Hành trình 80 năm phát triển Cơ quan Thống kê quốc gia

Từ Nha Thống kê quốc gia được Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập vào năm 1946 đến Cơ quan Thống kê quốc gia hiện đại ngày nay là một hành trình phát triển, hội nhập cùng đất nước.

Đó là những câu chuyện về người cán bộ thống kê phục vụ công cuộc kháng chiến - kiến quốc, người lính thống kê xuyên rừng Trường Sơn đến chiến khu R để chuẩn bị tiếp quản miền Nam, cán bộ tiên phong đổi mới phương pháp thống kê khi đất nước hội nhập và những người hàng ngày miệt mài đưa dữ liệu thống kê trở thành tài nguyên số quốc gia.

Từ căn nhà lá vùng Sơn Dương (Tuyên Quang) với vài cán bộ chuyên trách, đến nay Cục Thống kê đã trở thành cơ quan thống kê quốc gia chuyên nghiệp, cung cấp số liệu tin cậy và xây dựng kịch bản kinh tế đất nước.

Ngày 6-5-1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 61/SL thành lập Nha Thống kê quốc gia, thuộc Bộ Quốc dân Kinh tế, với cơ cấu tổ chức gồm 3 phòng, gắn với ba nhiệm vụ chính. Đó là sưu tầm, thu thập tài liệu, con số về kinh tế - xã hội, văn hoá, hiện nay chúng ta gọi là dữ liệu kinh tế - xã hội. Xuất bản phẩm thống kê, giờ gọi là công bố, phổ biến số liệu thống kê, phục vụ quản lý, điều hành. Và kiểm soát các công ty bảo hiểm của Việt Nam.

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Bình, Chánh Văn phòng Cục Thống kê cho biết, ban đầu Nha Thống kê chỉ có vỏn vẹn 3 phòng. Phòng nhất là phòng hành chính lo các công việc về nhân viên, kế toán, vật tư, văn thư, lưu trữ, xuất bản phẩm. Phòng nhì tập trung thu thập thông tin về dân số, văn hoá - xã hội. Phòng ba tập trung thu thập thông tin về kinh tế - tài chính.

Cho đến nay các chức năng này vẫn được kế thừa, phát triển, Cục Thống kê, thuộc Bộ Tài chính cũng được chia thành 3 mảng, mảng thứ nhất là khối chức năng gồm kế hoạch, tài chính, tổ chức cán bộ, kiểm tra và văn phòng.

Hai khối nghiệp vụ còn lại chủ yếu phục vụ kinh tế - xã hội, gồm các ban: Chính sách, Chiến lược và Dữ liệu thống kê; Thống kê Dịch vụ và Giá; Hệ thống tài khoản quốc gia; Thống kê Công nghiệp và Xây dựng; Thống kê Nông, Lâm nghiệp và Thuỷ sản; Xã hội và Môi trường; Dân số và Lao động; Thống kê Tổng hợp và Đối ngoại.

Cũng theo ông Bình, trước đây cơ quan thống kê là cơ quan hoạt động bí mật, thực hiện nhiệm vụ thống kê lại tất cả các nguồn lực của đất nước để phục vụ cho cuộc kháng chiến chống Pháp.

Và ngay sau lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Bác Hồ, Nha Thống kê quốc gia được chuyển lên hoạt động bí mật tại Thái Nguyên, sau đó sang Bắc Kạn, rồi về Tân Trào, thuộc tỉnh Tuyên Quang ngày nay. Thời điểm này, cơ quan thống kê quốc gia có trụ sở là một căn nhà lá ba gian tại thôn Lập Binh, xã Bình Yên, huyện Sơn Dương, nay là xã Minh Thanh, tỉnh Tuyên Quang.

Tháng 4-1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh sáp nhập Nha Thống kê vào Phủ Chủ tịch, sau đó lập ra Phòng Thống kê trực thuộc Thủ tướng Phủ. Trụ sở làm việc của Phòng Thống kê nằm sát ngay nhà làm việc của Bác Hồ tại khu di tích Chủ tịch phủ, Thủ tướng phủ.

