Ly cà phê vợt ẩn chứa trong đó chiều dài văn hóa, nhịp sống Sài Gòn - Ảnh: Tác giả bài viết cung cấp
Kéo cao cổ áo, tôi rẽ vào quán cà phê vợt ở số 330/2 Phan Đình Phùng. Mái bạt sờn mép chìa ra dưới ngọn đèn đường vàng vọt. Chẳng biết con hẻm này có bao giờ đóng cửa không. Nghe râm ran quán bán xuyên đêm. Chắc người ta quăng đâu mất cái chìa khóa chia ranh giới ngày với đêm từ nửa thế kỷ trước, cứ thế mặc cho những thân phận thức trắng dạt vào, rồi tấp đại lại đó.
Bếp lò dưới mái bạt vẫn hồng rực. Ngoài ranh giới tấm bạt kia, Sài Gòn đang rục rịch lao vào guồng mưu sinh khuya sớm. Còn ở đây, nhịp vội vã đành dội ngược lại, chừa ra một khoảng chật chội để mà phập phồng thở khẽ bên ngọn lửa liu riu bốn mùa không chịu tắt.
Bếp than củi này liên tục đỏ lửa suốt gần một thế kỷ, “thức” cùng những thăng trầm vui buồn của Sài Gòn qua tháng năm - Ảnh: Tác giả bài viết cung cấp
Ánh lửa bập bùng hắt lên gương mặt lấm tấm mồ hôi của người đàn ông đang mải miết giữ lại chút "hồn cốt" mà mấy đời trước nhen nhóm. Không có cái rít gầm của áp suất máy, cũng chẳng thấy cái nhẩn nha đếm giọt kiểu phin. Người ta "kho" liên tục thứ nước đen sánh ấy trong chiếc nồi nhôm đặt trên lò củi. Ngọn lửa dưới đáy nồi nghe đâu chưa từng tắt suốt gần 80 năm qua.
Ông chủ xúc một muỗng đầy bột cà phê, đổ ụp vào chiếc vợt vải bâu dài thượt. Thớ vải óng lên sắc nâu trầm - vết dấu tích tụ từ ngàn vạn mẻ nước. Chủ quán rủ rỉ: Vợt này cấm kỵ hóa chất, chỉ xối bằng nước sôi trụng đi trụng lại. Cốt để giữ cái "vía", cái vị cốt tủy đọng lại giữa trăm ngàn hương vị phương Nam.
Mắt tôi cuốn theo nhịp tay nhấp nhô, ngẫu hứng của chiếc vợt vải. Nước sôi giội xuống, len qua lớp vải dày, rỉ ra từng giọt rỏ tỏng tỏng vào chiếc ấm nhôm bên cạnh. Hương ngai ngái nương theo hơi nước mỏng bốc lên. Tự dưng quay quắt nhớ mấy bận thức dậy nhen lửa tráng ấm, thức một tuần trà sớm tinh sương ở quê ngoài Bắc. Chén trà mộc hay ly cà phê vợt, té ra đun củi đều có chung cái nết: lấm lem khói bếp mà thấm thía đến lạ.
Ngoài lộ lớn xe cộ bắt đầu cuồn cuộn. Mặc kệ. Góc hẻm này cứ đủng đỉnh thả khói đếm thời gian.
- Bạc xỉu đá nghen chú, nhiều sữa nha! - giọng một vị khách rổn rảng, xởi lởi len vào.
Chủ quán cà phê Vợt trong con hẻm nhỏ Phan Đình Phùng với bức tường treo các bài báo lưu giữ hình ảnh, ký ức về lịch sử cà phê vợt của quán do ông bà, bố mẹ mình kiến tạo và duy trì, tiếp nối, truyền trao - Ảnh: Tác giả bài viết cung cấp
Quán chẳng bàn sang ghế rộng, chỉ rặt những chiếc ghế nhựa lùn tịt san sát bên nhau. Chật chội thế, vậy mà chẳng ai bận tâm. Một ông tóc bạc lơ đãng lật tờ báo giấy nhòe mực, ngay kế bên là mấy cô cậu trẻ măng áo quần thời thượng đang cắm cúi vuốt màn hình, thi thoảng lại ngước lên cười khì. Chốc chốc, bóng áo người lao công ca muộn lại tạt ngang xách vội ly mang đi. Góc kia, bác xe ôm cắn dở ổ bánh mì pa tê, chiêu thêm ngụm nước đắng cho xuôi giọng.
Tôi nhấp một ngụm nhỏ. Đắng đằm. Râm ran đầu lưỡi. Rồi cái hậu ngọt dịu dàng đọng lại nơi cuống họng, vương vất chút khen khét của khói than. Thứ nước mộc mạc thế mà hay. Nó trôi tuột từ sự rã rời trên vai áo ông chú xe ôm, vắt sang cả mớ mộng mơ hừng hực của đám trẻ.
Ngoài lộ lớn, trời đã sáng bảnh. Mấy tiệm cà phê máy lạnh bên kia đường bắt đầu dập dìu hơi người công sở. Khúc hẻm này lò củi vẫn đỏ giữa chốn phồn hoa. Kẻ mệt nhoài sau ca đêm, người lọ mọ đi tìm cảm hứng, cứ lẳng lặng sà vào nương náu. Khách chưa ngủ hay kẻ vừa dậy, chỉ cần tấp vào lề, chia nhau chút hơi ấm của ly cà phê vợt là thành thân thuộc.
Ở đây, ba cái chuyện quẹt thẻ hay quét mã QR để thanh toán bỗng hóa lạc lòng. Chủ quán cũng chẳng màng mấy trò đăng bài câu tương tác trên mạng. Họ thết đãi nhau bằng vài câu hỏi han trần trụi, những hoài niệm cũ kỹ hoặc dăm ba tin thời sự vừa diễn ra ngoài phố thị hôm nay.
Thứ không khí dung dị ấy đã bện chặt một gã khách Bắc Bộ nặng lòng với hương vị cũ - là tôi - vào nhịp của dân bản xứ tự lúc nào. Cứ ngồi lọt thỏm giữa lòng hẻm vậy đó, nghe tiếng trò chuyện qua lại, tự dưng thấy mình không còn là khách lạ. Ngửa cổ cạn nốt hớp nước đọng đáy ly, mới hay mùi khói củi đã ủ trọn vào vạt áo.
Chuyến đi phương Nam khép lại. Tôi lại trở về, quẩn quanh bên khay trà quen thuộc nơi hiên nhà xứ nhãn Hưng Yên. Vậy mà nhiều buổi ban mai sương chưa tan, cánh mũi chợt thèm mùi khói củi khen khét thơm nồng giữa con hẻm nhỏ Sài Gòn, nhớ cả nụ cười hỉ hả của ông chú xe ôm sáng ấy. Hai người lướt qua nhau, không kịp hỏi một cái tên...
Sài Gòn đấy, lắm lúc níu chân kẻ lại qua chỉ bằng một vệt khói cà phê vợt vô tình bám trên áo. Chân phương, trần trụi như củi lửa, mà len lỏi mãi vào lòng.
