Ảnh trên cao của công viên khí hậu Enghaveparken tại thủ đô Copenhagen, Đan Mạch - Ảnh: THIRD NATURE
Đến thăm công viên khí hậu Enghaveparken vào một ngày mưa đầu tháng 10, chúng tôi - nhóm phóng viên Việt Nam - được ông Christian Eugenius Kuczynski, đại diện Công ty kiến trúc Arkitema, dẫn đi tìm hiểu một công trình chống ngập đặc biệt giữa thủ đô Copenhagen.
"Trận mưa lớn khiến mọi thứ ngập trong nước vẫn chưa xảy ra. Nhưng theo tính toán thống kê, một trận mưa như vậy có thể xuất hiện một lần trong 100 năm.
Chúng tôi tính toán xem nếu không làm gì thì thiệt hại sẽ tốn bao nhiêu tiền. Sau đó, chúng tôi tính tiếp chi phí để bảo vệ thành phố là bao nhiêu. May mắn là con số thứ hai nhỏ hơn con số thứ nhất", ông Christian giải thích về mục đích của công viên Enghaveparken.
Công viên chờ đón trận mưa trăm năm
Nằm giữa khu dân cư Vesterbro, Enghaveparken thoạt nhìn giống một công viên thông thường với những hàng cây, bồn hoa, sân chơi và lối đi bộ. Nhưng khi quan sát rộng và chi tiết hơn, có thể nhận ra những khu vực được đào trũng có chủ đích, hệ thống tường bao và các công trình thu gom, xử lý nước mưa.
Đây là những hạng mục giúp công viên rộng khoảng 3,5ha có khả năng chứa tới 22.600m³ nước, tương đương 22,6 triệu lít.
Để tạo ra sức chứa này, các đơn vị thiết kế đã tận dụng địa hình và hạ thấp một số khu vực trong công viên. Trong đó, sân thể thao đa năng được đào sâu khoảng 3m, trở thành một lòng chảo lớn giữa không gian xanh.
Các bậc thang dẫn xuống sân chơi và kiêm luôn nhiệm vụ dẫn nước tại Enghaveparken - Ảnh: THIRD NATURE
Vào những ngày bình thường, nơi đây là sân bóng đá, khúc côn cầu và không gian vui chơi của người dân. Khi xảy ra mưa lớn, sân có thể chuyển thành hồ chứa nước tạm thời, giúp giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị.
Công viên được thiết kế để ứng phó với nhiều cấp độ mưa. Nước được dẫn vào những khu vực chứa tạm, sau đó thoát dần khi điều kiện cho phép. Trong trường hợp mưa cực đoan, các cửa chắn tự động tại lối vào kết hợp với tường bao công viên để giữ nước bên trong, hạn chế ngập cho khu dân cư xung quanh.
Không chỉ có những khu vực trũng để chứa nước, Enghaveparken còn được trang bị hệ thống đường ống, bể ngầm và thiết bị xử lý nước, với hệ thống lọc và xử lý bằng tia UV, giúp làm sạch nước trước khi đưa ra những khu vực người dân có thể tiếp xúc.
Bên dưới vườn hồng của công viên còn có bể chứa ngầm dung tích 2.000m³, thu gom nước mưa để tưới cây, phục vụ vệ sinh đường phố. Một phần nước được xử lý để sử dụng cho các kênh nước và đài phun nước trong công viên.
Theo Cổng thông tin thích ứng khí hậu Đan Mạch, hệ thống thu gom và tái sử dụng nước mưa tại Enghaveparken giúp thành phố tiết kiệm ít nhất 1 triệu lít nước sạch mỗi năm.
Để cải tạo Enghaveparken thành công viên khí hậu, ông Christian cho biết dự án có mức kinh phí ban đầu khoảng 80 triệu kroner Đan Mạch, tương đương hơn 10 triệu euro.
Khoản đầu tư không chỉ dành cho hệ thống chống ngập mà còn để nâng cấp một không gian công cộng lâu đời của thành phố. Các hạng mục chống ngập theo đó được kết hợp với sân chơi, vườn hoa, không gian biểu diễn và những khu vực sinh hoạt cộng đồng.
Ông Christian cho biết công viên được tính toán để phục vụ người dân suốt bốn mùa. Mùa hè có thể chơi thể thao, tổ chức hoạt động ngoài trời. Và vào mùa đông, một khu vực sân lớn có thể được sử dụng làm sân trượt băng.
