Cửa hút vốn ngoại đã mở, làm sao đưa vốn vào nền kinh tế?

Tại diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026, với chủ đề "Dòng vốn mới - Vị thế mới" do Báo điện tử Tuổi Trẻ phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức ngày 30-10 tại TP.HCM, các chuyên gia cùng bàn về cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng.

Tuy nhiên, theo các diễn giả, để dòng vốn ngoại thực sự chảy vào và ở lại, Việt Nam cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về khả năng tiếp cận thị trường, minh bạch thông tin, chất lượng doanh nghiệp và chuẩn mực quản trị.

Gỡ điểm nghẽn, nâng chuẩn để hút vốn toàn cầu

Chia sẻ tại phiên thảo luận, ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế và Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cơ quan quản lý đang ưu tiên triển khai các giải pháp cải cách nhằm củng cố vị thế thị trường chứng khoán Việt Nam, tháo gỡ những điểm nghẽn và hướng tới mục tiêu đáp ứng các tiêu chuẩn nâng hạng của MSCI vào năm 2030.

Các nhóm vấn đề trọng tâm hiện nay gồm cải thiện khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài, nâng cao tính minh bạch, hoàn thiện hạ tầng thị trường tài chính và tăng cường đối thoại với cộng đồng nhà đầu tư.

Trong đó, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật về chứng khoán nhằm tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài.

Một trong những nội dung cần tháo gỡ là giới hạn tiếp cận thị trường đối với một số ngành, nghề, lĩnh vực kinh doanh có điều kiện hoặc thuộc danh mục hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng quản trị công ty, cải thiện chất lượng doanh nghiệp niêm yết và hàng hóa trên thị trường cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. "Mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cần đi đôi với tăng cường giám sát, bảo đảm thị trường vận hành minh bạch và an toàn", ông Dũng chia sẻ.

Về công bố thông tin, theo lộ trình triển khai từ năm 2025, các doanh nghiệp đại chúng quy mô lớn thuộc diện áp dụng phải thực hiện công bố thông tin bằng tiếng Anh.

Ông Dũng cũng cho biết việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế là cơ sở để cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện các giải pháp cải cách thị trường.

Vốn quốc tế giúp giảm áp lực huy động dài hạn

Ở góc độ ngân hàng, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), cho rằng nguồn vốn huy động từ nước ngoài có vai trò rất quan trọng, bao gồm vốn vay ngắn hạn, tài trợ thương mại và các khoản vay dài hạn từ tổ chức quốc tế, ngân hàng nước ngoài.

Theo ông, ngân hàng có một số thuận lợi khi tiếp cận nguồn vốn quốc tế do hoạt động luôn tuân theo các chuẩn mực quốc tế và được kiểm toán bởi những công ty kiểm toán uy tín.

Trong khi đó, việc huy động vốn dài hạn trong nước vẫn còn khó khăn. Người gửi tiền thường có xu hướng lựa chọn kỳ hạn ngắn, trong khi Ngân hàng Nhà nước quy định chặt chẽ về tỉ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn.

Bên cạnh đó, lãi suất huy động vốn dài hạn cũng cao hơn ngắn hạn khoảng 2%/năm.

Vì vậy, huy động vốn từ nước ngoài mang lại lợi ích cho ngân hàng về các chỉ số huy động vốn trung và dài hạn, đồng thời giúp giảm chi phí bảo hiểm rủi ro tỉ giá.

Ông Hưng đánh giá đây là kênh huy động vốn rất tốt, song cũng đặt ra yêu cầu đối với các ngân hàng trong nước về uy tín và khả năng tuân thủ những chuẩn mực quốc tế như Basel và ESG.

Kỳ vọng gì từ "thị trường mới nổi"

Trước việc thị trường chứng khoán Việt Nam đón nhận thông tin tích cực từ FTSE Russell nhưng khối ngoại vẫn bán ròng, thanh khoản suy giảm, ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc chiến lược thị trường Công ty CP Chứng khoán VPBank, cho rằng cần nhìn nhận diễn biến này trong bối cảnh dòng vốn quốc tế phân cực rõ rệt suốt hai năm qua.

Theo ông Sơn, năm 2025, dòng vốn quốc tế chịu tác động từ cú sốc thuế quan và làn sóng tăng trưởng nóng của cổ phiếu trí tuệ nhân tạo (AI).

Dòng tiền vì thế tập trung vào những thị trường có doanh nghiệp AI tăng trưởng mạnh như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Mỹ. Trong khi Việt Nam chưa được nâng hạng, thị trường đã bị rút khoảng 5,2 tỉ USD.

Sang năm 2026, xung đột tại Hormuz gây cú sốc giá dầu, kéo theo lãi suất toàn cầu tăng, khiến dòng vốn có xu hướng đảo chiều và chốt lời tại những thị trường đã tăng nóng nhờ câu chuyện AI.

Theo ông Sơn, hai yếu tố vĩ mô này phần nào lý giải việc khối ngoại vẫn bán ròng khoảng 4,8 tỉ USD trong 10 tháng đầu năm, dù Việt Nam vừa được nâng hạng lên thị trường mới nổi.

Tuy nhiên, điểm tích cực là dù chịu áp lực bán mạnh suốt hai năm qua, VN-Index vẫn trụ vững. Ông Sơn kỳ vọng việc nâng hạng sẽ mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn trong thời gian tới.

Dù vậy, nâng hạng mới chỉ mở ra cơ hội. Dòng vốn có thực sự chảy vào thị trường hay không còn phụ thuộc vào bối cảnh thế giới, tăng trưởng của doanh nghiệp niêm yết và triển vọng kinh tế vĩ mô Việt Nam.