Ngày 9-8-1950, Chính phủ ban hành Nghị định số 38 thành lập Phòng Thống kê, trực thuộc Thủ tướng phủ, với 3 cán bộ chuyên trách ban đầu, phân công ông Lương Duyên Lạc làm Trưởng phòng. Nhiệm vụ của Phòng Thống kê là thu thập số liệu thống kê từ các bộ, ngành, ủy ban hành chính kháng chiến ở các địa phương và giúp cho các bộ, ủy ban hành chính kháng chiến trong công tác thống kê.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, ngành Thống kê đã thực hiện đúng chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong công tác thống kê sản lượng lúa gạo, dân số phục vụ kháng chiến.

Về quá trình phát triển của ngành Thống kê, ông Bình cho hay ngày 20-2-1956, ngay sau khi toàn quốc kháng chiến thắng lợi, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết định lập ra Cục Thống kê trung ương, trực thuộc Ủy ban Kế hoạch Nhà nước. Lúc này ở trung ương có Cục Thống kê trung ương, bộ phận thống kê bên trong các bộ, ngành. Còn ở địa phương có chi cục thống kê liên khu, khu, tỉnh, thành phố, phòng thống kê các huyện, châu, ban thống kê các xã.

Đến ngày 29-9-1961, ngành Thống kê tách ra khỏi Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, thành lập Tổng cục Thống kê trực thuộc Hội đồng Chính phủ, có trách nhiệm chỉ đạo tập trung, thống nhất toàn bộ công tác thống kê theo đường lối, chính sách của Đảng.

Gắn bó với ngành Thống kê gần 32 năm, ông Bình cho biết phải đến tháng 8 năm 2003, sau khi Luật Thống kê đầu tiên được ban hành vào tháng 06 năm 2003 thì Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội của ngành Thống kê mới được coi là tài liệu chính thức sử dụng trong các cuộc họp Chính phủ. Đây cũng là một bước ngoặt trong sự phát triển của ngành Thống kê.

Và từ năm 2016 đến nay, Cục Thống kê chủ động xây dựng các kịch bản tăng trưởng kinh tế hằng quý để phục vụ hoạt động điều hành kinh tế - xã hội đất nước. Và để nâng chất số liệu thống kê, những năm gần đây ngành Thống kê không ngừng đổi mới, nỗ lực để số liệu thống kê công bố bảo đảm được 3 tiêu chí minh bạch, tin cậy và đồng thuận xã hội.

Đầu những năm 70 thế kỷ trước, khi chiến trường miền Nam còn rực lửa thì nhiều người lính - cán bộ thống kê đã nhận lệnh đi B, lên đường vào chiến khu R (Tây Ninh) để vừa chiến đấu, vừa chuẩn bị tiếp quản miền Nam sau giải phóng.

Ở tuổi 82, ông Nguyễn Văn Tiến, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê, Bộ Tài chính) vẫn không quên những ngày tháng hành quân dọc dãy Trường Sơn vào chiến khu R (Trung ương Cục miền Nam), thuộc tỉnh Tây Ninh ngày nay. Ông Tiến nhớ lại: Mùa hè năm 1968, khi vừa tốt nghiệp Đại học Kinh tế quốc dân, tôi xin vào làm việc tại Tổng cục Thống kê, trực thuộc Chính phủ thì đến cuối năm 1973 nhận lệnh đi B (vào chiến khu R) để chuẩn bị tiếp quản cơ quan thống kê miền Nam sau giải phóng.

Ông Tiến kể: "Đoàn cán bộ Tổng cục Thống kê đi cùng ông vào chiến khu R có 15 người, đi từ Hà Nội vào chiến khu R mất khoảng 3 tháng. Và để chuẩn bị cho cuộc hành quân 3 tháng vào chiến khu R, cả đoàn được đưa đi huấn luyện khoảng 2 tháng tại trạm huấn luyện Trường 105 ở Hoà Bình. Chúng tôi được huấn luyện về đường lối, tư tưởng, lập trường trước khi hành quân, được hướng dẫn về văn hoá, phong tục miền Nam và quan trọng nhất là phải rèn luyện về sức khoẻ trước khi vào Nam.

Trong 2 tháng huấn luyện, cứ 5 giờ chiều, chúng tôi nhận lệnh cho gạch vào ba lô đeo lên vai, được phát đèn pin để tập hành quân đêm trong rừng. Mỗi chuyến hành quân khoảng 15 cây số. Lượng gạch mang trong balo tăng dần theo từng đợt tập hành quân, ban đầu đeo khoảng 15kg gạch, sau tăng dần lên tới 45kg.

