Nhóm du học sinh nước ngoài ngắm tranh của họa sĩ Hoàng Cử tại triển lãm "Đa sắc" - Ảnh: H.VY
Trưng bày đến 11-11 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, triển lãm Đa sắc giới thiệu 87 tác phẩm chọn lọc gần đây của năm họa sĩ Nguyễn Trường Linh, Lê Lai, Trịnh Bá Quát, Đào Hoa Vinh và Hoàng Cử.
Sau nhiều năm thực hành, hội họa với họ vừa là nghề, vừa là nơi gửi gắm những vui buồn, suy tư và cách nhìn về cuộc sống. Mỗi người đều đã định hình phong cách và ngôn ngữ tạo hình riêng, tạo nên một không gian thưởng lãm đa màu sắc và giàu trải nghiệm cho người xem.
Những hòa sắc không lặp lại của Nguyễn Trường Linh
Trong nhóm bốn họa sