Dịch vụ 'cho thuê con cái' ở Thái và mỏ vàng của 'kinh tế bạc' tại Việt Nam

Phần lớn người già mong muốn được sống và chăm sóc tại chính ngôi nhà của mình, vì vậy thị trường dịch vụ chăm sóc tại gia được dự báo sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng lớn của "kinh tế bạc" với tiềm năng hàng tỉ USD trong thập niên tới.

Nhu cầu chăm sóc tại gia

Ông Huân Lê, Phó tổng giám đốc Wecare247, cho rằng thị trường "kinh tế bạc" tại Việt Nam đang thiếu các giải pháp thực sự đáp ứng nhu cầu khi tới 80% người cao tuổi mong muốn được chăm sóc tạ nhà.

Trả lời Tuổi Trẻ, ông Huân nhận định cơ hội không chỉ nằm ở các mô hình dưỡng lão cao cấp mà còn ở những dịch vụ thiết thực, dễ tiếp cận, bám sát đời sống hằng ngày. Đây sẽ là phân khúc có khả năng mở rộng nhanh và phù hợp với thực tế Việt Nam.

Trong bối cảnh số lượng cơ sở chăm sóc còn rất hạn chế, khoảng 70% người cao tuổi sống ở nông thôn, các hạ tầng dịch vụ chưa phát triển, nhu cầu này càng trở nên rõ nét. Với quy mô thị trường cho "kinh tế bạc" tại Việt Nam dự báo tăng từ 2,6 tỉ USD năm 2023 lên 4,8 tỉ USD vào năm 2034, phần tăng trưởng được kỳ vọng sẽ tập trung trước hết vào các dịch vụ chăm sóc tại nhà thiết thực, linh hoạt và dễ tiếp cận.

Được chăm sóc tại nhà cũng là kỳ vọng của người cao tuổi ở Thái Lan và Singapore, khi đây cũng là hai quốc gia tại Đông Nam Á đang có tốc độ già hóa dân số nhanh chóng. Theo báo Straits Times, Singapore dự kiến sẽ trở thành xã hội siêu già hóa vào năm 2026 khi có ít nhất 21% dân số từ 65 tuổi trở lên. Trong đó, một nghiên cứu cho thấy hơn 8/10 người lớn tuổi ở quốc đảo này thích được sống những năm tháng cuối đời tại chính nhà của mình.

Chính phủ Singapore theo đó đã triển khai nhiều sáng kiến cho nhu cầu này, trong đó có Chiến lược quốc gia về chăm sóc giảm nhẹ, cho phép người dân thuê thiết bị y tế, cũng như tập trung đào tạo nhân lực trong lĩnh vực này.

Tại Thái Lan, Chính phủ nước này khuyến khích người cao tuổi sống tại nhà thay vì chuyển vào các cơ sở chăm sóc, khi đây là khoản chi phí mà nhiều gia đình khó có khả năng chi trả.

Thực tế tại Việt Nam, ông Huân nhận định một gia đình có thể đang chi 8 - 12 triệu đồng mỗi tháng để thuê người chăm sóc cho người thân, nhưng người lao động có thể không được đảm bảo chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi.

Chăm sóc người già tại nhà: mảnh ghép còn thiếu

TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - nêu kết quả tầm soát gần 500.000 người trên 60 tuổi tại TP.HCM, cho thấy trung bình mỗi người mắc hơn 2 bệnh mạn tính với gần 10% cần hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày. Trong khi đó, hệ thống chăm sóc còn hạn chế với khoảng 15 bệnh viện có khoa lão, 17 khoa lão kết hợp và 36 cơ sở bảo trợ xã hội, chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số già.

Theo các chuyên gia, ngoài dịch vụ chăm sóc tại nhà, thị trường "kinh tế bạc" Việt Nam cũng đang thiếu những giải pháp "ở giữa" như các cơ sở chăm sóc bán trú (daycare) hay các trung tâm sinh hoạt cộng đồng cho người cao tuổi.

Những cơ sở này là không gian chăm sóc an toàn để cha mẹ đến vào ban ngày, được theo dõi, vận động và giao tiếp, trong khi con cái đang đi làm. Ở nhiều nước, mô hình này có chi phí thấp hơn đáng kể so với nội trú dài hạn, trong khi nguồn cung cho dịch vụ này ở Việt Nam hiện chưa đáng kể.

