Tiểu thương, người bốc vác ở chợ Đồng Xuân dễ thương bước vào triển lãm

Đến chợ Đồng Xuân, nghệ sĩ Việt kiều Phúc Văn Đặng cũng bước lên chuyến xe, trở lại miền quá khứ gắn với quê hương Việt Nam thân thương.
Tiểu thương, người bốc vác ở chợ Đồng Xuân dễ thương bước vào triển lãm - Ảnh 1.

Một góc Chạm Đồng Xuân - Ảnh: ĐẬU DUNG

Phúc Văn Đặng là một trong gần 100 nghệ sĩ quốc tế tham gia các dự án tại Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội năm 2026 diễn ra tới hết ngày 28-11.

Về nước, anh góp vui tác phẩm Thực vật và động vật (Flora and Fauna) trong triển lãm đa giác quan Chạm Đồng Xuân, đang trưng bày ngay tại không gian chợ Đồng Xuân.

Đến chợ Đồng Xuân, nhớ chợ Bến Thành xưa, đâu cũng là Việt Nam yêu dấu

Phúc Văn Đặng hiện sinh sống và làm việc ở Đan Mạch. Tác phẩm của anh được thực hiện trong ba tuần lưu trú tại Hà Nội, ngay trên chất liệu vải mua được tại chợ. Do không biết may vá, anh tự vẽ và cắt vải, ráp lại rồi nhờ người tại chợ hỗ trợ.

Nghệ sĩ nhớ hồi còn bé, gia đình anh có truyền thống buôn bán vải tại chợ Bến Thành (TP.HCM). Năm ngoái, khi lần đầu đến Hà Nội và ghé chợ Đồng Xuân, Phúc ngỡ ngàng khi thấy nguyên một ngôi chợ buôn bán vải sầm uất giống hệt như khung cảnh buôn bán ngày trước của gia đình mình.

"Họ rất dễ thương và cởi mở. Cuộc sống ở đây có nhịp điệu, sự sống động và chứa đựng chính cuộc sống của bà con tiểu thương cũng như những người đang làm việc ở đây", anh hào hứng nói với Tuổi Trẻ.

Phúc nói về Hà Nội lần này, anh ở trong một khách sạn gần chợ nên suốt ngày loanh quanh, thơ thẩn ở khu vực này.

Một trong những cái thú đó là khám phá ẩm thực Hà Nội. Anh mê bún chả, các món bình dân như xôi, khoai lang, bắp luộc, củ sắn… Đặc biệt xúc động mạnh khi ăn củ đậu (người miền Nam gọi là củ sắn) bởi gần 20 năm anh mới được ăn lại thức quà này. Nghệ sĩ còn đăng ảnh lên Facebook khiến chị gái sống bên Đức cũng nhớ quá trời kỷ niệm xưa ở Việt Nam.

 - Ảnh 2.

Nghệ sĩ Phúc Văn Đặng - Ảnh: ĐẬU DUNG

Tất cả những cảm nghiệm ấy gói gọn trong chùm tác phẩm đang được trưng bày tại chợ Đồng Xuân, kết hợp sắc hồng gợi nhớ hoa sen, ký ức quê hương Việt Nam và màu xanh lam gợi vùng biển Bắc Âu, đồng thời gửi gắm mong ước về hòa bình, bình yên và hài hòa.

Phúc chia sẻ ý niệm tác phẩm hướng tới hiện tại và tương lai, nhưng nhắc con người luôn phải quay trở về quá khứ để thấu hiểu gốc gác văn hóa của mình.

Phúc Đặng cắt vải tự do, vẽ ngẫu hứng, những bông hoa có mắt. Hoa cũng như những sinh thể sống, có khả năng quan sát, cảm nhận và kết nối với con người. Nghệ sĩ muốn đưa thiên nhiên đến gần hơn với đời sống, đồng thời gửi gắm mong muốn về những điều may mắn, tốt lành cho khu chợ và những người gắn bó với nơi đây.

 - Ảnh 3.

Tác phẩm Thực vật và động vật của Phúc Văn Đặng với sắc hồng, đen, xanh nhìn từ xa - Ảnh: ĐẬU DUNG

 - Ảnh 4.