Đó không chỉ là những viên gạch, mà là cách để chúng tôi làm quen với sức nặng thật sự của hành trang sau này: gạo, đồ khô, thuốc men, nồi niêu, súng để tự bảo vệ và phải đi trong rừng cả ngày lẫn đêm. Nếu không đeo được 45kg, đồng nghĩa với việc không thể hành quân vào Nam".

Cũng theo ông Tiến, đoàn của ông may mắn hơn các đoàn khác, được đi tàu vào Quảng Bình nên chỉ mất 3 tháng hành quân, các đoàn trước đi lâu hơn vì không được đi tàu hỏa.

Vào tới Quảng Bình, cả đoàn đi bộ qua Lào, men theo phía tây dải Trường Sơn để vào chiến khu R. Trên đường từ đất Lào vào chiến khu R có đoạn được đi ô tô tải, có đoạn đi bộ theo lệnh cấp trên. Thi thoảng có đợt máy bay Mỹ oanh tạc trên đường hành quân, cả đoàn phải tập trung trú tạm trong rừng dừng nghỉ 4-5 ngày rồi đi tiếp. Khoảng cuối năm 1974 đoàn chúng tôi vào đến chiến khu R.

Khi đó, tại chiến khu R có khoảng 25- 30 người lính - cán bộ thống kê, sống giữa rừng nhưng lúc nào cũng phải chuẩn bị tinh thần chống máy bay địch. Máy bay địch có thể thả bom bất cứ lúc nào, nên mỗi tiểu đội được trang bị thêm 2 khẩu súng trường để chiến đấu.

Ông kể: "Đến 30-4-1975, anh em được lệnh là chuẩn bị đồ đạc, khoác ba lô lên đường. Trên đường từ chiến khu R về Sài Gòn, đoàn những người lính - cán bộ thống kê phải đi xuyên rừng, đến 11h30 đêm cùng ngày chúng tôi tập kết ở một binh trạm giao liên trong một khu rừng cao su ở Biên Hoà (Đồng Nai). Chúng tôi mắc võng nghỉ tạm ở trạm giao liên, nửa đêm rất nhiều muỗi, cảm giác như vốc được. Và đến sáng 1-5-1975 chúng tôi đi cùng những đoàn quân giải phóng vào tiếp quản Sài Gòn".

Vừa tới Sài Gòn - TP.HCM, ông Tiến cùng nhiều đồng đội đến tiếp quản Viện Thống kê miền Nam. Khi đó, trụ sở cơ quan thống kê miền Nam không còn ai, chỉ cử duy nhất một cán bộ ở lại viện để trông giữ và bàn giao tài liệu, trong đó có nhiều tài liệu quý phục vụ cho công tác thu thập tài liệu thống kê cả nước sau này. Ngoài ra, những người lính - cán bộ thống kê từ chiến khu R về cũng bắt tay ngay vào việc tổ chức hoạt động của cơ quan thống kê tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam.

Ông Tiến cho hay sau thống nhất đất nước hệ thống thống kê cả nước đi vào hoạt động tương đối đồng bộ, đầy đủ và đạt kết quả tốt hơn. Cơ quan thống kê được tổ chức theo ngành dọc từ trung ương đến cấp huyện là điều kiện không thể thiếu trong tổ chức và hoạt động thống kê trên phạm vi cả nước.

Đến năm 1986 khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới theo mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ngành Thống kê cũng thực hiện đổi mới để từng bước hội nhập quốc tế. Toàn bộ hệ thống kê từ phương pháp thống kê, đến tổ chức thu thập thông tin, xử lý tổng hợp và phổ biến thông tin thống kê đều phải thay đổi. Hệ thống chức năng, nhiệm vụ của hoạt động toàn ngành thống kê từ trung ương đến địa phương cũng được đổi mới để thu thập những thông tin thực sự cần thiết, phục vụ cho quá trình đổi mới, phát triển.

Sự hỗ trợ của Ủy ban Thống kê Liên Hợp quốc, UNDP, WB, ADB, IFC, ILO những năm sau đổi mới đã thúc đẩy hội nhập quốc tế của ngành Thống kê, nâng chất lượng số liệu thống kê Việt Nam theo chuẩn mực quốc tế.

