Việc nhiều trang phim không bản quyền đồng loạt nói lời tạm biệt đã khép lại một thời Viễn Tây trên không gian mạng?
Nguyên nhân trực tiếp đến từ công điện số 38 về việc tập trung thực hiện các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, do Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký ban hành ngày 5-5.
Một thời đã qua?
Không chỉ các website, nhiều trang dịch phụ đề và chia sẻ phim trên các nền tảng mạng xã hội cũng đã đưa ra những "lời tạm biệt" gửi đến cộng đồng của mình. Nhiều trang các quản trị viên "thông báo" sẽ lui về chỉ còn là những trang hâm mộ thuần túy, chia sẻ thông tin về phim ảnh.
Đây có thể nói là động thái mạnh mẽ của chính quyền nhằm chấm dứt tình trạng tồn tại của vô số sản phẩm văn hóa giải trí vi phạm bản quyền vốn đã có từ rất lâu trên không gian mạng.
Thậm chí, sự bền bỉ của một trang phim lậu có tiếng đã trở thành một dạng huyền thoại hè phố (rổ phim). Khi mà mỗi lần trang này sập thì lại "hồi sinh", hết lần này đến lần khác.
Cái thế giới phim lậu trên mạng chẳng khác gì một miền Viễn Tây hoang dã. Nơi mà một nhà phát hành đàng hoàng phải "năn nỉ" một trang phim lậu gỡ phim.
Đấy là mới nói riêng lĩnh vực điện ảnh. Chứ hiện nay vẫn còn những trang đăng tải truyện tranh, sách vở không có bản quyền. Những trang này vốn luôn làm những nhà xuất bản, đơn vị làm sách đau đầu.
Có trường hợp mất cả năm trời để thương thảo bản quyền, tổ chức dịch thuật, in ấn. Vậy mà sách in mới ra được ít lâu đã thấy những bản sách điện tử lậu hiên ngang xuất hiện, chia sẻ, công khai.
Chuyện các trang phim lậu đồng loạt thoái lui lần này sẽ chấm dứt "thời đại Viễn Tây" trên không gian mạng? Hay chỉ là những giải pháp tình thế của các trang, chờ sóng gió qua đi để rồi trở lại dần dần, âm thầm và dĩ nhiên là kín đáo hơn?
Những thương hiệu lớn như Doreamon có số lượng người hâm mộ đông đảo, đối tượng khách hàng tiềm năng của các nền tảng hợp pháp
Khoảng trống và cơ hội
Nói đi thì cũng cần nói lại. Sự hiện diện của các trang phim lậu trong đời sống tinh thần của người dân Việt Nam xuất phát từ nhu cầu giải trí, thưởng thức của chính công chúng.
Việc các trang chia sẻ phim liên tục xuất hiện chứng tỏ nhu cầu của khán giả không bị gián đoạn và ngày càng tăng. Nhưng thực tế các nền tảng phim trực tuyến phổ biến hiện nay ở Việt Nam chưa đáp ứng nhu cầu phong phú và đa dạng này.
Ở nhiều cộng đồng yêu thích phim ảnh, tiêu biểu như những khán giả hâm mộ phim Nhật, họ không chỉ muốn được cập nhật thưởng thức các tác phẩm mới mà còn muốn xem lại các tác phẩm kinh điển của truyền hình, điện ảnh Nhật. Những bộ phim ra đời từ rất lâu, do điều kiện hạn chế lúc bấy giờ mà không phải khán giả nào cũng được tiếp cận.
Ngay một nền tảng chiếu phim trực tuyến mạnh hiện nay như Netflix, dù đang có trong tay nhiều phim truyền hình Nhật Bản nổi tiếng nhưng đa phần các phim này không có phụ đề tiếng Việt trong khi có phụ đề tiếng Thái, tiếng Indonesia, tiếng Đức, Pháp…
Sự khuyết thiếu tất yếu sinh ra những trang lậu để giải quyết nhu cầu xem phim của công chúng. Trong khi đó, thói quen tiêu dùng của chúng ta đã thay đổi, dần thích nghi với việc trả phí để sử dụng các sản phẩm giải trí, ứng dụng, xem phim hay đọc sách.
Các trang phim lậu đồng loạt đóng cửa chính là đang trao cho các nền tảng xem phim trực tuyến hợp pháp cơ hội tìm thấy những khách hàng mới.
Một kho phim các tác phẩm điện ảnh kinh điển của thế giới, nơi lưu trữ bản phục dựng chất lượng cao những anime của thập niên 1980-1990, thậm chí những năm đầu thập niên 2000… chắc chắn sẽ thu hút nhiều đối tượng khán giả.
Đặc điểm của các cộng đồng hâm mộ một dòng/thể loại/thương hiệu phim nào đó là tính ổn định, bền bỉ đồng thời sẵn sàng chi tiêu để thỏa mãn đam mê và sở thích của mình.
Chỉ riêng Mon Fansub, nhóm dịch nổi tiếng trong cộng đồng người hâm mộ Doraemon tại Việt Nam, đã có hơn 200.000 lượt theo dõi. Nhóm này đã ngừng hoạt động nền tảng DoraWatch sau công điện số 38/CĐ-TTg. Điều đó cho thấy vẫn còn nhiều nhóm khách hàng tiềm năng mà các nền tảng chiếu phim trực tuyến cần tiếp cận.
Thời buổi này, mặt hàng đa dạng vẫn chưa đủ. Làm sao để quảng bá, tiếp thị cho khách hàng biết mình có các mặt hàng đó cũng là yếu tố quan trọng.
Hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa
Chuyện các trang phim/bóng đá lậu liên tục biết mất trong những ngày qua có thể để lại phần nào cảm giác trống vắng cho ai là khán giả theo dõi các trang này. Nhưng chắc hẳn khán giả "dù hơi buồn" sẽ đều "ủng hộ" việc đến lúc các trang lậu này dừng lại. Vì thời Viễn Tây của sản phẩm chiếu lậu đã qua rồi. Tất cả đều phải vận hành dựa trên sự thượng tôn pháp luật.
Với nguồn tài nguyên tích lũy, vẫn còn một khả năng bỏ ngỏ cho các nhóm bấy lâu nay vẫn dịch, làm phụ đề, hoạt động với mục đích phi thương mại. Họ cần thay đổi mô hình, cách thức hoạt động để phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành: chuyên nghiệp hóa, hoàn bị các khâu bản quyền để khai thác hợp pháp các nội dung đã bỏ công sức dịch thuật.
Trong bối cảnh hướng tới xây dựng công nghiệp văn hóa, nâng cao ý thức bản quyền cũng như xử lý tình trạng vi phạm là cần thiết, góp phần tạo môi trường văn hóa khỏe mạnh, nơi công sức sáng tạo được trân trọng và đền đáp xứng đáng.
Song song đó cần chú ý đến nhu cầu thưởng thức văn hóa, giải trí đa dạng của công chúng. Đáp ứng được những nhu cầu ấy cũng là góp phần xây dựng một thế hệ mộ điệu mới, những người đã, đang và sẽ tham gia vào công cuộc phát triển công nghiệp văn hóa nước nhà.
