Hum được đánh giá là bức tranh viễn tưởng đáng sợ nhưng gần với thực tế hiện nay, khi công nghệ và AI ngày càng kiểm soát đời sống con người - Ảnh: Climate Spring
Tiểu thuyết Hum của nhà văn Mỹ Helen Phillips vừa được xướng tên tại Climate Fiction Prize 2026, giải thưởng tôn vinh các tác phẩm văn học khai thác chủ đề biến đổi khí hậu và tương lai của nhân loại.
Đây là tiểu thuyết thứ ba của Helen Phillips, xoay quanh nhân vật May - một phụ nữ bị mất việc sau khi bị thay thế bởi "hum", dạng robot hình người tích hợp trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh xã hội bị kiểm soát bởi công nghệ và hệ thống giám sát, May chật vật tìm việc mới và chấp nhận trở thành "chuột bạch" cho một thí nghiệm thay đổi khuôn mặt nhằm tránh bị AI nhận diện.
Sau khi nhận tiền từ cuộc thử nghiệm, cô quyết định dùng số tiền đó để mua vé đưa gia đình đến Botanical Garden - không gian xanh cuối cùng còn sót lại trong thành phố. Tuy nhiên, chuyến đi nhanh chóng biến thành trải nghiệm đáng sợ.
Thiên nhiên trở thành 'địa điểm phải mua vé để được nhìn thấy'
Climate Fiction Prize được trao lần đầu vào năm 2025 cho nhà văn Abi Daré với tiểu thuyết And So I Roar. Năm nay, Hum vượt qua nhiều đối thủ khác trong danh sách đề cử như The Book of Records của Madeleine Thien, Dusk của Robbie Arnott hay Endling của Maria Reva.
Nhà văn Kit de Waal - thành viên ban giám khảo - nhận xét Hum phản ánh hiện tượng "disney hóa thiên nhiên", khi môi trường tự nhiên trở thành thứ quý hiếm đến mức con người phải trả tiền mới có cơ hội tiếp cận.
Trong khi đó, nhà khoa học khí hậu Friederike Otto cho rằng tác phẩm đã chạm tới "đặc quyền" - một trong những nguyên nhân khiến thế giới chưa hành động đủ mạnh trước khủng hoảng khí hậu.
Tờ The Guardian trước đó cũng mô tả cuốn sách là "mê hoặc nhưng đáng sợ", bởi bức tranh tương lai mà nó xây dựng quá gần với thực tế hiện nay - Ảnh: M. Pax - Substack
Helen Phillips cho biết ý tưởng viết Hum bắt nguồn từ một trải nghiệm đời thường. Một ngày nọ, trên đường đi làm về, cô nghĩ rằng mình cần mua khăn lau chén. Khi mở máy tính ở nhà, cô lập tức nhìn thấy quảng cáo sản phẩm đó xuất hiện trên màn hình.
"Cảm giác rùng mình ấy cứ bám lấy tôi. Tôi bắt đầu nghĩ đến những kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra khi thuật toán và hệ thống giám sát biết quá nhiều về con người", nữ nhà văn chia sẻ.