Ông Bùi Bá Cường, nguyên Vụ trưởng Vụ Hệ thống tài khoản quốc gia (nay là Ban Hệ thống tài khoản quốc gia), Cục Thống kê, Bộ Tài chính - cho biết việc áp dụng hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) theo chuẩn mực Liên Hợp quốc là bước ngoặt lớn đưa Thống kê Việt Nam hội nhập với thế giới. Điều này cũng mở ra cơ hội phát triển cho đất nước.

Theo ông Cường, trong giai đoạn 1955 - 1975 đất nước bị chia cắt thành 2 miền Bắc, Nam, mỗi miền có một nền kinh tế khác nhau, theo đó đã áp dụng phương pháp hạch toán nền kinh tế quốc dân khác nhau.

Ở miền Bắc là nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, áp dụng phương pháp hệ thống bảng cân đối kinh tế quốc dân (MPS), do Hội đồng tương trợ kinh tế khối các nước xã hội chủ nghĩa (SEV) quy định cho các thành viên. Miền Bắc khi đó áp dụng phương pháp MPS để hạch toán nền kinh tế quốc dân, quy định lập các bảng cân đối và tính các chỉ tiêu thống kê kinh tế tổng hợp chủ yếu như: Tổng sản phẩm xã hội, thu nhập quốc dân, tích lũy và tiêu dùng…

Trong khi ở miền Nam với nền kinh tế thị trường tự do, Nha Thống kê miền Nam đã áp dụng phương pháp hạch toán quốc gia bằng hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) của cơ quan Thống kê Liên Hợp Quốc, trong đó có lập các tài khoản và tính các chỉ tiêu thống kê kinh tế tổng hợp như: Giá trị sản xuất, tổng sản phẩm trong nước (GDP), tích lũy tài sản và tiêu dùng cuối cùng…

Đến giai đoạn 1976 - 1992, đất nước thống nhất nền kinh tế của nước ta từng bước chuyển từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Nhưng khi đó ngành Thống kê vẫn áp dụng phương pháp MPS để đo (đánh giá) và phân tích kết quả sản xuất của toàn xã hội.

Rồi bối cảnh lịch sử thay đổi, ngày 20-9-1977, Việt Nam chính thức là thành viên của Liên Hợp Quốc, ngành Thống kê đã hội nhập với thống kê thế giới. Được sự đồng ý của Chính phủ (lúc đó là Hội đồng Bộ trưởng) và sự giúp đỡ Chương trình phát triển Liên Hợp quốc (UNDP) và Ủy ban Thống kê Liên Hợp quốc (UNSD) thông qua dự án VIE/88-032, hỗ trợ Việt Nam áp dụng thành công phương pháp SNA của Liên Hợp quốc.

Vì vậy, ngày 25-12-1992 Thủ tướng đã ban hành quyết định số 183/TTg quy định từ năm 1993 trở đi Việt Nam chính thức áp dụng phương pháp SNA thay cho phương pháp MPS để tính toán một số chỉ tiêu thống kê kinh tế tổng hợp, trong đó có chỉ tiêu GDP được tính chung cho cả nước và chỉ tiêu GRDP được tính cho các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Một số tài khoản và bảng cân đối của SNA cũng được lập cho cả nước theo định kỳ một số năm.

Có thể nói, sau hơn 30 năm áp dụng hệ thống SNA, ngành Thống kê đã trưởng thành, phát triển nhờ sự quan tâm, chỉ đạo của Đảng, Chính phủ, các bộ ngành, các tỉnh, thành phố, cùng với sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế như: UNDP, UNSD, IMF (Quỹ tiền tệ quốc tế), WB (Ngân hàng thế giới), ADB (Ngân hàng Phát triển Châu Á) và các cơ quan thống kê quốc gia của một số nước trên thế giới.

Với nỗ lực của cả ngành Thống kê, công tác thống kê tài khoản quốc gia đã có bước trưởng thành và phát triển vượt bậc, đã cung cấp thông tin kinh tế tổng hợp phục vụ các cơ quan Đảng, nhà nước các cấp, các ngành trong chỉ đạo, xây dựng, điều hành, đánh giá kết quả thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ngắn, trung và dài hạn của cả nước và từng tỉnh, thành phối.

