
Thơm ngon bún nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng - Ảnh: Tác giả cung cấp
Màu vàng óng của nghệ, mùi thơm của rau hẹ và vị cay nồng của ớt như đánh thức cả miền ký ức, nơi có căn bếp nhỏ và dáng ngoại lom khom bên bếp lửa.
Bún nghệ không phải món ăn cầu kỳ, nguyên liệu cũng chẳng đắt tiền. Thế nhưng, qua bàn tay người nội trợ xứ Quảng, những thứ quen thuộc như bún tươi, nghệ, lòng heo, huyết heo, rau răm, lá hẹ, nước mắm và ớt xiêm lại hòa quyện thành món ăn đậm đà, khó quên.
Với người xa quê, đôi khi chỉ cần nghe ai nhắc đến bún nghệ giữa một chiều mưa lạnh là nỗi nhớ nhà đã ùa về.
Nét đặc sắc của bún nghệ xứ Quảng
Ngoại tôi từng bảo, một tô bún nghệ ngon phải giữ được ba điều: bún dẻo, nghệ thơm và lòng heo được làm sạch, chế biến vừa tới. Nghe qua tưởng đơn giản, nhưng để các nguyên liệu hòa vào nhau mà không lấn át hương vị của nhau, người nấu phải tỉ mỉ từ khâu chọn mua đến lúc nêm nếm.
Nghệ là phần tạo nên sắc vàng và hương vị riêng của món ăn. Ngoại thường chọn những củ nghệ già, tươi, chắc tay.
Nghệ được cạo sơ lớp vỏ, rửa sạch, để ráo rồi giã dập trong cối, chứ không thái lát. Theo ngoại, giã nghệ giúp tinh chất và mùi thơm lan đều khi xào, đồng thời tạo màu vàng tự nhiên bám vào từng sợi bún.
Nét đặc sắc của bún nghệ xứ Quảng nằm ở cách kết hợp nghệ tươi giã dập với lòng heo, xào bằng dầu phộng cùng củ nén, hẹ sẻ, rau răm và ớt xiêm. Sự hòa quyện của các nguyên liệu dân dã tạo nên màu vàng óng, vị thơm the, cay ấm và hương vị đậm đà khó lẫn.
Sơ chế lòng heo cũng cần cẩn thận. Ngoại chọn lòng tươi, rửa kỹ với muối và lá chanh, sau đó trụng sơ lòng già trong nước sôi. Lòng được vớt ra để ráo, chờ nguội rồi mới thái miếng vừa ăn, nhờ vậy giữ được độ dai giòn khi xào.
Ngoại phi thơm củ nén với dầu phộng, cho lòng vào đảo đều rồi nêm nước mắm, gia vị. Nghệ giã dập và hành lá được thêm vào sau đó. Ngoại hạ lửa nhỏ, đảo nhẹ để nghệ thấm vào lòng và dậy mùi thơm.
Cuối cùng, ngoại cho bún tươi vào, dùng đũa trộn nhanh tay để sợi bún thấm nghệ mà không nát, không bén đáy chảo. Trước khi nhấc xuống, ngoại nếm lại, điều chỉnh nước mắm và ớt cho vừa miệng.

Nguyên liệu chính để chế biến món bún nghệ với lòng heo, nghệ tươi giã dập

Món bún nghệ xào lòng xứ Quảng với nhiều màu sắc bắt mắt
Bún nghệ có thể ăn riêng, ăn cùng cơm nóng hoặc xúc bằng bánh tráng nướng. Ngoại thường đặt chảo bún còn nghi ngút khói giữa mâm, bên cạnh là đĩa bánh tráng giòn.
Mỗi người bẻ một miếng bánh, xúc chút bún vàng ươm cùng lòng heo rồi thưởng thức. Bữa ăn chẳng có gì sang trọng, vậy mà trong những ngày đông mưa dầm, cả nhà quây quần bên nhau lại thấy ấm áp lạ thường.
Tô bún nghệ có sắc vàng của nghệ, màu trắng ngà của lòng, màu xanh của hẹ, rau răm và vài lát ớt đỏ. Sợi bún mềm dẻo, lòng dai giòn, béo vừa phải; tất cả quyện trong mùi nghệ thơm the, vị cay và chút đậm đà của nước mắm.
Ở quê tôi, bún nghệ thường được nấu khi trời mùa đông trở lạnh. Vị cay ấm và món ăn nóng hổi khiến người ta dễ chịu hơn trong ngày mưa rét. Nhưng điều tôi nhớ nhất vẫn là cảm giác ngồi bên người thân, nghe mưa ngoài hiên và chờ ngoại xới bún.

