Hang Đá Sập - Ảnh: T.B.D.
Và thông tin sẽ khai quật, tìm kiếm và mai táng các hài cốt nằm bên trong hang đá này vừa được Bộ Chỉ huy quân sự TP Đà Nẵng cho biết sáng 16-6.
Nhiều hài cốt liệt sĩ nằm trong hang hơn 50 năm
Sau khi xác minh các thông tin, đoàn công tác của Bộ Chỉ huy quân sự Đà Nẵng đã cử đoàn khảo sát thực địa tại hang Đá Sập. Kết quả khảo sát cho thấy vị trí hang nằm ven chân dãy Sơn Gà, cách khu dân cư khoảng 3km. Hang có chiều ngang khoảng 40m, sâu 60m, cao 2 - 5m, cấu tạo bởi nhiều khối đá lớn chồng lên nhau, bên dưới có các khe nước ngầm.
Trong quá trình khảo sát, đoàn phát hiện nhiều di vật được cho là của bộ đội và lực lượng phục vụ chiến trường từng hoạt động tại khu vực này như dép cao su, dép rọ, vải dù, áo mưa, pin, dây thông tin, dao cá nhân, ví, lon thực phẩm, bàn chải đánh răng cùng nhiều loại đạn còn sót lại.
Tại khu vực được xác định là vị trí hang bị trúng bom, đoàn khảo sát phát hiện một đôi dép rọ nữ, nhiều di vật khác và một đoạn xương ống chân dài khoảng 35 - 40cm nằm lộ thiên trong hang.
Đến nay hiện trường đã được khoanh vùng, giữ nguyên trạng để phục vụ các bước xác minh và tìm kiếm tiếp theo.
Tại hội thảo xác minh thông tin sáng 16-6, các cựu chiến binh từng chiến đấu tại hang Đá Sập cho biết khoảng ngày 25-4-1969, trong lúc nấu cơm, bộ đội quân nhu vô tình để khói bếp bốc lên từ vị trí hang nơi đơn vị trú quân.
Lúc 10h trưa, máy bay trinh sát của Mỹ phát hiện, sau đó gọi máy bay chiến đấu F4 tới ném bom, pháo binh bắn dồn dập liên tiếp đánh phá khu vực hang Đá Sập.
Do khối lượng bom đạn nhiều, nhiều cửa hang bị đất đá sạt lở xuống vùi lấp. Nhiều chiến sĩ và nhân viên được cho là đã mắc kẹt và hy sinh tại đây. Suốt hàng chục năm qua, nhiều lần các cựu chiến binh và thân nhân gia đình các liệt sĩ đã từ quê nhà ở phía Bắc nhiều lần vào vị trí hang để thắp hương, tổ chức lễ giỗ, mong mỏi quân đội có thể phá hang để đưa các hài cốt liệt sĩ ra bên ngoài.
Các cựu chiến binh Trung đoàn pháo binh 575 - nhân chứng vụ ném bom hang Đá Sập năm 1969 - vào Đà Nẵng cung cấp thông tin sáng 16-6
Bộ đội hy sinh không riêng năm 1969
Theo Bộ Chỉ huy quân sự Đà Nẵng, hang Đá Sập từng giữ vị trí quan trọng trên tuyến hành lang kháng chiến ở khu vực Quảng Đà. Đây là nơi dừng chân, tập kết của nhiều đơn vị chủ lực như Trung đoàn 31, Trung đoàn 36, Trung đoàn 141, Trung đoàn pháo binh 575, lực lượng vận tải, quân y và cán bộ chiến sĩ hoạt động trên chiến trường.
Qua rà soát hồ sơ hiện lưu trữ, cơ quan quân sự xác định có ít nhất 5 liệt sĩ thuộc Trung đoàn pháo binh 575 hy sinh tại hang Đá Sập vào tháng 4-1969. Danh sách liệt sĩ thuộc đơn vị Thương nghiệp K600 đang tiếp tục được xác minh.
Liên quan hang Đá Sập nghi có nhiều hài cốt liệt sĩ, đại tá Nguyễn Thanh Xuân, Phó chủ nhiệm chính trị Quân khu 5, cho biết qua nắm thông tin từ nhiều bên thì xác định có thể có rất nhiều hang nhỏ ở hang Đá Sập chứ không phải chỉ một vị trí như các cựu binh cung cấp. Ngoài trận tập kích khiến nhiều bộ đội hy sinh vào năm 1969, hang Đá Sập tiếp tục còn là nơi trú tránh của nhiều đơn vị từ 1969 đến 1975.
"Chúng ta khẳng định rằng có bộ đội hy sinh, số lượng không riêng gì của thời điểm năm 1969 mà còn nhiều đơn vị khác, số lượng không ít" - ông Xuân nói và đề nghị Bộ Chỉ huy quân sự Đà Nẵng xác minh, báo cáo để tìm kiếm và quy tập.
"Phải làm với trách nhiệm, tấm lòng tri ân sâu sắc với thế hệ cha anh đi trước. Phải làm cho bằng được, dù chỉ một thông tin cũng làm" - đại tá Xuân đề nghị. Cũng theo ông Xuân, trong trường hợp việc khai quật đưa các hài cốt liệt sĩ ra khỏi hang Đá Sập không thể tiến hành thì các đơn vị căn cứ trên các thủ tục để tiến hành dựng bia tưởng niệm ở vị trí hang.
Nhiều năm đi tìm đồng đội
Ông Lê Huy Từ (cựu chiến binh, 80 tuổi, quê ở Nghĩa Trụ - Hưng Yên) cho biết ông là người trực tiếp chứng kiến giây phút máy bay F4 của Mỹ bổ nhào xuống ném bom đánh sập vị trí hang nơi có nhiều bộ đội đang tránh trú năm 1969. Sau khi máy bay rút đi, toàn bộ khu vực biến thành đống đổ nát, đồng đội đa phần bị vùi lấp trong núi đá.
Năm 2000, ông cùng đồng đội quay lại chiến trường xưa, được sự chỉ dẫn của một người dân và đã tìm được vị trí hang Đá Sập. "Lúc này tất cả chỉ còn tàn tích.
Biết đồng đội nằm lại trong hang, tôi cùng anh em thắp nén nhang rồi tìm cách đề xuất xã xin lập một đền thờ nhưng vì nhiều lý do nên không được chấp thuận. Mới đây, khi được liên hệ, tôi cùng đồng đội đón xe từ phía Bắc vào cung cấp thông tin phục vụ tìm kiếm, khai quật" - ông Từ kể.
