Kể lại chuyện huyền thoại đường 1C ở miền Tây Nam Bộ

Không chỉ huyền thoại đường Trường Sơn, ta còn có huyền thoại đường 1C - Ảnh 1.

Không chỉ có đường Trường Sơn huyền thoại, cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc còn sinh ra một huyền thoại khác, chính là huyền thoại đường 1C ở miền Tây Nam Bộ.

Huyền thoại này đang được kể trong trưng bày chuyên đề "Thời thanh xuân từ Đường Trường Sơn đến Đường 1C huyền thoại" tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam (36 Lý Thường Kiệt, phường Cửa Nam, Hà Nội).

Trưng bày do Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Ban Liên lạc cựu cán bộ Đoàn Thanh niên Việt Nam phía Nam và Bảo tàng Chứng tích chiến tranh tổ chức, kỷ niệm 81 năm Quốc Khánh 2-9 và các ngày lễ lớn của đất nước, kéo dài tới 25-10.

Không chỉ huyền thoại đường Trường Sơn, ta còn có huyền thoại đường 1C - Ảnh 2.

Đường 1C - Lịch sử một huyền thoại

Đường 1C là tuyến vận tải chiến lược giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hình thành dưới sự lãnh đạo của Khu ủy Khu IX, tuyến đường nối từ kênh Vĩnh Tế qua Hà Tiên (nay là An Giang), Kiên Lương, Hòn Đất, Cái Sắn, Ba Đình, vượt sông Cái Lớn đến Cà Mau, trở thành mạch nối bền bỉ giữa hậu phương và tiền tuyến.

Trên con đường ấy, lực lượng Thanh niên xung phong cùng du kích địa phương đã vượt qua vùng sông nước hiểm trở, sự đánh phá ác liệt của kẻ thù để vận chuyển hàng chục ngàn tấn vũ khí, đưa đón cán bộ, bộ đội và giữ vững tuyến chi viện.

Không chỉ huyền thoại đường Trường Sơn, ta còn có huyền thoại đường 1C - Ảnh 3.

Con đường đã ghi dấu những bước chân kiên cường bám trụ của một thế hệ trẻ sẵn sàng gửi lại tuổi xuân cho đất nước, góp phần làm nên đại thắng mùa xuân 1975, thống nhất non sông. Một nửa chiến sĩ, thanh niên xung phong đã hy sinh trên tuyến đường máu lửa này.

Nhưng lai lịch con đường huyền thoại này tới nay vẫn ít người biết tới. Gần 20 năm trước, nó mới bắt đầu được chú ý khi nhà văn Trầm Hương cho ra mắt cuốn sách Đường 1C huyền thoại - Những bờ vai con gái.

Lịch sử của con đường đã được ghi lại.

Không chỉ huyền thoại đường Trường Sơn, ta còn có huyền thoại đường 1C - Ảnh 4.

Từ năm 1966 trở đi, tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa phát hiện và phong tỏa gắt gao, gây khó khăn trong việc chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ. Con đường vận chuyển qua đất Campuchia rồi đưa hàng về chiến trường B2 (chiến trường Nam Bộ) trở nên trọng yếu.

Ngày 19-5-1966, Quân khu IX thành lập Đoàn 195 (trụ sở của đoàn đóng tại huyện Túc Mía, tỉnh Kampot, Vương quốc Campuchia) có nhiệm vụ tiếp nhận hàng chi viện từ biên giới Campuchia đưa về chiến trường Tây Nam Bộ.

Tuyến vận tải này mang mật danh là 1C, là sự tiếp nối của tuyến đường Hồ Chí Minh trên bộ ở đất Tây Nam Bộ, ra đời nhằm đảm bảo giao thông, hậu cần giữa Trung ương và chiến trường Tây Nam Bộ.

Sau chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968, quân đội Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã chú ý đến hoạt động tiếp tế vũ khí cho quân Giải phóng trên chiến trường Tây Nam Bộ. Đối phương đã dồn toàn lực, sử dụng các biện pháp chiến tranh hiện đại, mở nhiều đợt hành quân với quy mô lớn nhằm triệt hạ tuyến đường tiếp tế này.

Trong hệ thống đường 1C, khu vực rừng U Minh (tỉnh Cà Mau) giữ vị trí trọng yếu. Đây là điểm cuối cùng của tuyến đường 1C, nơi tập kết vũ khí, kho tàng của quân Giải phóng ở miền Tây Nam Bộ.

Vì vậy, quân đội Mỹ và quân đội Việt Nam Cộng hòa đã triển khai nhiều biện pháp nhằm triệt phá: lập hệ thống đồn bốt dày đặc trên sông ngòi, sử dụng không quân rải bom, pháo kích từ tàu chiến, và đặc biệt là phun rải chất độc hóa học.

Chỉ riêng giai đoạn 1965 - 1966, rừng tràm Cà Mau đã bị rải chất độc hóa học 22 lần, với 15 triệu lít, chiếm 1/5 số chất độc hóa học mà Mỹ đã sử dụng ở miền Nam Việt Nam.

