Đàn tế Nam Giao - đàn tế cổ hơn 600 năm được xây dựng dưới triều Hồ thuộc quần thể di sản thế giới Thành nhà Hồ (xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa) - Ảnh: TUẤN MINH
Ngày 13-10, ông Nguyễn Văn Long, Phó giám đốc Ban quản lý di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, cho biết đơn vị vừa có báo cáo kết quả đợt khai quật mới nhất tại khu vực Đàn tế Nam Giao thuộc di sản thế giới Thành nhà Hồ (xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa).
Theo ông Long, đợt khai quật này được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho phép triển khai thực hiện từ tháng 10-2025 đến tháng 7-2026.
"Trung tâm đã phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam khai quật khảo cổ toàn bộ khu vực nền 4 và nền 5 của Đàn tế Nam Giao (phần còn lại chưa khai quật). Kết quả đã phát hiện nhiều hiện vật, cứ liệu quan trọng quanh đàn tế cổ này", ông Long nói.
Theo kết quả, lần khai quật thứ 5 (Đàn tế đã được khai quật trước đó 4 lần) đã làm sáng tỏ thêm một cách khá toàn diện quy mô, kết cấu và ranh giới của hai cấp nền thấp nhất trong hệ thống 5 cấp nền Đàn tế Nam Giao.
Kết hợp với kết quả của bốn đợt khai quật trước (2004, 2007, 2008, 2009-2010), đến nay về cơ bản đã có thể dựng lại được bức tranh tổng thể về mặt bằng kiến trúc của toàn bộ Đàn tế Nam Giao trên cả 5 cấp nền.
Đáng chú ý, đợt khai quật lần này đã cung cấp thêm bằng chứng khảo cổ học củng cố nhận định: Đàn tế Nam Giao được quy hoạch, xây dựng đồng bộ ngay từ đầu dưới thời vua Hồ Hán Thương, vị vua thứ 2 triều Hồ (tháng 8-1402), phù hợp với ghi chép của Đại Việt sử ký toàn thư và Đại Việt sử ký tiền biên.
Nhiều dấu tích được phát lộ tại đợt khai quật cuối cùng ở Đàn tế Nam Giao - Ảnh: TUẤN MINH
Các nhà sử học cũng phát hiện cụm kiến trúc phía Tây (cấp nền 4), với quy mô lớn nhất trong khu nội đàn và vị trí đối xứng Giếng Vua. Các nhà khoa học nhận định nhiều khả năng chính là Trai Cung, nơi nhà vua trai giới, thanh tẩy trước khi hành lễ tế Giao.
"Nhận định này vốn đã được nhiều nhà nghiên cứu nêu ra dựa trên các đợt khảo sát trước, nay tiếp tục được củng cố bằng dữ liệu khai quật mới, đặc biệt là bố cục kiến trúc khép kín và mối liên hệ trực tiếp với Giếng Vua", báo cáo thể hiện.
Đợt khai quật cũng phát hiện hệ thống công trình phụ trợ - tường bao, cổng (đặc biệt là kiến trúc cổng vì 3 cột hiếm gặp), đường lát đá, hệ thống thoát nước nhiều tầng lớp, cho thấy trình độ quy hoạch và kỹ thuật xây dựng khá cao của vương triều Hồ, cùng khả năng tổ chức thi công quy mô lớn trong một thời gian ngắn.
Đợt khai quật này đã làm sáng tỏ thêm một cách khá toàn diện quy mô, kết cấu và ranh giới của hai cấp nền thấp nhất trong hệ thống 5 cấp nền Đàn tế Nam Giao - Ảnh: TUẤN MINH
Ngoài ra, di vật thu được (vật liệu kiến trúc, đồ gốm men, đồ sành) có niên đại thống nhất trong khung thời gian Trần - Hồ, phù hợp với thời gian xây dựng và sử dụng của đàn tế (1402-1407), đồng thời phản ánh sự kế thừa liên tục các truyền thống chế tác vật liệu, đồ dùng từ thời Trần sang thời Hồ.
Theo tài liệu, năm Canh Thìn (1400), sau khi lên ngôi, Hồ Quý Ly lập ra triều đại nhà Hồ với kinh đô là Tây Đô (còn gọi Tây Giai) để phân biệt với Đông Đô (Thăng Long, Hà Nội). Sau 2 năm lên ngôi, Hồ Quý Ly đã nhường ngôi cho con trai thứ là Hồ Hán Thương (năm 1402). Ngay khi lên ngôi, vị vua này đã lệnh cho quần thần cho xây dựng Đàn tế Nam Giao.
Đàn tế nằm ở xã Cao Mật xưa, nay thuộc xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, cách Thành nhà Hồ (xã Tây Đô) khoảng 2,5km về phía đông nam, cách phường Hạc Thành (trung tâm tỉnh Thanh Hóa) khoảng 45km về phía tây bắc theo quốc lộ 45.
Đàn tế Nam Giao được khai quật lần đầu tiên vào năm 2004, đến nay các nhà khoa học đã 4 lần tiến hành thám sát, khai quật với tổng diện tích 18.000m2, bước đầu xác định rõ đặc trưng kiến trúc Đàn tế Nam Giao: lưng tựa núi Đốn Sơn, mặt hướng ra cánh đồng Nam Giao, cấu trúc gồm 5 cấp nền hình chữ nhật hướng Nam - thể hiện quan niệm "trời tròn, đất vuông" của người xưa.