Số liệu thống kê đã đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin thống kê vĩ mô tổng hợp cho các đối tượng dùng tin khác trong và ngoài nước. Thông tin thống kê và hệ thống tài khoản quốc gia do ngành Thống kê thu thập, tổng hợp, công bố và phổ biến là nguồn thông tin chính thống, có tính pháp lý cao, được người dùng tin cậy, sử dụng.

18 năm làm nghề, anh Nguyễn Văn Toàn, Trưởng Thống kê cơ sở Nà Hỳ, tỉnh Điện Biên không thể quên những lần cùng ăn, cùng ngủ với đồng bào các dân tộc Lào, Mông, Thái.

Năm 2008, khi vừa tốt nghiệp Cao đẳng Thống kê Bắc Ninh, anh Toàn vào công chức, được phân công lên Điện Biên công tác. Điện Biên khi đó là một vùng đất xa lạ với anh Toàn, một người sinh ra và lớn lên ở miền biển Kiến An, Hải Phòng. Anh Toàn nhớ lại, ngày đầu đến làm việc tại Cục Thống kê tỉnh Điện Biên - nay là Thống kê tỉnh Điện Biên anh được phân công về làm việc tại Phòng Thống kê Nông nghiệp và xã hội. Tiếp đó là những chuyến đi xuống cơ sở, bản làng công tác dài ngày để ghi nhận thông tin thống kê về nông nghiệp, xã hội trên địa bàn.

Anh Toàn chia sẻ ngày đó đường đi xuống bản làng toàn đường đất chứ chưa được trải bê tông, nhựa như ngày nay. Và mỗi chuyến đi bản thu thập thông tin thống kê là cả một hành trình vượt khó, leo đèo, vượt dốc. Có khi đi nửa ngày mới tới được bản làng của người Mông vì người Mông thường ở trên cao, giữa lưng chừng núi. Sinh hoạt của họ cũng có sự khác biệt với người Kinh, người Thái. Ở Điện Biên có 60% dân số người Mông, 23,8% dân số người Thái, người Kinh chiếm khoảng 4%, còn lại là các dân tộc khác.

Hàng chục năm làm nghề ở đất Điện Biên, anh Toàn vẫn không quên chuyến công tác đầu tiên đi thực hiện cuộc tổng điều tra dân số toàn quốc tại các xã Chiềng Sơ, Luân Giói, Phình Giàng, thuộc huyện Điện Biên Đông cũ vào năm 2009.

Đó là những ngày gian nan mà cũng đầy kỷ niệm. Anh Toàn lặn lội vượt hàng chục km đường đất mới vào tới Chiềng Sơ, chưa kịp bắt tay vào công việc thì anh đổ bệnh, phải nằm lại nhà người dân cả tuần.

Vừa ốm dậy, anh lại tiếp tục hành trình đến từng nhà bà con dân tộc Lào để thu thập thông tin. Bà con quý người, cứ mỗi lần đến nhà khảo sát, điều tra anh đều được bà con mời rượu.

"Văn hoá người dân tộc Lào rất thân thiện, nhiệt tình, mình không uống một chén rượu thì khó làm việc mà uống vào thì mệt nên nhiều khi phải lẩn ra ngoài để ăn mì tôm giữ sức làm việc tiếp.

Thường bà con dân tộc không muốn cung cấp thông tin khi cán bộ thống kê đến điều tra, khảo sát, nên mỗi lần vào bản mình phải hoà đồng, gần gũi, tạo niềm tin họ mới đồng ý cung cấp thông tin. Sau 2 tháng ăn ở cùng bà con, mình sụt mất 3 cân", anh Toàn kể.

Anh Toàn vẫn nhớ như in chuyến đi năm 2019 tới bản Suối Voi, xã Sín Thầu để thực hiện cuộc tổng điều tra dân số toàn quốc. Sau khi vượt hàng chục km vào đến bản thì bà con treo biển cấm bản 3 ngày để cúng. Theo tập tục văn hoá của người Mông thì trong 3 ngày cấm bản sẽ nội bất xuất, ngoại bất nhập, người dân không được ra vào bản nên cán bộ thống kê cũng không thể vào bản để thu thập thông tin nhân khẩu.

