gì ngon bằng", anh Hổ tự hào bộc bạch.
