Cơn sốt độc hại từ phim ngắn AI (Kỳ 5): Nguồn gốc và chiến lược xâm lăng văn hóa mạng từ các nền tảng ngoại

Tranh thủ giờ nghỉ trưa, chị L.Q.H. (26 tuổi) mở TikTok và dừng lại ở một đoạn phim ngắn có nhân vật nói tiếng Việt, câu chuyện xoay quanh tình yêu, gia đình, hôn nhân hoặc màn trả thù. Đến đoạn cao trào, màn hình hiện lời mời xem tiếp.

Chị H. bấm vào quảng cáo, tải ứng dụng, rồi tiếp tục theo dõi hàng chục tập phim trên điện thoại.

Đằng sau trải nghiệm tưởng như rất đơn giản ấy là một ngành công nghiệp nội dung đã phát triển mạnh tại Trung Quốc, nay được đưa ra thị trường quốc tế bằng một dây chuyền đã được thiết kế sẵn: sản xuất, AI dịch và lồng tiếng, quảng cáo, phân phối rồi thu tiền ngay trên chiếc điện thoại của người dùng.

Văn học mạng giúp phim ngắn AI bùng nổ

Nếu nhìn vào một tập phim ngắn dài chỉ 1 đến 2 phút, rất dễ tưởng đây là một sản phẩm được nghĩ ra riêng cho TikTok hay các ứng dụng video ngắn. Thực tế, ngành phim ngắn Trung Quốc có một nguồn nguyên liệu quan trọng nằm phía sau đó là tiểu thuyết mạng.

Một nghiên cứu năm 2026 của Đại học Khoa học và Công nghệ Thượng Hải về chuyển thể IP văn học mạng cho thấy khi một câu chuyện dài được làm thành phim ngắn, phần truyện phải cắt gọn đáng kể.

Những đoạn mô tả dài trên trang sách được thay bằng lời thoại, biểu cảm và hành động. Các nút thắt cũng được đưa lên sớm hơn để phù hợp với thời lượng rất ngắn của mỗi tập.

Cách làm này đặc biệt hợp với những mô típ vốn phổ biến trong tiểu thuyết mạng: tổng tài, trả thù, xuyên không, trọng sinh, hôn nhân hợp đồng, thân phận bị che giấu hay nhân vật bị dồn vào đường cùng rồi lật ngược tình thế.

Đây cũng là những dạng cốt truyện dễ được kéo thành hàng chục, hàng trăm tập, khi mỗi tập chỉ cần đẩy câu chuyện thêm một bước rồi dừng lại ở đoạn khiến người xem muốn xem tiếp.

Mô hình kiếm tiền cũng dựa trên công thức này. Người xem có thể xem những tập đầu miễn phí, sau đó mua xu hoặc trả tiền để mở từng tập. Một số ứng dụng cung cấp gói mở khóa toàn bộ phim hoặc thuê bao tháng.

Theo báo cáo State of Short Drama Apps 2025 của Sensor Tower, doanh thu mua hàng trong ứng dụng (IPA) của các ứng dụng phim ngắn trên toàn cầu đạt gần 700 triệu USD trong 3 tháng đầu năm 2025, tăng gần 4 lần so với cùng kỳ năm trước.

ReelShort và DramaBox là hai cái tên dẫn đầu trong giai đoạn này. Quý 1 năm 2025, doanh thu IAP của ReelShort đạt khoảng 130 triệu USD, DramaBox khoảng 120 triệu USD. Một số ứng dụng ra mắt sau như NetShort, FlickReels và DramaWave cũng tăng trưởng rất nhanh.

DramaWave là ví dụ rõ về cách một ứng dụng mới tìm thị trường. Ra mắt quốc tế vào tháng 9-2024, ứng dụng này tập trung trước vào Đông Nam Á và Mỹ Latin.

Theo Sensor Tower, hai khu vực này chiếm 72% lượt tải của DramaWave trong giai đoạn đầu. Quý 1 năm 2025, lượt tải toàn cầu tăng hơn 10 lần so với quý trước. Đến cuối tháng 4, ứng dụng đạt 53 triệu lượt tải lũy kế và khoảng 47 triệu USD doanh thu IAP.

Điều đó cho thấy phim ngắn không còn đơn thuần là những video giải trí ngắn trên mạng xã hội. Phía sau nó là một mô hình sản xuất và kiếm tiền có thể đưa một câu chuyện đi qua nhiều nền tảng, nhiều thị trường và nhiều ngôn ngữ.

AI biến khâu dịch phim thành dây chuyền

Nếu tiểu thuyết mạng cung cấp nguồn truyện, AI đang giúp giải quyết bài toán lớn hơn đó là làm thế nào đưa hàng loạt phim sang thị trường nước ngoài mà không phải làm lại toàn bộ.

Tại Khu công nghiệp video Malanshan (Hồ Nam, Trung Quốc) đã xây dựng một trung tâm dịch thuật và sản xuất phim ngắn sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn, nhận dạng giọng nói, nhân bản giọng nói và tổng hợp giọng nói.

