Tại sao bạn nên đọc Buddha - tuyệt tác manga của Osamu Tezuka về Đức Phật?

Hơn 40 năm sau, Buddha vẫn cho thấy vì sao Osamu Tezuka được gọi là “God of Manga”. Đây không chỉ là manga về một nhân vật tôn giáo nổi tiếng. Đó là một tác phẩm đặt Đức Phật giữa những con người đầy khiếm khuyết, để từ đó kể một câu chuyện rộng hơn về lòng trắc ẩn, sự thay đổi và hành trình tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống - Ảnh: Osamu Tezuka Official

Khi nhắc đến Osamu Tezuka, độc giả manga thường nhớ đến những tác phẩm như Astro Boy, Black Jack hay Kimba the White Lion.  

Nhưng bên cạnh những câu chuyện khoa học viễn tưởng, phiêu lưu hay y khoa, ông còn để lại một tác phẩm đặc biệt: Buddha - bộ manga kể lại cuộc đời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Xuất bản từ năm 1972 đến 1983, Buddha không đơn thuần là một tiểu sử được minh họa. Tezuka lấy câu chuyện về Siddhartha Gautama làm trung tâm, sau đó xây dựng xung quanh ông một thế giới rộng lớn với chiến tranh, tình yêu, bất công xã hội, lòng tham, sự mất mát và những con người tìm kiếm ý nghĩa của cuộc đời.

Chính cách tiếp cận ấy khiến Buddha trở thành một trong những tác phẩm đáng đọc nhất của Tezuka, ngay cả với những người vốn không quan tâm nhiều đến manga hay Phật giáo.

Osamu Tezuka và góc nhìn Đức Phật

Với Buddha, Tezuka không biến câu chuyện thành một bài giảng tôn giáo. Siddhartha xuất hiện trước hết như một con người. 

Ông phải đối diện với những câu hỏi về sự sống, cái chết, đau khổ và ý nghĩa tồn tại trước khi trở thành Đức Phật. 

Nếu độc giả kỳ vọng Buddha là một tác phẩm nghiêm trang từ đầu đến cuối, manga có thể gây bất ngờ. Tezuka đưa vào câu chuyện rất nhiều yếu tố phiêu lưu, hài hước và thậm chí kỳ quặc - Ảnh: Osamu Tezuka Official

Hành trình ấy được đặt trong một xã hội Ấn Độ cổ đại đầy biến động, nơi các vương quốc liên tục giao tranh và con người bị phân chia bởi địa vị xã hội.

Thay vì chỉ kể lại những sự kiện quen thuộc trong cuộc đời Siddhartha, Tezuka mở rộng câu chuyện bằng hàng loạt nhân vật hư cấu. 

Họ có thể là nô lệ, chiến binh, kẻ cướp, người cùng khổ hoặc những con người bị xã hội ruồng bỏ. 

Số phận của họ đan xen với Siddhartha và tạo nên một bức tranh rộng lớn về thế giới mà ông đang sống.

Nhờ vậy, Buddha không chỉ là câu chuyện về một người tìm kiếm giác ngộ. 

Đó còn là câu chuyện về những con người bình thường đang vật lộn với khổ đau đoạn trường.

Một trong những điểm đáng nhớ là cách Tezuka sử dụng động vật. 

Ngay từ đầu tác phẩm, câu chuyện về một con thỏ tự nguyện nhảy vào lửa để hiến thân làm thức ăn cho một người đang đói đã gợi lên tinh thần vị tha. Ở những đoạn khác, động vật không chỉ đóng vai trò trang trí mà còn trở thành những sinh vật có suy nghĩ, cảm xúc và sự từ bi.

Cách xây dựng này phần nào gợi nhớ đến các truyện Jataka - những câu chuyện kể về tiền kiếp của Đức Phật, trong đó Ngài từng xuất hiện dưới hình dạng nhiều loài vật khác nhau.

