Tăng trưởng rực rỡ, ngành nông nghiệp vẫn nhận ra còn một số 'điểm nghẽn' lớn

Gạo Việt vượt Thái Lan, chinh phục thị trường Nhật Bản - Ảnh: T.L.

Xuất khẩu nông nghiệp đạt 70 tỉ ‘Gạo Việt xanh phát thải thấp’ từ đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao xuất khẩu sang Nhật BảnKhủng hoảng lúa gạo Thái Lan: Năng suất giảm, chi phí tăng, giá xuất khẩu thấp nhất 15 năm

"Riêng ngành tôm hùm thiệt hại khoảng 2.000 tỉ đồng. Có thời điểm rau bán 200.000 đồng/kg, trong khi tôm hùm phải giải cứu ở mức 180.000 đồng/kg. Đó là nghịch lý thị trường rất đáng suy nghĩ" - ông Tiến nói.

Dù vậy, kết quả chung vẫn gây ấn tượng. Giai đoạn 2021-2025, tăng trưởng toàn ngành đạt bình quân 3,78%/năm. 

Đây là mức cao nhất từ trước đến nay. Kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2025 vượt 70 tỉ USD, thặng dư thương mại khoảng 20 tỉ USD.

Ba thị trường lớn nhất là Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản, trong đó xuất khẩu sang Nhật tăng hơn 20% so với năm trước.

Nhật Bản muốn tăng mua lúa chất lượng cao

Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), đồng thời là Chủ tịch Tập đoàn Intimex - cho biết năm 2025 Intimex đạt doanh thu khoảng 2 tỉ USD, tăng 30% so với năm trước, chủ yếu nhờ xuất khẩu gạo và cà phê.

Toàn ngành gạo Việt Nam năm 2025 xuất khẩu hơn 8 triệu tấn, kim ngạch đạt 4,06 tỉ USD, giá bình quân 510 USD/tấn. Việt Nam hiện đứng sau Ấn Độ và đã vượt Thái Lan về sản lượng xuất khẩu.

"Chúng ta đã chuyển mạnh sang gạo thơm, gạo chất lượng cao, có thị trường riêng, không còn cạnh tranh bằng giá rẻ" - ông Nam nói.

Tuy vậy, ngành gạo cũng trải qua những cú sốc thị trường. Giữa năm, Philippines, thị trường chiếm khoảng 45% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, bất ngờ siết nhập khẩu. Nhờ mở rộng sang châu Phi và Trung Quốc, xuất khẩu gạo cuối năm phục hồi, nhưng lợi nhuận toàn chuỗi vẫn mỏng. "Khi giá gạo giảm, giá lúa trong nước rớt rất nhanh và nông dân là người chịu thiệt đầu tiên" - ông Nam nhìn nhận.

Ông cũng cho biết thị trường Nhật Bản còn nhiều tiềm năng, với khoảng 600.000 người Việt sinh sống, nhu cầu tiêu thụ gạo Việt lớn và giá bán cao. Nhật Bản hiện quan tâm chương trình 1 triệu héc ta lúa bền vững của Việt Nam, lợi thế dài hạn để mở rộng thị phần.

Trong khi đó, gạo ST25 dù đã ký hợp đồng xuất khẩu sang Trung Quốc vài chục ngàn tấn nhưng lại thiếu nguồn hàng đạt chuẩn để giao, cho thấy thách thức về chất lượng và vùng nguyên liệu vẫn còn hiện hữu.

Ngày 23-1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp báo công bố kết quả toàn ngành năm 2025 và định hướng nhiệm vụ 2026 - Ảnh: CÔNG TRUNG

Ông Phùng Đức Tiến - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường - xác định ba "điểm nghẽn" lớn của giai đoạn tới là thủ tục hành chính, logistics và công nghệ.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, vẫn còn tình trạng kiểm tra chồng chéo, quy trình phức tạp, cán bộ thiếu trải nghiệm thực tế sản xuất, vô tình tạo rào cản cho doanh nghiệp. "Muốn nông nghiệp phát triển nhanh hơn, phải cắt giảm mạnh thủ tục, tạo không gian cho doanh nghiệp và nông dân", ông Tiến nhấn mạnh.

Ông cũng nêu ra thực trạng chi phí logistics, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, cũng đang làm giảm sức cạnh tranh nông sản Việt. Nhiều vùng sản xuất quy mô lớn nhưng chi phí vận chuyển ra cảng quá cao.

Trong hai năm tới, hàng loạt dự án giao thông và trung tâm logistics vùng dự kiến hoàn thành, kỳ vọng giảm đáng kể chi phí lưu thông.

Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp sẽ tập trung mạnh vào chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, phát triển chuỗi lạnh và chuyển đổi số toàn chuỗi sản xuất. Đồng thời các tiêu chí xanh - bền vững - giảm phát thải carbon sẽ trở thành điều kiện bắt buộc để giữ thị trường cao cấp trong bối cảnh tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Cần nâng cao năng lực và vai trò của hợp tác xã để thực hiện đề án 1 triệu ha lúa

Thực hiện đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, hợp tác xã nông nghiệp vùng ĐBSCL là nhân tố quan trọng tập hợp diện tích lúa nhỏ lẻ thành đại điền để áp dụng cơ giới hóa đồng bộ, xây dựng vùng nguyên liệu lúa gạo đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu.