Vị trí căn cứ Pituffik ở Greenland (Ảnh: NPR).
Tranh chấp chiến lược
Sự quan tâm của Mỹ đối với Greenland không dừng lại ở Pituffik. Tổng thống Trump, từ năm 2019 và tiếp tục trong nhiệm kỳ thứ hai, liên tục khẳng định kiểm soát Greenland là “ưu tiên an ninh quốc gia”, thậm chí không loại trừ sử dụng lực lượng quân sự. Trong bài đăng trên Truth Social, ông Trump tuyên bố: “Mỹ cần Greenland để bảo vệ an ninh quốc gia và chống lại Nga cùng Trung Quốc”. Ông liên kết điều này với hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng” (Golden Dome), một dự án trị giá hàng trăm tỷ USD nhằm triển khai lá chắn tên lửa dựa trên không gian.
Một số chuyên gia nhấn mạnh Greenland có vị trí địa lý chiến lược, nằm trên GIUK Gap và gần các tuyến đường biển Bắc Cực mới mở do biến đổi khí hậu. Đảo này còn giàu tài nguyên như dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản đất hiếm - những yếu tố khiến Trung Quốc quan tâm. Theo CSIS, Trung Quốc đã cố gắng đầu tư vào các dự án khai thác mỏ ở Greenland, nhưng bị chặn do lo ngại an ninh. Nga, với “Hạm đội Phương Bắc” mạnh mẽ, coi Greenland là phần mở rộng của “pháo đài” phòng thủ ở Bắc Cực, theo báo cáo từ Chatham House.
Từ góc nhìn chuyên gia Nga, kênh truyền hình RT mô tả căn cứ Pituffik như một phần của hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ nhằm chống Nga. Đại sứ Nga tại Mỹ cho biết: “Pituffik là một phần của hệ thống cảnh báo hạt nhân Mỹ, việc nâng cấp cơ sở hạ tầng cho máy bay mang hạt nhân ở đây là mối đe dọa trực tiếp”. Báo chí Nga cáo buộc Mỹ sử dụng Greenland để bao vây Nga, đặc biệt sau khi Nga tăng cường hoạt động quân sự ở Bắc Cực với các căn cứ mới và tàu phá băng.
Chuyên gia từ BBC cảnh báo việc Mỹ ép “mua lại” đảo Greenland có thể làm suy yếu sức mạnh của NATO. Chuyên gia Gintare Gricius từ Đại học Aarhus nhận định: “Việc Mỹ mua hoặc chiếm đảo Greenland sẽ làm tổn hại an ninh của chính họ và khối NATO, nguy cơ mở đường cho Nga và Trung Quốc lợi dụng”. Đan Mạch hiện đã tăng cường hiện diện quân sự ở Greenland, các lãnh đạo châu Âu như Thủ tướng Anh Keir Starmer gọi hành động, ý đồ thâu tóm Greenland của Tổng thống Trump là “sai lầm chiến lược”.
Greenland - "tàu sân bay" không thể chìm của NATO giữa vùng biển chiến lược
Triển vọng tương lai
Các chuyên gia quốc tế đồng tình rằng căn cứ Pituffik là yếu tố then chốt, nhưng không cần Mỹ phải sở hữu toàn bộ đảo Greenland. Học giả Matthew Levinger từ Đại học George Washington (Mỹ) nhấn mạnh: “Mỹ đã có quyền tiếp cận đầy đủ qua hiệp ước 1951; việc ép buộc sẽ phá hủy NATO và làm lợi cho Nga-Trung”. Giáo sư Steven Lamy từ USC Dornsife cho rằng động cơ thực sự của ông Trump là hạn chế ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc, không phải an ninh thuần túy.
Giới học giả từ Viện RAND nhận định, sự khác biệt trong lợi ích Nga-Trung ở Bắc Cực có thể được khai thác để giảm căng thẳng. Chuyên gia từ Trung tâm Belfer lưu ý rằng với sự gia nhập của Phần Lan và Thụy Điển vào NATO, toàn bộ Bắc Cực trừ Nga đều thuộc liên minh, nâng cao vai trò của Greenland. Tuy nhiên, chuyên gia Justina Budginaite-Froehly từ Hội đồng Đại Tây Dương cảnh báo: “Greenland lý tưởng để triển khai lá chắn tên lửa, nhưng tranh chấp có thể dẫn đến xung đột như phá hoại cơ sở hạ tầng”.
Đến ngày 21/1, Mỹ đã triển khai thêm máy bay đến Pituffik giữa lúc căng thẳng leo thang. Các cuộc đàm phán tại Nhà Trắng tiếp tục duy trì, nhưng chính quyền Greenland quyết tâm khẳng định chủ quyền, quyền tự quyết của mình.
Pituffik không chỉ là một căn cứ quân sự, mà còn là biểu tượng của sự cân bằng mong manh ở Bắc Cực. Vai trò của nó trong việc cảnh báo tên lửa và giám sát không gian đang định hình các tranh chấp chiến lược giữa các cường quốc.
Trong khi Mỹ tìm cách củng cố vị thế, Nga và Trung Quốc coi đó là mối đe dọa, dẫn đến nguy cơ leo thang. Để tránh xung đột, hợp tác qua NATO và tôn trọng chủ quyền Đan Mạch-Greenland là chìa khóa.
Theo chuyên gia Pincus, “Greenland không phải là bất động sản để mua bán, mà là đối tác chiến lược”. Với biến đổi khí hậu mở ra các tuyến đường mới, vai trò của Pituffik sẽ càng quan trọng hơn, đòi hỏi sự khôn ngoan ngoại giao để duy trì hòa bình ở vùng đất băng giá này.