Một manga đặt câu hỏi về bất công xã hội

Một trong những chủ đề mạnh mẽ nhất của Buddha là sự bất bình đẳng. Tezuka đặc biệt quan tâm đến hệ thống đẳng cấp của xã hội Ấn Độ cổ đại. Những nhân vật thuộc tầng lớp thấp thường phải chịu sự khinh miệt dù bản thân họ không làm gì sai. 

Qua số phận của những nhân vật như Chapra, một cậu bé thủ đà la (nô lệ, tầng lớp thấp nhất của xã hội Ấn Độ) tìm cách thay đổi địa vị của mình, tác giả đặt câu hỏi về việc liệu con người có thực sự có thể được đánh giá dựa trên nguồn gốc hay địa vị khi sinh ra. Đây cũng là nơi manga kết nối trực tiếp với triết lý của Đức Phật.

Một trong những định kiến phổ biến về manga là đây chỉ là loại hình giải trí dành cho trẻ em. Buddha gần như là câu trả lời hoàn hảo để bác bỏ quan niệm đó.

Trong câu chuyện của Tezuka, giá trị của một con người không nằm ở dòng máu, tài sản hay vị trí xã hội. Những người từng phạm tội, từng làm điều xấu hoặc bị xã hội ruồng bỏ vẫn có khả năng thay đổi.

Angulimala là một ví dụ tiêu biểu. Nhân vật từng là một kẻ giết người khét tiếng, nhưng cuối cùng lại được Phật cảm hóa, trở thành một môn đệ của ngài. 

Tezuka Osamu sử dụng sự thay đổi ấy để nhấn mạnh một trong những ý tưởng quan trọng nhất của câu chuyện: con người không nhất thiết phải bị đóng khung bởi quá khứ, xuất thân của mình.

Tezuka sử dụng ngôn ngữ hình ảnh rất linh hoạt. Những trang truyện có thể tràn ngập hành động, những hiệu ứng âm thanh khổng lồ và các biểu cảm hài hước, nhưng ngay sau đó lại chuyển sang những cảnh chết chóc, chiến tranh hoặc suy tư về sự tồn tại.

Đặc biệt, cách ông tái hiện Ấn Độ cổ đại rất giàu chi tiết. Thành phố, cung điện, chiến trường, rừng cây và những con đường đều được xây dựng để tạo cảm giác về một thế giới rộng lớn.

Dù được thực hiện chủ yếu bằng nét vẽ đen trắng, Buddha vẫn có sức gợi hình mạnh mẽ. Tezuka không cần màu sắc rực rỡ để tạo nên một thế giới sống động.

Và trên hết, đây là câu chuyện về con người

Buddha của Osamu Tezuka là một trong những tác phẩm hiếm hoi có thể vượt qua ranh giới của manga để trở thành một câu chuyện mang tính nhân loại. 

Ở tầng sâu hơn, đây là câu chuyện về những câu hỏi mà con người ở bất kỳ thời đại nào cũng có thể đặt ra: Vì sao chúng ta phải chịu đau khổ? Con người có thể thay đổi hay không? Điều gì khiến một cuộc đời trở nên có ý nghĩa? Liệu quyền lực và giàu có có thực sự đem lại hạnh phúc?

Người đọc không nhất thiết phải là một tín đồ Phật giáo, thậm chí không cần có sẵn kiến thức về cuộc đời Đức Phật, vẫn có thể bước vào thế giới của tác phẩm, đồng cảm với những nhân vật trong đó và bị lay động trước những câu hỏi mà Tezuka đặt ra về con người - Ảnh: Osamu Tezuka

Siddhartha tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi ấy, nhưng Tezuka không biến hành trình thành một chuỗi bài học khô khan. Ông để nhân vật trải qua mất mát, tình yêu, chiến tranh, thất vọng và những lựa chọn khó khăn, để rồi đúc kết lại thành minh triết.

Chính vì vậy, Buddha có thể được đọc như một câu chuyện phiêu lưu, một sử thi, một tác phẩm về bất công xã hội hoặc đơn giản là một câu chuyện về con người, một con người xuất chúng.