Nguyên liệu chính để chế biến món bún nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng

Thơm ngon tô bún nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng
Thơm ngon bún nghệ quê mình
Trong dịp đến chợ Ái Nghĩa (xã Đại Lộc, TP Đà Nẵng), tôi có dịp thưởng thức món bún nghệ xào lòng và nghe bà chủ quán kể chuyện tình thú vị cách đây 30 năm. Một cô gái địa phương thường đãi chàng trai quê làng chài Tam Hải (Núi Thành) món ăn dân dã này mỗi khi anh ghé thăm.
Chẳng biết chàng trai mê cô gái hay mê món “bún nghệ xào lòng” mà sau đó hai người nên duyên vợ chồng.
Chuyện tình ấy còn được lưu truyền qua những câu thơ, câu ca mộc mạc: “Quê em mít ngọt, dứa thơm/ Anh về làm rể canh, cơm quê nghèo/ Lại thêm bún nghệ lòng heo/ Anh ăn mê mẩn trèo đèo khỏe re…”. Và lời đáp tình tứ của chàng trai: “Thơm ngon bún nghệ quê mình/ Đi mô anh cũng nhớ tình đôi ta/ Cầu cho mưa thuận gió hòa/ Trời yên biển lặng anh lên cưới nàng…”.
Gần chục năm học ở phố thị rồi đi làm xa, tôi ít có dịp ăn bún nghệ ngoại nấu. Giữa phố xá đông đúc, tôi vẫn thèm vị nghệ the, miếng lòng giòn dai và mùi hẹ, nghệ tươi thơm trong làn khói nóng. Đã thử món ăn ấy ở vài nơi, nhưng không đâu giống hương vị căn bếp của ngoại.

Mâm bún nghệ do ngoại tôi chế biến thơm ngon, đầy hương vị
Tôi nhớ nhất một mùa đông năm ấy. Ban ngày trời còn hửng nắng, đến tối mưa lạnh bất chợt tràn về. Tôi bị ho, nằm co ro trong nhà, nghe tiếng mưa gõ trên mái hiên. Ngoại lặng lẽ xuống bếp. Một lúc sau, mùi nghệ phi cùng củ nén lan qua gian nhà, rồi chảo bún nóng được bưng lên. Ngoại giục tôi ăn khi còn nóng, dặn thêm chút rau răm và ớt nếu thấy vừa miệng.
Tôi không biết món ăn giúp cơn ho vơi đi đến đâu, nhưng bát bún nóng hôm ấy khiến lòng dịu lại.
Ngoài trời mưa vẫn rơi, trong nhà ngoại ngồi bên nhìn tôi ăn. Hơi ấm từ bếp lửa và bàn tay chăm chút của ngoại theo tôi suốt những năm tháng sau này.
Bây giờ, ngoại đã về miền mây trắng. Mỗi khi mùa đông trở gió, tôi vẫn nhớ mùi nghệ tươi, tiếng chảo xào lách cách và dáng ngoại bên bếp. Tôi nhớ món ăn, những bữa cơm sum họp và hơn hết là nhớ người đã gửi tình thương vào từng món ăn.
Có những hương vị không thể tìm lại nguyên vẹn ở bất cứ hàng quán nào. Bún nghệ của ngoại là như thế. Giữa ngày mưa lạnh, thưởng thức tô bún vàng thơm, tôi như trở về căn nhà cũ, được ngoại chăm chút, chở che. Ăn một miếng bún mà lòng rưng rưng, bởi điều tôi nhớ nhất không chỉ là món quê, mà còn là ngoại.