Từ ngày 1-1-2027, doanh nghiệp được tự xác định, công bố xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước mà không cần xin giấy chứng nhận từ cơ quan quản lý. Trong ảnh: sản xuất của một doanh nghiệp thực phẩm tại TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Ngày 30-10, tại TP.HCM, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa, với sự tham gia của đại diện các sở công thương, hiệp hội ngành hàng và hơn 150 doanh nghiệp.
Doanh nghiệp tự khai, tự chịu trách nhiệm về xuất xứ hàng Việt
Trao đổi tại hội nghị, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho biết điểm mới của Nghị định 384/2026/NĐ-CP là áp dụng cơ chế tự nguyện, không phát sinh thủ tục hành chính trong việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.
Theo đó, doanh nghiệp có thể chủ động công bố xuất xứ Việt Nam khi sản phẩm đáp ứng các tiêu chí quy định, không cần đến cơ quan quản lý nhà nước để xin giấy chứng nhận.
Tuy nhiên, doanh nghiệp phải tự kê khai, tự chịu trách nhiệm về thông tin công bố và lưu giữ tài liệu chứng minh xuất xứ để phục vụ công tác hậu kiểm.
Theo bà Hiền, nghị định quy định hai nhóm tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam, gồm hàng hóa có xuất xứ thuần túy và hàng hóa trải qua quá trình gia công, chế biến tại Việt Nam.
Đối với nhóm hàng hóa có xuất xứ không thuần túy, doanh nghiệp có thể xác định xuất xứ dựa trên tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30%, theo quy định của nghị định.
Như vậy, sản phẩm sử dụng nguyên liệu nhập khẩu vẫn có thể được xác định có xuất xứ Việt Nam nếu đáp ứng các tiêu chí tương ứng.
Bà Hiền cho biết việc ban hành nghị định tạo cơ sở để các nhà sản xuất, chủ sở hữu thương hiệu và doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa chủ động xác định xuất xứ trước khi công bố, quảng cáo hoặc ghi nhãn sản phẩm.
Hệ tiêu chí thống nhất cũng được kỳ vọng góp phần minh bạch thị trường, ngăn chặn gian lận xuất xứ, bảo vệ uy tín hàng Việt và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Nghị định 384 được Chính phủ ban hành ngày 9-10-2026, có hiệu lực từ ngày 1-1-2027. Nghị định cũng quy định chuyển tiếp đối với hàng hóa đã được ghi nhãn xuất xứ Việt Nam đúng quy định pháp luật trước thời điểm có hiệu lực, cho phép tiếp tục sử dụng nhãn theo điều kiện quy định tại nghị định.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), trao đổi với doanh nghiệp tại hội nghị ngày 30-10 - Ảnh: MINH CHIẾN
Rủi ro khi dùng AI tra cứu quy định xuất xứ hàng hóa
Tại hội nghị, ông Trần Ngọc Bình lưu ý doanh nghiệp cần đọc kỹ các quy định về cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), tránh tình trạng hiểu sai hoặc áp dụng không đúng.
Ông Bình chia sẻ trường hợp một doanh nghiệp khiếu nại dựa trên nội dung được cho là trích dẫn từ Thông tư 03 của Bộ Công Thương. Tuy nhiên, nội dung doanh nghiệp tiếp cận được không đúng với quy định trong thông tư này.
Theo ông, thông tin không chính xác được tìm thấy trên mạng đã khiến đối tác yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam thực hiện theo một quy định không có thật, dẫn đến tranh cãi với cơ quan cấp C/O.
Từ trường hợp này, ông Bình cảnh báo doanh nghiệp không nên phụ thuộc vào AI hoặc các thông tin trên mạng khi tra cứu quy định xuất xứ hàng hóa. Dù AI có thể hỗ trợ nhiều công việc, thông tin pháp luật do công cụ này cung cấp có thể sai hoặc chưa được cập nhật.
Do đó, doanh nghiệp cần đối chiếu với văn bản pháp luật và nguồn thông tin chính thức, đồng thời kiểm tra quy định xuất xứ cụ thể của từng hiệp định để tránh sai sót trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Phân biệt Nghị định 31 và Nghị định 384 về xuất xứ hàng hóa
Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Nghị định 384/2026/NĐ-CP quy định việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, có hiệu lực từ ngày 1-1-2027.
Trong khi đó, Nghị định 31/2018/NĐ-CP điều chỉnh xuất xứ hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu, gắn với các cam kết quốc tế của Việt Nam, trong đó có quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan hoặc phi thuế quan.
Bà Hiền giải thích việc có hai quy định riêng xuất phát từ các cam kết xuất xứ khác nhau giữa Việt Nam và từng đối tác thương mại, trong khi hàng hóa lưu thông trong nước cần có tiêu chí xác định xuất xứ riêng.
Như vậy, Nghị định 384 không thay thế Nghị định 31 mà thiết lập khung pháp lý riêng về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.
Bà Hiền cũng cho biết Nghị định 31 dự kiến được thay thế bằng một nghị định mới khi luật sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương và các luật liên quan có hiệu lực.