Ngay cả cây cỏ trong công viên cũng được lựa chọn theo cách riêng. Theo ông Christian, một số loài được trồng không chỉ vì hoa đẹp lúc nở mà còn vì hình dáng khi khô héo. Những thân cây và cụm hoa tàn không nhất thiết bị dọn bỏ mà tiếp tục góp phần tạo cảnh quan trong mùa đông.
Ông Christian Eugenius Kuczynski giải thích về hệ thống xử lý nước tại Enghaveparken - Ảnh: NGHI VŨ
Hồi chuông cảnh tỉnh từ trận mưa lịch sử
Cách Copenhagen đầu tư cho Enghaveparken bắt nguồn từ một bài học đắt giá cách đây 15 năm.
Tháng 7-2011, một trận mưa cực lớn trút xuống thủ đô Đan Mạch, khiến nhiều tuyến đường, tầng hầm và công trình bị ngập. Theo bà Monica Magnussen, đại diện Sở Khí hậu và Phát triển đô thị thuộc chính quyền thành phố Copenhagen, trận mưa gây thiệt hại gần 1 tỉ euro chỉ trong khoảng một giờ đồng hồ.
"Đó thực sự là hồi chuông cảnh tỉnh đối với chúng tôi", bà Monica chia sẻ trên thuyền khi giới thiệu một vòng thành phố Copenhagen với nhóm phóng viên Việt Nam.
Bà Monica Magnussen, đại diện Sở Khí hậu và Phát triển đô thị thuộc chính quyền thành phố Copenhagen - Ảnh: NGHI VŨ
Theo bà Monica, dù không có thiệt hại về người, nhưng tổn thất kinh tế đã cho thấy hệ thống hạ tầng hiện hữu không đủ khả năng ứng phó với những hiện tượng thời tiết cực đoan.
Là thành phố ven biển có địa hình tương đối bằng phẳng, Copenhagen đối mặt với hai nguy cơ ngập lụt lớn: những trận mưa cực đoan vượt khả năng thoát nước và nước dâng trong bão, với rủi ro ngày càng gia tăng khi mực nước biển dâng.
Theo bà Monica, trước năm 2011, công việc thích ứng biến đổi khí hậu chỉ do một nhóm nhỏ đảm nhiệm trong bộ phận phụ trách giảm phát thải. Sau trận mưa lịch sử, Copenhagen từng bước xây dựng bộ máy chuyên trách và tăng đầu tư cho lĩnh vực này.
Đến nay, Trung tâm Thích ứng khí hậu của thành phố có khoảng 80 nhân sự. Copenhagen cũng xây dựng kế hoạch triển khai gần 300 dự án chống ngập, kết hợp hệ thống đường ống, công trình ngầm với những giải pháp trên mặt đất như công viên, quảng trường và không gian xanh.
Biến đường phố, quảng trường thành nơi trữ nước chống ngập
Thay vì chỉ mở rộng cống thoát nước, thành phố Copenhagen tìm cách phân tán và điều tiết dòng nước ngay trong các khu dân cư. Những tuyến đường có thể trở thành đường dẫn nước khi mưa lớn, còn công viên và quảng trường có thể đảm nhiệm vai trò chứa nước tạm thời.
"Chúng tôi cố gắng sử dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên nhiều nhất có thể. Bởi khi bỏ ra một khoản tiền lớn để thay đổi thành phố, chúng tôi cần mang lại điều gì đó cho người dân", bà Monica nói.
Một ví dụ khác là quảng trường Karen Blixens Plads. Nổi bật với thiết kế cảnh quan phục vụ người đi bộ và xe đạp, quảng trường còn có khả năng lưu giữ khoảng 10.000m³ nước mưa.
Đây là giải pháp Copenhagen kết hợp mục tiêu chống ngập với cải thiện chất lượng không gian đô thị, để những khoản đầu tư cho biến đổi khí hậu không chỉ phát huy tác dụng trong các tình huống khẩn cấp.
Tuy nhiên, bà Monica cũng thừa nhận quá trình triển khai không phải lúc nào cũng thuận lợi. Các dự án có thể gặp khó khăn về tiến độ, chi phí và sự đồng thuận của cộng đồng. Vì vậy, thành phố chú trọng tham vấn người dân ngay từ giai đoạn đầu, để công trình vừa giải quyết bài toán kỹ thuật vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thực tế.
