Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng phát biểu tại hội nghị diễn ra chiều 30-7 ở TP.HCM - Ảnh: CÔNG TRUNG
Nông sản không xuất được sẽ đi đâu?
"Điều chúng tôi lo nhất bây giờ không phải không bán được hàng mà là hàng đã vào được thị trường rồi vẫn có thể bị đẩy ra" - ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nafoods Group, phát biểu tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản chiều 30-7 ở TP.HCM.
Vì sao lại có chuyện nghịch lý như vậy? Ông Hùng cho biết Nafoods có hơn 30 năm làm nông nghiệp, tham gia từ giống, vùng nguyên liệu đến chế biến. Doanh nghiệp đang cung ứng khoảng 70% giống chanh leo trong nước.
Tất cả lợi thế về giống, nhà máy hay khách hàng đều có thể trở nên vô nghĩa nếu dư lượng thuốc bảo vệ thực vật không được kiểm soát ngay từ ruộng. Mất nhiều năm mở cửa, vài lô hàng có thể làm mất thị trường.
Ông cho biết thực tế kết quả kiểm nghiệm trong sáu tháng đầu năm cho thấy nhiều mẫu rau quả có hoạt chất vượt ngưỡng hoặc không được Mỹ, châu Âu chấp nhận. Chanh leo là một trong những mặt hàng được nhắc đến nhiều nhất. Quả tươi đã khó, sản phẩm cô đặc còn khó hơn. Khi nước bị rút bớt trong quá trình chế biến, một số hoạt chất tồn dư cũng bị cô đặc theo.
"Chúng ta mất nhiều năm để đàm phán mở cửa một thị trường nhưng chỉ vài lô hàng không đạt cũng có thể làm mất thành quả" - ông Hùng nói. Nỗi lo không dừng ở chanh leo. Xoài, chuối, vải, thanh long và nhiều loại trái cây khác cũng đứng trước nguy cơ tương tự.
Một loại thuốc được phép lưu hành tại Việt Nam chưa chắc được thị trường nhập khẩu chấp nhận. Trong khi đó, nhiều nông dân vẫn mua và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của đại lý, ít nắm được sản phẩm nào phù hợp với từng thị trường, thời gian cách ly bao lâu.
Ông Hùng đặt câu hỏi những lô hàng đã sử dụng nhiều thuốc để giữ mẫu mã, nếu không xuất khẩu được sẽ đi đâu? Khả năng lớn là quay về tiêu thụ trong nước.
"Đây không chỉ là chuyện xuất khẩu. Người Việt Nam cũng phải được dùng thực phẩm an toàn" - ông Hùng nói.
Phản hồi ngay sau đó, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết bộ sẽ rà soát lại toàn bộ vật tư đầu vào, từ thuốc bảo vệ thực vật đến phân bón.
Cả nước hiện có gần 20.000 sản phẩm phân bón được công nhận lưu hành. Số lượng quá lớn khiến việc quản lý khó khăn, nhiều sản phẩm trùng lặp, người sử dụng cũng khó nhận biết đâu là hàng tốt.
"Ngày trước làm ruộng chỉ có vài loại phân. Bây giờ phối trộn ra quá nhiều loại" - ông Hiệp nói và cho biết bộ sẽ tính đến việc tinh gọn danh mục, tăng truy xuất nguồn gốc.
Đại diện Công ty Vĩnh Hoàn cho biết ngành thủy sản đang đối mặt tình trạng thiếu lao động - Ảnh: CÔNG TRUNG
Ngành tôm gặp nghịch lý khác
Nếu rau quả lo mất thị trường, ngành tôm lại gặp một nghịch lý khác: đơn hàng nhiều nhưng không đủ người làm.
Ông Lê Văn Quang - Tổng giám đốc Tập đoàn thủy sản Minh Phú - cho biết lượng đơn hàng đã ký thậm chí vượt năng lực sản xuất hiện tại. Nhà máy tuyển mãi vẫn thiếu người.
Đại diện Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn cũng nêu câu chuyện tương tự. Công việc trong nhà máy thủy sản thường lạnh, người lao động phải đứng lâu, nhiều công đoạn còn làm thủ công. Trong khi đó, công nhân ngày càng có nhiều lựa chọn ở những ngành nghề khác.
Doanh nghiệp muốn tự động hóa nhưng chi phí đầu tư lớn. Nhiều nhà máy cũ cũng không được thiết kế để lắp đặt dây chuyền mới.
Vĩnh Hoàn còn đề nghị ổn định chính sách đất nuôi. Nếu thời hạn sử dụng đất không đủ dài, doanh nghiệp khó mạnh tay đầu tư vùng nuôi công nghệ cao, hệ thống xử lý nước và thiết bị tự động.
Cước tàu biển khiến doanh nghiệp "đau đầu" khi tăng quá nhanh. Ví dụ, chặng từ TP.HCM đi bờ Đông nước Mỹ hiện khoảng 9.260 USD/container. Nếu không kéo được chi phí logistics xuống, doanh nghiệp rất khó cạnh tranh, dù đơn hàng đã phục hồi.
Trong khi đó, ông Ngô Sỹ Hoài - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và lâm sản Việt Nam - cho rằng gỗ tròn nhập khẩu nếu tái xuất chịu thuế suất 0%. Khi doanh nghiệp đưa vào cưa xẻ, sấy, phân loại rồi xuất khẩu dưới dạng gỗ xẻ, sản phẩm lại chịu thuế cao hơn.
Hiệp hội kiến nghị đưa thuế xuất khẩu gỗ xẻ có nguồn gốc từ gỗ tròn nhập khẩu về 0%. Khi rào cản này được tháo gỡ, Việt Nam có thể hình thành các trung tâm cưa xẻ, sấy và chế biến gỗ quy mô lớn.
Ngành gỗ ước tính việc điều chỉnh thuế cùng một số chính sách liên quan có thể giúp kim ngạch xuất khẩu tăng thêm 500 - 700 triệu USD/năm.
Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đề nghị đưa sầu riêng thành ngành hàng trọng điểm quốc gia, tương tự gạo, cà phê và thủy sản - Ảnh: TRUNG TÂN
"Người Việt Nam phải được ăn sạch, uống sạch"
Nghe các doanh nghiệp nói về thuốc, giống, đất đai, lao động và thị trường, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh một yêu cầu căn bản sản xuất trước hết phải có trách nhiệm với người tiêu dùng.
"Gần 100 triệu người Việt Nam phải được ăn sạch, uống sạch. Chúng ta phải tôn trọng người tiêu dùng" - ông Hùng nói.
Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị thuộc bộ tổng hợp đầy đủ kiến nghị của doanh nghiệp, hiệp hội. Trong vòng 5 ngày, từng ý kiến phải được phản hồi, nêu rõ nội dung nào có thể xử lý ngay, nội dung nào cần sửa chính sách và đơn vị nào chịu trách nhiệm thực hiện.