Bà Nguyễn Thị Kiều Oanh, nhà sáng lập Công ty TNHH Năng lượng sống - Genki, cho biết thực tế là người cao tuổi thường không muốn rời khỏi môi trường quen thuộc trong xóm, khu phố. Đây cũng là lý do Genki triển khai mô hình bán trú cho người cao tuổi.

"Họ vẫn được ở môi trường sống quen thuộc, nhưng buổi sáng họ có thể đến trung tâm dưỡng lão để gặp gỡ, giao lưu, tham gia các hoạt động nâng cao thể lực và trí lực cho người cao tuổi.

Họ cũng sẽ được khám với phòng khám và hỗ trợ điều trị các chức năng vận động; các lớp học rèn luyện trí lực nhằm giúp ngăn ngừa tình trạng sa sút trí tuệ cùng nhiều hoạt động chăm sóc sức khỏe và tinh thần. Cuối ngày họ có thể trở về nhà với con cháu trong tinh thần khỏe mạnh, đầu óc minh mẫn", bà Oanh nói.

Tuy vậy, để người già đến được trung tâm này, con cháu phải thay đổi đầu tiên, khuyến khích động viên người già đến các trung tâm.

Việt Nam đang già hóa nhanh, dự báo đến năm 2038 cứ 5 người sẽ có 1 người trên 60 tuổi, và đến năm 2050 cứ 6 người sẽ có 1 người trên 65 tuổi. Ông Matthew Powell, Giám đốc Savills Hà Nội, cho rằng sự thay đổi về nhân khẩu học này sẽ kéo theo nhu cầu gia tăng mạnh đối với các mô hình bất động sản và dịch vụ dành cho người cao tuổi.

Cụ thể, nhu cầu sẽ không chỉ dừng ở nhà ở truyền thống, mà mở rộng sang các mô hình như nhà ở cho người cao tuổi (senior living), cơ sở chăm sóc hỗ trợ (assisted living), và các khu dân cư định hướng sức khỏe - nơi tích hợp giữa không gian sống và dịch vụ y tế, chăm sóc dài hạn.

Trong 5 - 10 năm tới, đây được dự báo là những phân khúc tăng trưởng nhanh nhất khi nhu cầu chăm sóc chuyên nghiệp và nâng cao chất lượng sống ngày càng rõ ràng.

Nhận định thêm, ông Powell cho biết sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế đối với các phân khúc bất động sản gắn với "kinh tế bạc" tại Việt Nam đang gia tăng, đặc biệt là các dự án tích hợp dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe.

Hà Nội và TP.HCM sẽ là những thị trường trọng điểm nhờ hạ tầng phát triển, mức thu nhập cao hơn và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế tốt. Bên cạnh đó, các điểm đến ven biển như Đà Nẵng, Nha Trang và Phú Quốc cũng có tiềm năng lớn cho các mô hình nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe và cộng đồng hưu trí.

Dịch vụ "cho thuê con cái"

Chăm sóc người già tại nhà là 'mỏ vàng' của 'kinh tế bạc' - Ảnh 2.

Tại Chiang Mai (Thái Lan), doanh nghiệp xã hội Buddy Home Care đã thu hút sự chú ý khi triển khai dịch vụ có tên "Con cái cho thuê". Theo đó, người cao tuổi có nhu cầu tìm người đồng hành như đi khám bệnh, mua sắm, làm việc vặt hoặc đơn giản là có người trò chuyện... có thể sử dụng dịch vụ với mức giá khoảng 350 baht (tương đương hơn 280.000 đồng)/giờ.

Ông Tossawat Boonmar, Tổng giám đốc Buddy Home Care, cho biết dịch vụ xuất phát từ một thực tế đang ngày càng phổ biến: nhiều người lựa chọn không sinh con và sẽ phải tự chăm sóc bản thân khi về già.

"Bây giờ nhiều người không muốn có con và sẽ phải tự lo cho mình khi về già. Tôi nghĩ thỉnh thoảng họ vẫn cần được hỗ trợ, nên mới có ý tưởng "thuê con cái". Bạn có thể nhờ giúp đỡ mà không cần phải có con", ông Boonmar nói.