Họa sĩ Lương Lưu Biên xem tranh của Nguyễn Công Hoài tại triển lãm - Ảnh: H.VY
Cuộc sống tiếp diễn là triển lãm cá nhân thứ tám của họa sĩ Nguyễn Công Hoài, trưng bày đến ngày 10-5 tại Bảo tàng Nghệ thuật Quang San (189B/3 Nguyễn Văn Hưởng, phường An Khánh, TP.HCM).
Triển lãm giới thiệu 21 tranh khổ lớn với những chân dung vừa trực diện vừa mông lung, vừa hiện ra đã tan biến. Những gương mặt to lớn như đang nhìn ra người xem nhưng không thực sự thuộc về ai, cũng không gợi dẫn câu chuyện rõ ràng.
Vì với Nguyễn Công Hoài, vẽ chân dung không phải để ghi lại một khuôn mặt, mà là cách để chạm vào phần mơ hồ nhất của con người: những trạng thái thoáng qua khi họ đang sống.
Vẽ những mơ hồ như chính con người
Ở Cuộc sống tiếp diễn, Hoài vẫn vẽ chủ đề xuyên suốt về chân dung và tâm lý con người, vẫn những nhân vật bình thường, gần gũi xung quanh: người thân, con cái, hàng xóm... Anh thích quan sát đời sống với góc nhìn đơn giản, nhẹ nhàng, như cách anh cố hiểu chính mình.
Nhưng tranh Hoài lại đầy những phức tạp, mãnh liệt, bởi trong mỗi cá thể đều đan xen nhiều cảm xúc đổi thay liên tục, mang vác đầy dầu vết của trải nghiệm và thời gian. Ở đó không có câu chuyện cụ thể, chỉ có những trạng thái: đang chịu đựng, đang cố gắng, đang hạnh phúc, và vẫn đang tiếp tục sống.
Những trạng thái ấy vốn dĩ mong manh, khó nắm bắt như chính suy nghĩ của mỗi người. Chúng vừa đến đã rời đi, chưa kịp gọi tên đã biến mất.
Trong tranh Hoài, những lớp màu dày đặc chồng lấp lên nhau, những đường cọ bạo liệt, những gương mặt vừa lộ diện rồi như tan vào nền toan, nửa tỏ nửa mờ như cách con người đi qua đời sống, không bao giờ đứng yên.
Nói như Nguyễn Công Hoài, những khuôn mặt này chỉ là nơi tâm trí anh đi qua rồi dừng lại chốc lát, vì "con người thật kia có khi còn tạm thời hơn tranh".
Nguyễn Công Hoài không cố lý giải những gì mình vẽ. Anh kể bản thân có thói quen "khi vẽ suy nghĩ rất nhiều nhưng không gán ghép bất cứ điều gì, xong việc rồi thì quên để nghĩ sang cái khác".
Cách làm việc ấy tạo nên một dạng ký ức mờ trong tranh. Những lớp màu chồng lên nhau, lúc dày đặc, lúc rời rạc, lúc dữ dội, khi lại lặng đi như chính trạng thái tâm lý người vẽ.
Một thời gian dài anh tự hỏi: vì sao con người đau khổ, và họ thực sự mong muốn điều gì? Nhưng Hoài không tìm thấy câu trả lời thỏa mãn, bởi hạnh phúc và khổ đau cứ đan xen. Được và mất chỉ cách nhau một khoảnh khắc, giữa rõ ràng và mờ nhòe chỉ là một cái chớp mắt.
Vậy nên Hoài vẽ cái khoảnh khắc thoáng qua đó, rồi quên. Anh không cố nhớ hay trình bày nó sâu sắc, ghê gớm hay bi đát. Anh chọn tiếp tục với công việc. Những cảm xúc mơ hồ đó được giữ lại cho chính Hoài, và cho người xem.
Nguyễn Công Hoài bên tác phẩm của mình tại triển lãm - Ảnh: H.VY
Vẽ như một nhu cầu nội tại
Nếu có một điều "không mơ hồ" trong chia sẻ của Nguyễn Công Hoài, đó hẳn là việc duy trì vẽ đều đặn, vẽ mỗi ngày bất kể trạng thái ra sao.
Những lúc bí bách, Hoài chuyển qua vẽ than, vẽ chì, vẽ những người thân xung quanh... Bởi anh ý thức rõ vẽ là việc khó, nhất là giữ được nhịp độ làm việc, vì kỹ năng không phải ngày một ngày hai mà có.
Với Hoài, ngay cả cảm giác "chững lại" ở giai đoạn này cũng là điều quý giá. Nó cho thấy anh đang thay đổi, cần học thêm điều mới để tiếp tục đi xa hơn.
Những bức tranh của một chặng mới đã dần thành hình, có thể "nặng nề hơn, mơ hồ hơn", nhưng cũng là cách để Hoài đi sâu hơn vào điều anh tìm kiếm.
Ở góc nhìn chuyên môn, họa sĩ Lương Lưu Biên cảm nhận loạt tranh lần này của Nguyễn Công Hoài tự do, tự tin hơn trong cách diễn đạt. Vẫn là những cảm xúc về đời sống, đi từ những gương mặt thân quen sang một hình ảnh mang tính phổ quát hơn về thân phận con người, với những hạnh phúc, dằn vặt, khổ đau và cả niềm tin.
Dù vậy, việc vẽ xuất phát từ cảm xúc thật với con người cụ thể sẽ tạo nên tình cảm thật cho tranh, không phải câu chuyện tư tưởng hay lý thuyết, mà từ cuộc đời thật, bi kịch thật…
Đó hẳn cũng là điều neo người xem dừng lại lâu với Cuộc sống tiếp diễn, để đứng trước những gương mặt không tên và bắt gặp chính mình đâu đó, hay cảm nhận giữa những mơ hồ, việc tiếp tục sống lại là điều rõ ràng nhất.
Nói như Nguyễn Công Hoài: "Cho dù thế nào, chúng ta vẫn đi qua thêm một ngày nữa".
Mỗi bức chân dung là một lát cắt cảm xúc đang tiếp diễn, vừa hiện ra đã bắt đầu tan đi
Triển lãm trưng bày đến ngày 10-5 tại Bảo tàng Nghệ thuật Quang San
Một góc tranh chân dung từ người thân: Thơ ngây, Trang điểm, Cô con gái đầu tiên của tôi
Từ trái sang: Một bơ phờ, Mong chờ