Tác phẩm Hạt của nghệ sĩ thị giác Lê Văn Sơn được tạo ra từ đỗ xanh, đỗ đen, đỗ tương được mua ngay tại chợ Đồng Xuân - Ảnh: ĐẬU DUNG

Chợ Đồng Xuân trong một chiều kích khác

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ tên gọi Chạm Đồng Xuân bắt đầu từ mong muốn đưa công chúng đến gần hơn với ngôi chợ truyền thống của Hà Nội.

Không chỉ là nơi buôn bán, chợ Đồng Xuân còn trở thành không gian nghệ thuật đương đại qua các tác phẩm sắp đặt, trình diễn âm thanh và nhiếp ảnh từ 25 nghệ sĩ trong và ngoài nước.

"Khi nghệ thuật hiện diện ngay trong không gian ấy, những điều vốn quen thuộc có thể được nhìn nhận bằng một góc nhìn khác, giúp mỗi người khám phá thêm những câu chuyện và giá trị văn hóa ẩn sau đời sống thường nhật", anh nói.

 - Ảnh 5.

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ về Vang vọng Đồng Xuân - Ảnh: ĐẬU DUNG

Trong các tác phẩm đang trưng bày tại đây, chùm ảnh các gian hàng, hàng hóa cùng chân dung cư dân chợ Đồng Xuân của nhóm nhiếp ảnh gia Nguyễn Minh Hoàng mang đến một niềm xúc động cho công chúng.

Bên cạnh lực lượng tiểu thương buôn bán, tác phẩm tập trung khai thác nhóm người lao động tự do (như người bốc vác vải ở tầng hai, người trông hàng, mua đồ ăn giúp tiểu thương). Họ coi chợ như công ty của mình, thậm chí có người sau này tích lũy vốn để mua sạp trở thành tiểu thương.

 - Ảnh 6.

"Cư dân" chợ Đồng Xuân (trái) chụp ảnh cùng một trong những series ảnh chân dung kích thước thật của nhóm Nguyễn Minh Hoàng - Ảnh: ĐẬU DUNG

 - Ảnh 7.
 - Ảnh 8.

Không gian Chạm Đồng Xuân - Ảnh: ĐẬU DUNG

Nhóm Nguyễn Minh Hoàng đã thực hiện một series ảnh chân dung kích thước thật (life-size) của cư dân chợ trong trạng thái sinh hoạt hằng ngày và gắn vào các vị trí quen thuộc như cột đài nước, ghế đá nghỉ chân hay nơi đứng của bảo vệ.

Sự hòa nhập của nhiếp ảnh vào không gian đời sống thực tạo nên chiều sâu nghệ thuật, nhận được sự đón nhận nhiệt tình từ người dân và lưu giữ bóng dáng, lịch sử của con người tại chợ ngay cả khi đêm đến, họ về nhà, và thậm chí cả sau này họ có thể không còn ở đó.

Nghệ sĩ người Úc Alexander Pug Williams và nghệ sĩ Hà Nội Tuấn Nị thu gom các thùng xốp cùng vật liệu có sẵn tại chợ, sau đó sắp xếp theo cấu trúc âm học để cộng hưởng và tạo ra các âm thanh khác nhau trong tác phẩm Vang vọng Đồng Xuân.

 - Ảnh 9.

Tác phẩm Ký ức vang vọng của dòng sông quá vãng

 - Ảnh 10.

Du khách tham quan chợ Đồng Xuân - Ảnh: ĐẬU DUNG

Một series 10 bức tranh đa phương tiện trưng bày khắp chợ, khán giả có thể sử dụng điện thoại quét mã QR, đưa ống kính máy ảnh vào các bức tranh tĩnh, tranh sẽ chuyển động thành hình ảnh 3D (như bóng bay) và phát ra âm thanh.

Ngay cả đài phun nước cũng trở thành một tác phẩm đương đại. Nghệ sĩ đa phương tiện người Đức Lisa Premke mang đến đây tác phẩm sắp đặt Ký ức vang vọng của dòng sông quá vãng gợi nhớ dòng sông Tô Lịch từng chảy qua mặt chính của chợ Đồng Xuân trước khi khu chợ được hình thành.

Dưới đáy đài phun nước, nghệ sĩ Lê Vũ đã đặt những đồng xu nghệ thuật với hoa văn lấy cảm hứng từ tờ tiền Việt Nam, nhắc tập tục "thả tiền cầu may", đồng thời gửi gắm mong ước về tài lộc, sự sung túc và những mùa bán buôn thuận lợi.