Hội thảo "Kết nối liên vùng - Động lực phát triển khu thương mại tự do TP.HCM" tại TP.HCM trong sáng 27-1 đã cho thấy FTZ sẽ khó có thể thành công nếu không giải được bài toán hạ tầng liên vùng, từ giao thông, logistics đến khả năng kết nối cảng biển, sân bay và trung tâm tài chính - Ảnh: HỮU HẠNH
Vì sao trục Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép mang tính quyết định?
Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho biết trong các mô hình FTZ thế hệ mới trên thế giới, vị trí địa lý chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở khả năng kết nối nhanh và hiệu quả giữa các trung tâm sản xuất, logistics, tài chính và thị trường quốc tế.
Những FTZ thành công đều gắn chặt với các trục hạ tầng chiến lược, nơi dòng hàng hóa và dòng vốn được lưu chuyển với chi phí thấp và độ tin cậy cao.
Ông Lê Văn Danh, phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, giới thiệu quy hoạch khu thương mại tự do TP.HCM - Ảnh: HỮU HẠNH
Hạ tầng giao thông liên vùng: điểm nghẽn kéo dài
Theo ông Tuấn, một thực tế đáng lo ngại là hạ tầng liên vùng vẫn phát triển chậm hơn nhu cầu của nền kinh tế. Các tuyến cao tốc, vành đai, đường sắt kết nối cảng biển và sân bay chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng của sản xuất và xuất nhập khẩu.
Chuyên gia đến từ Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright chỉ ra rằng sự thiếu đồng bộ trong đầu tư hạ tầng không chỉ làm tăng chi phí logistics, mà còn làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.
Trong bối cảnh FTZ được kỳ vọng thu hút các ngành có giá trị cao, bất kỳ "điểm nghẽn" nào về hạ tầng đều có thể khiến nhà đầu tư chuyển hướng sang các trung tâm khác trong khu vực.
Đặc biệt, trục kết nối Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép đòi hỏi tư duy quy hoạch tổng thể, thay vì các dự án rời rạc. Nếu mỗi địa phương chỉ tập trung vào phần hạ tầng của riêng mình, FTZ sẽ khó hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia nhấn mạnh vai trò điều phối vùng, coi FTZ như một "bài toán chung" chứ không phải dự án của riêng TP.HCM.
Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright - Ảnh: HỮU HẠNH
Logistics được nhắc đến như một trong những yếu tố then chốt quyết định thành bại của FTZ. Theo các chuyên gia, chi phí logistics của Việt Nam hiện vẫn ở mức cao so với nhiều nước trong khu vực, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ.
FTZ nếu được thiết kế đúng hướng, có thể trở thành nơi thử nghiệm các mô hình logistics hiện đại: từ trung tâm phân phối thông minh, ứng dụng công nghệ số đến cơ chế hải quan thuận lợi. Tuy nhiên, điều này chỉ khả thi khi hạ tầng giao thông và thể chế được cải thiện đồng bộ.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng nếu FTZ chỉ tập trung vào ưu đãi mà không giải quyết được bài toán logistics, mô hình này sẽ khó tạo ra giá trị gia tăng bền vững. Khi đó, FTZ có nguy cơ trở thành "điểm trung chuyển" thuần túy, với lợi ích lan tỏa hạn chế cho nền kinh tế địa phương.
Không gian hạ tầng và lựa chọn phát triển dài hạn
Nhìn từ góc độ chiến lược, trục Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép không chỉ phục vụ FTZ, mà còn phản ánh lựa chọn phát triển dài hạn của TP.HCM và vùng kinh tế phía Nam.
Việc đầu tư mạnh cho hạ tầng liên vùng không chỉ nhằm tăng trưởng trước mắt, mà còn để nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng của nền kinh tế trước các biến động toàn cầu.
Các chuyên gia cho rằng FTZ sẽ là phép thử quan trọng cho tư duy phát triển dựa trên hạ tầng và kết nối. Nếu thành công, mô hình này có thể mở ra cách tiếp cận mới cho các dự án liên vùng trong tương lai. Ngược lại, nếu hạ tầng tiếp tục là "điểm nghẽn", FTZ khó có thể phát huy vai trò như kỳ vọng.
Hiến kế cho động lực phát triển khu thương mại tự do TP.HCM