Muốn hút vốn quốc tế, phải xây dựng niềm tin từ trước

Chia sẻ kinh nghiệm huy động khoản vay hợp vốn xã hội trị giá 721 triệu USD, ông Hoàng Đức Long, Giám đốc khối nguồn vốn và kinh doanh tiền tệ HDBank, cho biết đây là khoản vay có quy mô lớn nhất trong thời gian qua.

Để tiếp cận được nguồn vốn này, điều quan trọng nhất là thiết lập mối quan hệ sâu rộng với các định chế tài chính lớn, giúp đối tác hiểu và tin tưởng vào năng lực tài chính, cách thức quản trị cũng như khả năng thực hiện cam kết của ngân hàng.

Niềm tin đó không thể hình thành trong thời gian ngắn mà cần được xây dựng qua quá trình hợp tác, thông tin minh bạch và kết quả thực tế.

Trước hết, ngân hàng cần có nền tảng tài chính lành mạnh, bảo đảm các chỉ tiêu an toàn, đồng thời duy trì quản trị rủi ro, tuân thủ và công bố thông tin chặt chẽ, thậm chí cao hơn các tiêu chí mà Ngân hàng Nhà nước quy định.

Đối với nguồn vốn phục vụ phát triển bền vững, cam kết phải đi cùng khả năng triển khai thực tế, từ lựa chọn đúng đối tượng, kiểm soát mục đích sử dụng vốn đến đo lường kết quả.

Khoản vay xã hội 721 triệu USD của HDBank hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu tiên doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, được triển khai trên tinh thần đó.

Ông Long cho rằng quan hệ hợp tác cũng cần được vun đắp thường xuyên. Kinh nghiệm của HDBank là chuẩn bị năng lực và xây dựng quan hệ từ trước khi cần huy động vốn, để khi cơ hội xuất hiện, các bên đã hiểu nhau và sẵn sàng triển khai.

Bên cạnh việc minh bạch mục đích sử dụng vốn, ngân hàng cũng cần chủ động mở rộng mạng lưới kết nối quốc tế.

HDBank đã thiết lập hợp tác chiến lược với Sở Giao dịch chứng khoán London (LSE). Cùng với bề dày kết nối của hệ sinh thái tại các cửa ngõ quốc tế như Hamburg, ngân hàng có thêm điều kiện đưa doanh nghiệp Việt Nam đến gần hơn với các đối tác và nhà đầu tư.

Hiện HDBank đang xúc tiến kết nối cho khoảng 5-6 doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường vốn London.

Để đi đường dài, doanh nghiệp cần chuẩn bị báo cáo tài chính minh bạch, quản trị rõ ràng, phương án sử dụng vốn và dòng tiền trả nợ thuyết phục. Đồng thời, doanh nghiệp cần duy trì đối thoại thường xuyên với nhà đầu tư và tận dụng chuyên môn của các tổ chức tư vấn quốc tế.

Một yếu tố khác là xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, được xem như tấm vé để doanh nghiệp bước ra thị trường quốc tế.

Những hợp tác như FiinRatings với S&P Global, VIS Rating với Moody's đang góp phần xây dựng nền tảng này tại Việt Nam. Doanh nghiệp cần lựa chọn loại xếp hạng phù hợp với thị trường huy động vốn, bởi thang xếp hạng trong nước và quốc tế có phạm vi so sánh khác nhau.

Ở góc độ rộng hơn, ông Long bày tỏ mong muốn Chính phủ xem xét phát hành trái phiếu quốc tế vào thời điểm thích hợp, trên cơ sở cân đối giữa nhu cầu vốn, chi phí và an toàn nợ công.

Theo ông, các đợt phát hành với kỳ hạn phù hợp có thể tạo thêm tham chiếu lợi suất bằng ngoại tệ của Việt Nam, từng bước hình thành đường cong lợi suất, qua đó hỗ trợ ngân hàng và doanh nghiệp định giá khi huy động vốn quốc tế.

Minh bạch thông tin và chuẩn mực quốc tế

Ông Bùi Minh Tuấn - Giám đốc cao cấp thị trường vốn cổ phần, Công ty CP Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) - cho biết các định chế tài chính quốc tế khi tiếp cận thị trường Việt Nam thường kỳ vọng doanh nghiệp trong nước đáp ứng tiêu chuẩn công bố thông tin theo thông lệ quốc tế.

Trong đó, công bố thông tin bằng tiếng Anh là yêu cầu quan trọng. Dù các doanh nghiệp niêm yết đã có chuyển biến tích cực, một số doanh nghiệp tư nhân vẫn chưa đáp ứng tốt kỳ vọng của nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt về báo cáo tài chính và các tài liệu liên quan.

Bên cạnh đó, mức độ tiệm cận giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế cũng là yếu tố được nhà đầu tư quan tâm, giúp họ đánh giá, so sánh và nhận diện rủi ro khi tham gia thị trường.

Một điểm nghẽn khác là chi phí phòng ngừa rủi ro tỉ giá tại Việt Nam vẫn cao hơn một số thị trường trong khu vực như Thái Lan, Indonesia và các thị trường phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Theo ông Tuấn, nhà đầu tư nước ngoài mong muốn chủ động phòng ngừa biến động tỉ giá đối với các khoản đầu tư. Vì vậy, nếu cơ chế và cấu trúc thị trường phòng ngừa rủi ro tỉ giá không được cải thiện, các định chế tài chính Việt Nam sẽ gặp bất lợi khi tiếp cận nguồn vốn quốc tế do nhà đầu tư phải tính thêm chi phí và rủi ro khi tham gia thị trường.