Theo China Daily, hệ thống này có thể tự động xử lý dịch thuật, lồng tiếng và phụ đề bằng nhiều ngôn ngữ. Tu Yongfeng, Giám đốc Malanshan Audio and Video Laboratory, cho biết một bộ phim trước đây có thể mất 1 đến 2 tuần để dịch thủ công giờ có thể rút gọn lại vỏn vẹn trong vài giờ.

Phòng thu không còn là nơi duy nhất quyết định tốc độ xuất khẩu của một bộ phim. Phần hình ảnh đã quay có thể giữ lại, trong khi thoại được dịch, giọng nhân vật được tạo lại và phụ đề được sinh tự động.

Một bộ phim tiếng Trung có thể nhanh chóng xuất hiện với phiên bản tiếng Anh, Tây Ban Nha, Thái Lan, Pháp, Việt Nam hoặc các ngôn ngữ khác.

AI hỗ trợ rất nhiều trong khâu sản xuất. Nhiều công đoạn như tìm cảnh, dựng hậu kỳ, lồng tiếng được tự động hóa hoặc rút ngắn thời gian xử lý. Điều này giúp các nhà sản xuất có thể làm nhiều phim hơn với cùng một quy mô nhân sự.

Với DramaWave, quảng cáo trên mạng xã hội cũng đóng vai trò lớn trong việc đưa ứng dụng đến người dùng. Sensor Tower cho biết hơn 80% lượt tải DramaWave trong giai đoạn tháng cuối năm 2024 đến từ quảng cáo trả phí. TikTok là một trong những kênh quan trọng nhất, với tài khoản chính thức của ứng dụng đạt 1,7 triệu người theo dõi.

Các mẫu quảng cáo cũng được làm riêng cho từng thị trường. Nội dung, phụ đề và cách giới thiệu câu chuyện được điều chỉnh theo ngôn ngữ địa phương. Một cảnh phim có thể được cắt thành đoạn quảng cáo vài chục giây, đưa lên TikTok hoặc nền tảng khác, rồi dẫn người xem thẳng tới kho ứng dụng.

Với mô hình này, việc quảng bá phim diễn ra song song với quá trình phát hành. Các nền tảng có thể sử dụng nhiều đoạn cắt khác nhau để chạy quảng cáo, theo dõi lượt xem và phản hồi của người dùng, sau đó tiếp tục điều chỉnh cách quảng bá.

Phim ngắn ngoại tiếp cận khán giả Việt ra sao?

Việt Nam đang trở thành một thị trường đáng chú ý của các ứng dụng phim ngắn. Theo báo cáo Mobile App Trends 2026 của Adjust, lượt tải các ứng dụng giải trí tại Việt Nam tăng 32% trong quý 1 năm 2026 so với cùng kỳ, trong khi số phiên sử dụng tăng 76%.

Riêng nhóm phim ngắn có mức tăng mạnh trong năm trước với lượt tải tăng 271% trong quý 4 năm 2025. Doanh thu IAP của nhóm này đạt 11,5 triệu USD trong năm 2025, đứng thứ 5 trong các nhóm ứng dụng giải trí tại Việt Nam.

Thời gian người dùng dành cho các ứng dụng giải trí cũng tăng. Trong đó, nhóm ứng dụng xem video tăng từ 19,65 phút mỗi phiên năm 2025 lên 23,95 phút trong quý 1 năm 2026.

Đây là môi trường thuận lợi cho các ứng dụng phim ngắn tìm khán giả, đặc biệt là nhóm người trẻ vốn thường xuyên sử dụng điện thoại để xem video và lướt mạng xã hội.

Một bộ phim có thể bắt đầu bằng một đoạn quảng cáo chỉ vài chục giây. Đó thường là cảnh nhân vật phát hiện bí mật, một cuộc đối đầu hoặc một tình tiết đang dở dang. Người xem bấm vào quảng cáo và được chuyển thẳng tới ứng dụng để xem tiếp.

Quá trình này diễn ra ngay trên điện thoại. Sau khi cài ứng dụng, người xem có thể tiếp tục bộ phim đã xem trong quảng cáo, lựa chọn các tập tiếp theo và thanh toán để mở nội dung nếu ứng dụng áp dụng hình thức thu phí.

Cách quảng bá này cũng thay đổi cách một bộ phim tìm khán giả. Thay vì chờ phim được phát hành qua rạp hoặc truyền hình, các nền tảng có thể cắt những cảnh nổi bật thành video ngắn, đưa lên TikTok và các mạng xã hội khác để kéo người xem vào ứng dụng.

Song, đây cũng đặt ra một vấn đề khác: phim được đưa thẳng tới người dùng qua ứng dụng và mạng xã hội nên không phải trải qua cùng quy trình phát hành và kiểm duyệt như phim chiếu rạp hay phim truyền hình.

Điều này dẫn đến việc nếu phim có yếu tố bạo lực, tình dục hoặc nội dung "thối não" dễ dàng tiếp cận với lượng lớn khán giả trong thời gian ngắn. Khi tốc độ phát hành phim ngắn ngày càng nhanh, việc bản địa hóa có thể hoàn tất chỉ trong vài phút, kiểm soát nội dung vì thế cũng trở thành một bài toán ngày càng khó giải quyết.