Anh Toàn cũng cho biết bà con người Mông rất đặc thù nên mỗi lần phát phiếu điều tra bằng tiếng Việt, cán bộ thống kê phải tuyển điều tra viên người dân tộc để họ phổ biến thông tin cho bà con hoặc nhờ trưởng bản dẫn điều tra viên đi từng nhà khảo sát. Cũng có trường hợp cán bộ điều tra phải tập hợp bà con ở nhà trưởng bản buổi tối để phát phiếu khảo sát.

Đối với bà con dân tộc thì công tác tuyên truyền cho đồng bào dân tộc là quan trọng nhất, phải tuyên truyền kỹ để bà con hiểu ý nghĩa các cuộc điều tra. Theo đó, cán bộ sẽ ghi âm file tuyền truyền bằng tiếng dân tộc để phát trên đài truyền thanh nghe đi nghe lại nhiều lần. Như vậy, bà con mới hiểu và hợp tác với các điều tra viên. Ngoài ra, cán bộ thống kê phải giám sát, hướng dẫn thực hiện việc khảo sát. Quan trọng nhất phải nắm bắt được địa bàn, phát thanh tới tận bản cho đồng bào hiểu.

Ngoài ra, để đảm bảo số liệu chuẩn xác, trước khi phát phiếu điều tra, cán bộ thống kê phải phối hợp với trưởng bản rà soát, lập bảng kê, rồi mới đi điều tra trực tiếp qua các kênh chính quyền và trực tiếp đi điều tra. Ví dụ khi điều tra nhân khẩu thì cán bộ thống kê phải điều tra theo nhân khẩu thực tế sinh sống trên địa bàn chứ không đơn giản chỉ thống kê theo hộ khẩu thường trú trên địa bàn.

Bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê, Bộ Tài chính cho biết cục đang xây dựng Kho dữ liệu thống kê tổng hợp, kết nối, cung cấp dữ liệu cho Trung tâm dữ liệu quốc gia, đây là tài nguyên dùng chung trong hệ thống cơ quan nhà nước.

Theo bà Hương, trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và xác định dữ liệu là tài nguyên số quốc gia, ngành Thống kê nhận thức rõ trách nhiệm trong việc sản xuất và cung cấp thông tin thống kê chất lượng cao, kịp thời, minh bạch để số liệu thống kê trở thành tài nguyên phát triển kinh tế số đất nước.

Quy trình sản xuất thông tin thống kê cũng được ban hành mới theo hướng hiện đại hóa, làm cơ sở cho chuyển đổi số toàn diện. Hình thức thu thập thông tin thống kê được chuyển đổi từ phiếu giấy sang phiếu điều tra điện tử (bao gồm phương thức phỏng vấn trực tiếp sử dụng thiết bị di động (CAPI) và phỏng vấn gián tiếp sử dụng webform) cho toàn bộ các cuộc điều tra giúp nâng cao đáng kể tính kịp thời và chất lượng dữ liệu thống kê. Đồng thời, công tác chuẩn hóa danh mục, khái niệm, chỉ tiêu thống kê cũng được tăng cường để bảo đảm tính so sánh và khả năng liên thông dữ liệu.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia cũng được đẩy mạnh nhằm chuyển đổi căn bản và toàn diện việc sản xuất, sử dụng thông tin thống kê. Hiện tại, cục đã hoàn thành giai đoạn một - xây dựng Kho dữ liệu thống kê tổng hợp, kết nối, cung cấp dữ liệu cho Trung tâm dữ liệu quốc gia - là tài nguyên dùng chung trong hệ thống cơ quan nhà nước. Và để nâng cao độ bao phủ, tính chính xác của dữ liệu thống kê, cục khai thác, sử dụng dữ liệu hành chính thu thập từ các cơ quan bộ, ngành trong sản xuất thống kê

Để biến số liệu thống kê thành tài nguyên số quốc gia, ngành Thống kê đang tập trung xây dựng các phương pháp, chỉ tiêu nghiệp vụ thống kê nhằm đáp ứng nhu cầu của Đảng, Chính phủ trong việc ban hành các chương trình, nghị quyết thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số, chính phủ số.

Đối với xây dựng hạ tầng dữ liệu thống kê hiện đại gồm: Kho dữ liệu thống kê vi mô tập trung phục vụ đa dạng nhu cầu khai thác của các cơ quan, doanh nghiệp, người dân. Kho metadata phục vụ hiểu đúng, sử dụng đúng giá trị của dữ liệu thống kê đồng thời phục vụ chuẩn hóa, quản lý dữ liệu thống kê.

