Các cây viết trẻ tham gia tọa đàm, từ trái qua là các tác giả: Cao Nguyệt Nguyên, Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, Phạm Thu Hà, Giáp Thị Thùy Dương - Ảnh: T.ĐIỂU
Tọa đàm "Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ" do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp cùng khoa văn học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội tổ chức ngày 7-5 sôi nổi câu chuyện trẻ em ngày nay ít đọc sách dù sách hay, sách đẹp rất nhiều.
Các diễn giả là những nhà nghiên cứu văn học đến từ Viện Văn học và Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), các cây viết cho thiếu nhi vừa được trao Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất năm 2023-2025, đã cùng nhau mổ xẻ "vấn đề đáng báo động" là trẻ em ngày nay ít đọc sách, không có niềm hứng thú với những trang sách như các thế hệ trước.
Lỗi không phải ở các em không thích đọc sách, cũng không phải ở các nhà văn không sáng tác hay.
Không có cả khoảng trống thời gian lẫn tâm lý, làm sao trẻ đọc sách?
Tiến sĩ Trịnh Đặng Nguyên Hương (Viện Văn học) khẳng định việc trẻ ngày nay ít đọc sách, nguyên nhân không nằm ở chính các em. Lỗi là ở cách người lớn xây dựng một lối sống của trẻ không còn chút khoảng trống thời gian lẫn tâm lý dành cho việc đọc sách.
Lớp học chính khóa, lớp học thêm, lớp học kỹ năng sống, chưa kể điện thoại, máy tính, ngốn hết thời gian của các em.
Trẻ cũng không có cả khoảng trống tâm lý để hoàn toàn đắm mình trong trang sách, buồn vui cùng từng câu văn, dòng thơ.
"Tốc độ sống chung của xã hội là rất gấp gáp. Về nhà, trẻ đã quá mệt mỏi. Các em kiệt sức không đọc được nữa, chứ không phải vì thiếu sách hay, sách đẹp đủ hấp dẫn các em", bà Nguyên Hương nói.
Đã thế, việc dạy văn trong nhà trường lại nặng về phân tích quá nhiều, áp đặt lên các em những ý nghĩa của tác phẩm văn chương thay vì gợi mở, khuyến khích các em tranh luận, tìm ra những góc nhìn phong phú về một tác phẩm văn học.
Bộ sách thiếu nhi nhận Giải thưởng Văn học Kim Đồng - Ảnh: NXB Kim Đồng
Làm cha mẹ lười dễ hơn làm cha mẹ nghiêm khắc
Cây viết trẻ Phạm Thu Hà (tác giả cuốn Rừng cây tùng - giải ba Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất) còn bổ sung thêm những nguyên nhân mang tính thời đại khác.
Đó là thói quen tiêu thụ những nội dung ngắn trên mạng xã hội, từ người lớn đến trẻ em, khiến trẻ mất năng lực đọc, đặc biệt là đọc những nội dung dài như văn chương, sách.
Góp phần tạo thói quen say mê với giải trí bằng những nội dung ngắn trên điện thoại của trẻ hẳn có "công" của cha mẹ.
Theo tác giả Phạm Thu Hà, ngày nay làm cha mẹ lười, chiều con thì dễ hơn làm phụ huynh kiên nhẫn và nghiêm khắc rèn tính kỷ luật và thói quen ưa đọc sách cho trẻ.
Cha mẹ ném cho con cái điện thoại để việc cho con ăn của cha mẹ được nhàn hơn thì chắc chắn dễ hơn việc cha mẹ kiên nhẫn tạo cho con hứng thú ăn uống và rèn bữa ăn gọn gàng.
Cũng tương tự, việc xây dựng cho con thói quen và nhu cầu đọc sách cần thời gian, sự kiên nhẫn lẫn thông thái của cha mẹ. Nếu chọn làm phụ huynh lười và dễ, đương nhiên con cái khó lòng thích đọc sách.
Cho nên muốn trẻ đọc sách, nhiều việc cần làm, trong đó cần giáo dục phụ huynh để cha mẹ biết khơi gợi niềm đam mê với sách cho con, nhờ vào việc biết chọn lựa sách tốt cho con đọc.
"Tác giả nỗ lực phần việc của mình để tạo ra những cuốn sách hay cho trẻ em, nhưng phụ huynh cũng phải làm việc của mình thì mới có thể khiến trẻ thích đọc sách", tác giả Phạm Thu Hà nói.
Tại tọa đàm, Nhà xuất bản Kim Đồng cũng giới thiệu về Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ 2 năm 2025-2027 với đối tượng độc giả được mở rộng, ngoài các bạn nhi đồng còn cho độc giả thiếu niên và thanh niên.
Theo đó sẽ có hai hệ thống giải thưởng: Giải thưởng Văn học Kim Đồng dành cho các tác phẩm xuất sắc viết cho thiếu nhi, và Giải thưởng Văn học Kim Đồng dành cho các tác phẩm xuất sắc viết cho người trẻ.
