Từ 'vé 0 đồng' đến khát vọng giải cứu đô thị
Nhiều năm qua, kẹt xe - khói bụi trở thành nỗi ám ảnh kinh niên của người dân TPHCM. Ở các tuyến đường như Cộng Hòa, Trường Chinh..., dòng xe máy chen chúc, nhích từng mét giữa bầu không khí ngột ngạt, đặc quánh.
Sau bao năm vật lộn với lộ trình 15km đi làm, chị Thảo Quyên (ngụ xã Bà Điểm) thừa nhận đã thực sự "đuối sức" trên yên xe máy - phương tiện mưu sinh nhọc nhằn của chị và hàng triệu người dân thành phố.
Thông tin TPHCM khẩn trương hoàn thiện đề án miễn phí xe buýt cho toàn dân với ngân sách 7.000 tỷ đồng mỗi năm như một luồng gió mát.
Với chị Quyên và nhiều người lao động, tấm vé 0 đồng không chỉ là chuyện tiền bạc, mà là hy vọng thoát cảnh nắng bụi, được di chuyển dễ chịu hơn mỗi ngày.
Xe buýt bị "bao vây" giữa đông đảo phương tiện cá nhân. Ảnh: Tuấn Kiệt
Theo ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, đây là một quyết tâm chính trị lớn.
"Đã có chỉ đạo của Bí thư Thành ủy, Sở Xây dựng là đơn vị được giao nhiệm vụ đang phối hợp với các sở, ngành xây dựng chính sách cụ thể để trình HĐND thông qua trong cuộc họp dự kiến cuối tháng 4/2026", ông An thông tin.
Theo lãnh đạo Sở này, nếu được thông qua, hệ thống xe buýt sẽ chuyển mình từ cơ chế "người dân trả tiền" sang "ngân sách chi trả trực tiếp cho doanh nghiệp".
TS. Phan Lê Bình, chuyên gia giao thông, Trưởng đại diện Văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản nhìn nhận bước đi này là một "chính sách quyết liệt". Khi giá nhiên liệu biến động và chi phí sinh hoạt đắt đỏ, việc miễn phí vé sẽ tạo ra cú hích cực mạnh, buộc người dân phải cân nhắc giữa "đội nắng, hít bụi" trên xe máy với việc lựa chọn xe công cộng.
Đồng quan điểm, thạc sĩ Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô hành khách TPHCM, cũng tin rằng chính sách này sẽ tạo ra một thói quen di chuyển hoàn toàn mới, một bước ngoặt để xe buýt lấy lại vị thế "xương sống" trong hệ thống giao thông đô thị.
Chưa có làn đường riêng, xe buýt chật vật 'bơi' giữa dòng xe máy, ô tô đặc kín trên đường Hoàng Văn Thụ. Ảnh: Tuấn Kiệt
"Chìa khóa" không chỉ nằm ở tấm vé miễn phí
Dù ủng hộ, song các chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng giá vé không phải là yếu tố tiên quyết để giữ chân hành khách.
Theo TS. Phan Lê Bình, chi phí đi xe buýt hiện nay vốn đã thấp; điều khiến người dân thực sự e ngại là thời gian di chuyển quá dài và sự bất tiện khi phải đi bộ ở hai đầu hành trình.
Để người dân chuyển từ phương tiện cá nhân sang công cộng, xe buýt cần được ưu tiên hơn trong tổ chức giao thông thay vì chỉ dừng ở việc miễn phí. Quan trọng nhất vẫn là hạ tầng, đặc biệt là làn đường riêng. Xe buýt tại TPHCM hiện vẫn phải "vật lộn" giữa dòng xe máy và ô tô, khiến thời gian di chuyển không có lợi thế cạnh tranh.
Một vấn đề khác khiến các chuyên gia trăn trở là nguồn lực thực hiện. Với quy mô dự kiến khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm, toàn bộ chi phí vận hành sẽ đổ dồn lên ngân sách thành phố thay vì người sử dụng chi trả.
Ông Phan Lê Bình dẫn chứng kinh nghiệm từ Nhật Bản: "Hệ thống xe buýt tại đây vận hành theo cơ chế thị trường, không miễn phí, buộc doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng để thu hút khách. Miễn phí chỉ nên là giải pháp ngắn hạn. Khi giao thông công cộng đã trở nên quen thuộc, thành phố nên quay lại cơ chế thu phí hợp lý".
Thạc sĩ Lê Trung Tính cảnh báo rằng chính sách này có thể chỉ là hiệu ứng nhất thời nếu thiếu tính bền vững. Dù lượng khách được dự báo tăng đột biến từ 100-300% trong giai đoạn đầu, nhưng con số này sẽ sớm bão hòa hoặc sụt giảm nếu hạ tầng không được cải thiện đồng bộ.
Theo ông, nếu dịch vụ vẫn giậm chân tại chỗ, người dân sẽ nhanh chóng quay lại với xe cá nhân.
Trong nỗ lực hiện đại hóa giao thông công cộng, TPHCM đã đưa 600 xe buýt điện vào hoạt động. Ảnh: Tuấn Kiệt
Nhằm đảm bảo tính thực tiễn và giảm áp lực ngân sách, các chuyên gia khuyến nghị TPHCM cần một lộ trình thận trọng thay vì áp dụng đại trà ngay lập tức. Trước hết, thành phố nên thí điểm miễn phí trên các tuyến trục chính và ưu tiên nhóm đối tượng có nhu cầu cao như học sinh, sinh viên và công nhân.
Tuy nhiên, chìa khóa thành công không chỉ là giá vé mà phải là sự nâng cấp đồng bộ về hạ tầng, từ làn đường riêng đến việc phủ xanh hệ thống bằng xe buýt điện, nhằm tạo ra một hệ sinh thái giao thông công cộng bền vững.
|
Miễn phí xe buýt cho toàn dân: Quyết tâm lớn của TPHCM Mới đây, tại hội nghị Thành ủy TPHCM lần thứ 5, Bí thư Trần Lưu Quang cho biết Thường trực Thành ủy đã thống nhất chủ trương miễn phí xe buýt cho toàn bộ người dân trên địa bàn với kinh phí dự kiến khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm. TPHCM hiện sở hữu 1.780 xe buýt (gồm 600 xe điện) và đang đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi sang hệ sinh thái giao thông xanh, hướng tới một đô thị bền vững. |