Ngoài ra, Cục Thống kê đang tăng cường khai thác các nguồn dữ liệu hành chính có tính pháp lý từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về doanh nghiệp, Cơ sở dữ liệu quản lý thuế để tận dụng dữ liệu sẵn có, đáng tin cậy để sản xuất và cung cấp thông tin thống kê bảo đảm chất lượng, kịp thời.

Xây dựng nền tảng số quản lý dữ liệu thống kê dùng chung và các nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu để tập trung hóa các hoạt động quản lý, thu thập, xử lý, tích hợp, tổng hợp dữ liệu thống kê, qua đó cung cấp, chia sẻ tài nguyên dữ liệu tin cậy, đa dạng cho các đối tượng người dùng.

Trong quản lý dữ liệu, ngành Thống kế cũng áp dụng các thông lệ quốc tế về quản trị, quản lý dữ liệu, nâng cao chất lượng, độ tin cậy, tính minh bạch và khả năng tái sử dụng, chia sẻ và liên thông dữ liệu.

Thời gian tới, ngành Thống kê sẽ tiếp tục chuyển đổi mạnh mẽ, trước hết là đổi mới phương thức sản xuất thông tin thống kê từ mô hình dựa chủ yếu vào điều tra thống kê và báo cáo thống kê sang mô hình sản xuất thông tin thống kê dựa trên dữ liệu đa nguồn, trong đó dữ liệu hành chính giữ vai trò nền tảng, kết hợp với dữ liệu lớn, dữ liệu địa không gian và các nguồn dữ liệu khác nhằm nâng cao chất lượng, tính đầy đủ, tính kịp thời. Đổi mới quy trình sản xuất thông tin thống kê theo mô hình GSBPM (Generic Statistical Business Process Model) phiên bản mới nhất, bảo đảm bao quát toàn bộ vòng đời dữ liệu.

Thực hiện đổi mới mô hình thông tin thống kê theo GSIM nhằm chuẩn hóa cấu trúc thông tin, bảo đảm khả năng chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu. Xây dựng và áp dụng chuẩn trao đổi dữ liệu thống kê theo SDMX trong toàn bộ hệ thống thống kê. Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn dữ liệu và siêu dữ liệu (metadata) thống nhất bảo đảm liên thông, tích hợp và khai thác hiệu quả dữ liệu.

Phát triển hệ sinh thái dữ liệu thống kê đồng bộ, hiện đại, từng bước hình thành kinh tế dữ liệu thống kê gắn với kinh tế dữ liệu quốc gia. Tiếp tục xây dựng, và vận hành cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia theo hướng tập trung, tích hợp, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Xây dựng, phát triển các sản phẩm dữ liệu thống kê có giá trị gia tăng cao cung cấp trên thị trường dữ liệu. Xây dựng và vận hành Cổng dữ liệu thống kê cung cấp dữ liệu mở miễn phí và dịch vụ dữ liệu có tính phí. Cung cấp dịch vụ kết nối, chia sẻ dữ liệu thống kê qua API và phát triển các dịch vụ dữ liệu thống kê trực tuyến khác phục vụ đa dạng đối tượng sử dụng.

Đồng thời, ngành Thống kê sẽ tăng cường ứng dụng các mô hình phân tích, dự báo hiện đại, phát triển hệ thống sản phẩm phân tích chuyên sâu phong phú, đa dạng. Hoạt động phổ biến thông tin thống kê cũng được đổi mới theo hướng tăng cường trực quan hóa dữ liệu (dashboard, infographic), chuyển từ báo cáo tĩnh sang nền tảng dữ liệu tương tác, cho phép người dùng tự do tùy biến biểu đồ, chuỗi thời gian và trích xuất dữ liệu để tái sử dụng. Mở rộng cung cấp dữ liệu dưới dạng dịch vụ, phục vụ hiệu quả cho tất cả các đối tượng người dùng.

Thiết lập hệ thống đánh giá và giám sát chất lượng thống kê theo toàn bộ quy trình sản xuất thông tin, công khai minh bạch các tiêu chí chất lượng.

Có thể khẳng định, ngành Thống kê đang và sẽ đóng vai trò nòng cốt trong việc sản xuất dữ liệu thống kê thành một nguồn tài nguyên dữ liệu số quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng điều hành, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.