Từ cơ sở kinh doanh lớn đến hàng rong phải "nộp tiền tháng"
Theo cáo trạng, trong quá trình điều tra vụ án xảy ra tại Tổ Trật tự đô thị (TTĐT) phường Phạm Ngũ Lão, quận 1 cũ (nay là phường Bến Thành) , cơ quan chức năng đã làm rõ hành vi của 5 bị can gồm: Nguyễn Tiến Mãi, Nguyễn Thanh Tùng, Đỗ Khắc Anh Khang, Lương Quốc Huy Hoàng và Nguyễn Minh Tuấn về tội “Nhận hối lộ”.
Các bị can bị cáo buộc thiết lập “luật ngầm”, nhận tiền định kỳ hằng tháng của các hộ kinh doanh để bỏ qua vi phạm về lấn chiếm lòng, lề đường.
Các bị can trong vụ án.
Kết quả điều tra cho thấy, nhiều hộ kinh doanh từ nhỏ lẻ đến các cơ sở quy mô lớn phải đưa tiền để tránh bị lập biên bản hoặc xử lý vi phạm. Việc chung chi dao động từ vài trăm nghìn đồng đến hơn 12 triệu đồng mỗi tháng, thông qua chuyển khoản ngân hàng hoặc giao tiền mặt.
Đơn cử, chủ một quán ăn trên đường Bùi Viện đều đặn nhờ con trai chuyển khoản cho bị can Nguyễn Thanh Tùng 12 triệu đồng/ tháng. Trong các tháng 4 và 9/2023, dù không phát sinh giao dịch (kinh doanh) qua ngân hàng, người này vẫn trực tiếp đưa tiền mặt cho Tùng, tổng cộng 24 triệu đồng.
Tương tự, chủ một quán cà phê trên đường Trần Hưng Đạo duy trì mức chung chi 4 triệu đồng/tháng trong hơn một năm. Một quán bánh mì trên đường Bùi Viện đưa từ 500.000 đồng đến 1,5 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, một số cơ sở kinh doanh cà phê trên đường Nguyễn Trãi và một quán bia chi định kỳ 3 triệu đồng/tháng cho bị can Đỗ Khắc Anh Khang.
Ông L.V., người bán bánh mì trên đường Bùi Viện, kinh doanh từ tháng 3/2023 đã chuyển khoản qua các ngân hàng VIB, SCB tổng cộng 9 triệu đồng cho các đối tượng. Ngoài ra, ông V. còn nhiều lần đưa tiền mặt cho Nguyễn Thanh Tùng, gồm 500.000 đồng vào đầu tháng 3/2023, 1 triệu đồng vào cuối tháng 4/2023 và 1,5 triệu đồng mỗi tháng trong tháng 6 và tháng 7/2023.
Bà T.T., người kinh doanh giữ xe mô tô, đã chuyển tổng cộng 18 triệu đồng vào tài khoản của Đỗ Khắc Anh Khang trong thời gian từ tháng 6 đến tháng 11/2023. Một người bán bia, khô mực cũng chuyển tổng cộng 18 triệu đồng vào tài khoản của Khang trong cùng thời gian trên
Hai người đại diện các quán cà phê trên đường Nguyễn Trãi là bà N.T.T. và bà T.V. lần lượt chuyển khoản 9 triệu đồng và 3 triệu đồng vào tài khoản của Khang.
Ngoài ra, nhiều tiểu thương và người lao động nghèo như bà B., ông H.V.T. (bán sữa đậu nành), cùng những người bán bánh tráng trộn, hàng rong tại Công viên 23/9 cũng phải đưa tiền cho nhân viên trật tự đô thị của phường với mức từ vài trăm ngàn đến vài triệu đồng mỗi tháng.
Vì sao không bị truy cứu tội "Đưa hối lộ" ?
Theo hồ sơ vụ án, ngày 15/12/2023, cơ quan công an tiếp nhận đơn tố giác của một người bán hàng về việc nhân viên trật tự đô thị Nguyễn Thanh Tùng yêu cầu nộp tiền định kỳ hằng tháng để không bị xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự lòng, lề đường.
Từ thông tin tố giác ban đầu, cơ quan điều tra mở rộng xác minh và tiếp nhận đơn của 32 cá nhân khác phản ánh hành vi tương tự. Trên cơ sở lời khai của Nguyễn Thanh Tùng cùng các tài liệu, chứng cứ thu thập được, cơ quan điều tra làm rõ hành vi của nhóm bị can và vai trò của từng người trong vụ án.
Một đoạn vỉa hè khu vực phường Bến Thành. Ảnh minh họa
Liên quan đến việc không xử lý hình sự 33 người đã đưa tiền, luật sư Trần Hồ Thu Thảo (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng, việc xem xét hoàn cảnh đưa tiền và thái độ hợp tác của người liên quan có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án.
Theo luật sư, trong các vụ việc có dấu hiệu nhũng nhiễu, người kinh doanh nhỏ lẻ có thể rơi vào tình thế yếu thế, phải đưa tiền để tránh bị gây khó khăn trong việc mưu sinh. Nếu không phân biệt rõ người chủ động đưa hối lộ với người bị ép buộc đưa tiền, việc xử lý có thể khiến người dân e ngại tố giác hành vi sai phạm.
Luật sư cũng cho rằng việc bảo vệ người bị ép buộc đưa hối lộ khi đáp ứng các điều kiện luật định có ý nghĩa khuyến khích người dân hợp tác với cơ quan chức năng, góp phần phát hiện và xử lý hành vi nhận hối lộ.
Trong vụ án này, đồng tình với việc không xử lý hình sự 33 người đưa tiền, luật sư Trần Thị Hiểu Vân (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng cần căn cứ vào hồ sơ và các tình tiết cụ thể để đánh giá việc áp dụng pháp luật.
Theo luật sư Vân, khoản 7 Điều 364 Bộ luật Hình sự quy định người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác thì được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ tài sản đã dùng để đưa hối lộ. Đối với người không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác, pháp luật quy định có thể được miễn trách nhiệm hình sự.
Từ quy định này, việc xác định hoàn cảnh đưa tiền, mức độ bị ép buộc và thời điểm khai báo cần được làm rõ khi đánh giá căn cứ không xử lý hình sự đối với từng người.
