Châu Âu là thị trường thép lớn thứ 2 của Việt Nam, chỉ đứng sau khu vực ASEAN - Ảnh: HPG
Xuất khẩu thép tháng 8 cao nhất hai năm
Theo số liệu của Cục Hải quan, Việt Nam vừa xuất khẩu 1,2 triệu tấn sắt thép các loại trong tháng 8, và trước đó là 1,16 triệu tấn trong tháng 7. Đây đều là mức cao nhất kể từ tháng 8-2024.
Tính chung 8 tháng, Việt Nam bán ra nước ngoài 7,9 triệu tấn sắt thép, thu về 5,43 tỉ USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu tăng 10,9% và giá trị tăng 16%.
Châu Âu vẫn là thị trường lớn của thép Việt Nam. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), EU chiếm 17,5% lượng thép xuất khẩu trong 7 tháng đầu năm, chỉ đứng sau khu vực ASEAN với 31,3%. Xếp sau là Mỹ, Brazil và Ấn Độ.
Riêng thị trường châu Âu, lượng sắt thép xuất sang năm nước được Cục Hải quan thống kê riêng gồm Ý, Bỉ, Tây Ban Nha, Ba Lan và Đức đạt hơn 189.000 tấn trong tháng 7 và hơn 192.000 tấn trong tháng 8. Con số này đều cao hơn mức bình quân gần 170.000 tấn một tháng của nửa đầu năm.
Tuy nhiên, không phải mặt hàng nào cũng đi lên. VSA cho biết 7 tháng đầu năm, sản xuất tôn mạ giảm 13,5% và lượng bán ra giảm 9%. Ngoài tôn mạ, chỉ thép cán nguội đi xuống, các mặt hàng thép còn lại đều tăng.
Giá trị xuất khẩu sắt thép các loại lên cao nhất 2 năm - Ảnh: QUÂN NGUYỄN
Điểm đáng chú ý là mức xuất khẩu cao nhất hai năm đến ngay sau thời điểm châu Âu thay đổi cách quản lý thép nhập khẩu. Từ ngày 1-7-2026, Liên minh châu Âu (EU) chỉ mở hạn ngạch 18,35 triệu tấn mỗi năm cho 26 nhóm sản phẩm thép nhập khẩu. Lô hàng vượt hạn ngạch phải chịu thuế 50%.
Quy định này thay cho biện pháp tự vệ thương mại mà EU áp từ năm 2019 và hết hạn ngày 30-6-2026. Thuế ngoài hạn ngạch của biện pháp cũ là 25%.
Trong quy định phân bổ hạn ngạch theo từng nước ban hành ngày 29-6, Ủy ban châu Âu cấp cho Việt Nam hạn ngạch riêng ở 6 nhóm sản phẩm, tổng cộng hơn 1,1 triệu tấn mỗi năm.
Lớn nhất là nhóm thép tấm mạ kim loại, tức tôn mạ, với gần 470.000 tấn. Tiếp theo là thép cuộn cán nóng với 415.000 tấn, còn lại chia cho thép cuộn dây, tôn phủ màu, inox cán nguội và thép kỹ thuật điện.
Hạn ngạch được chia đều cho 4 quý. Trong năm đầu áp dụng, tức tới ngày 30-6-2027, phần chưa dùng hết của một quý được chuyển sang quý sau. Nhà nhập khẩu còn phải nộp giấy tờ, như chứng nhận xuất xưởng, để chứng minh thép được nấu chảy và đúc lần đầu ở nước nào.
Tới ngày 30-6-2028, Ủy ban châu Âu sẽ đánh giá có lấy nơi nấu chảy thép làm căn cứ để hưởng hạn ngạch hay không.
Tôn mạ chịu sức ép lớn hơn thép cán nóng từ việc châu Âu siết hạn ngạch thép
Cùng một bộ hạn ngạch nhưng tác động lên mỗi mặt hàng lại khác nhau. Theo Chứng khoán KIS Việt Nam (KIS), thép cuộn cán nóng gần như không bị ảnh hưởng. KIS cho biết năm 2025 Việt Nam xuất sang EU 350.000 tấn loại thép này, còn lượng xuất khẩu quý 1-2026 nếu quy ra cả năm đạt 420.000-450.000 tấn, sát với mức 415.000 tấn được cấp.
Ở chiều ngược lại, KIS đánh giá các doanh nghiệp xuất khẩu tôn mạ, ống thép và inox sẽ gặp nhiều khó khăn hơn. Công ty chứng khoán này giả định lượng tôn mạ Công ty CP Thép Nam Kim (NKG) bán sang EU giảm 50% trong nửa cuối năm so với bình quân hai quý gần nhất.
Theo KIS, Nam Kim đã chủ động giảm bán sang EU từ quý 4-2025 và tìm thêm đơn hàng ở ASEAN.
Bên cạnh hạn ngạch, thép vào EU còn chịu cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM).
Theo Ủy ban châu Âu, từ ngày 1-1-2026, CBAM bước vào giai đoạn chính thức và nhà nhập khẩu sắt thép phải mua, nộp chứng chỉ tương ứng với lượng khí thải trong hàng hóa.
Chứng khoán NH Việt Nam (NHSV) lưu ý doanh nghiệp không có báo cáo phát thải được bên thứ ba chứng nhận sẽ bị EU áp giá trị mặc định, tương đương mức của nhà sản xuất kém hiệu quả nhất.
Theo tổng hợp của NHSV, mỗi kWh điện ở Việt Nam phát thải 0,85-0,95kg CO2, trong khi ở châu Âu chỉ 0,3kg. NHSV gọi việc hạn ngạch thu hẹp đi cùng CBAM là "phí chồng phí" với doanh nghiệp thép và tôn mạ.
Tìm thị trường mới cũng là hướng đi của Công ty CP Tôn Đông Á (GDA). Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) ước tính lượng tôn mạ xuất khẩu quý 3 của Tôn Đông Á đạt 85.000 tấn, tăng 37% so với quý 2. Theo VDSC, lực đẩy đến từ các thị trường mới như Ukraine, Brazil, nơi chưa áp biện pháp bảo hộ với thép mạ Việt Nam.
Với thị trường Mỹ, KIS nhận định xuất khẩu nửa cuối năm vẫn khả quan vì thép cuộn cán nóng và phôi thép không chịu thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp. Tính chung, KIS dự báo tổng lượng thép Việt Nam xuất khẩu nửa cuối năm tăng 1-2% so với cùng kỳ.