Nhưng dù đã sử dụng nhiều loại vũ khí hiện đại nhất thời bấy giờ, quân đội Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa vẫn không thể loại bỏ được tuyến vận tải 1C.

Không chỉ huyền thoại đường Trường Sơn, ta còn có huyền thoại đường 1C - Ảnh 5.

Những thanh niên xung phong trên đường 1C, họ là ai?

Tháng 9-1966, Khu ủy miền Tây ra Nghị quyết số 53/66-TPVA về việc thành lập Đoàn Thanh niên xung phong, phục vụ trên tuyến vận tải 1C.

Tháng 4-1967, Khu ủy Khu IX giao nhiệm vụ cho đồng chí Lê Văn Bình (bí danh Năm Hạnh - Bí thư Khu đoàn Tây Nam Bộ) thành lập Liên đội Thanh niên xung phong, chịu trách nhiệm vận chuyển vũ khí và hàng hóa từ biên giới Campuchia về miền Tây Nam Bộ.

Lực lượng của Liên đội 1 lúc cao điểm (sau Tết Mậu Thân 1968) lên tới hơn 800 người, trong đó phần lớn là nữ. Họ chủ yếu ở độ tuổi 18 - 20, một số còn rất trẻ, chỉ 14 - 15 tuổi đã khai tăng tuổi để được tòng quân.

Phần lớn trong số họ đến từ Cà Mau, Sóc Trăng (nay là Cần Thơ), Rạch Giá (nay thuộc An Giang), Trà Vinh (nay là Vĩnh Long) và Cần Thơ.

Không chỉ huyền thoại đường Trường Sơn, ta còn có huyền thoại đường 1C - Ảnh 6.

Những đoàn Thanh niên xung phong này vai mang nặng vũ khí, lương thực, chân băng rừng, vượt sông, dầm mình trong sình lầy, đối mặt với vô vàn hiểm nguy của nơi rừng thiêng nước độc, những trận càn ác liệt hay những cơn sốt rét rừng hành hạ. Tất cả đều không thể làm lung lay ý chí sắt đá của họ.

Hơn 800 thanh niên xung phong giữ huyết mạch tuyến đường 1C đó, 399 người đã hy sinh, hơn 300 người mang thương tật suốt đời. Đặc biệt, do đặc thù vùng sông nước, những thanh niên xung phong ở đây phải chịu đựng những vất vả lẫn nỗi đau riêng.

Trong cuốn sách Đường 1C huyền thoại - Những bờ vai con gái của tác giả Trầm Hương, bà Tô Thị Tuyết Thu, thanh niên xung phong tuyến đường 1C, kể: "Tôi không bao giờ quên hình ảnh đồng đội hy sinh không có đất để chôn bởi bốn bề mênh mông nước.

Chúng tôi đành xốc cây gác chéo đặt đồng đội mình lên đó, mùa nắng mới quay trở lại, tìm một gò đất để chôn! Đó là nỗi khổ nhất mà chúng tôi phải chịu đựng!".

Không chỉ huyền thoại đường Trường Sơn, ta còn có huyền thoại đường 1C - Ảnh 7.

Bà Nguyễn Thị Nga thì ám ảnh những bệnh ngoài da mà đa số chị em thanh niên xung phong trên đường 1C đều mắc phải do ngâm mình lâu trong nước, những vết loét mưng mủ do cỏ bắc cắt da, đỉa, vắt, muỗi cắn từ ngày này qua ngày khác.

"Tôi tham gia Thanh niên xung phong từ năm 17 tuổi, đảm nhận nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, lương thực. Mỗi lần tải hàng có khi lên tới 60kg trong đêm tối lại phải băng rừng, lội qua sình lầy, đất lún ngang hông.

Để hành trang bớt nặng, tôi chỉ mặc một bộ đồ dính da. Đầu tóc bết rệt, mình đầy ghẻ lở, mặt mày đen sạm, bữa ăn thì chỉ có canh lá kèo nèo thay cơm.

Đối phương bắn phá dữ dội, máy bay B-52 liên tục thả bom oanh tạc để ngăn chặn chúng tôi qua nước bạn nhận hàng. Tuy nhiên, lửa khói đã không nung chảy được ý chí thép của chúng tôi", bà Đoàn Ngọc Bé (Đại đội Nguyễn Việt Khái lI, Thanh niên xung phong tuyến đường 1C) kể.

Bà Natalya Nikokosheva - nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Lênin Liên Xô - cho biết bà rất xúc động khi nghe câu chuyện về huyền thoại đường 1C.

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, bà Natalya nói bà đã rơi nước mắt khi nghe câu chuyện của những nữ thanh niên xung phong trên tuyến đường máu lửa này.

Có tình cảm đặc biệt với Việt Nam từ thời trẻ, có nhiều bạn bè là du học sinh Việt Nam tại Liên Xô, nên khi xem triển lãm này bà càng xúc động về cuộc chiến vĩ đại mà nhân dân Việt Nam đã lập nên.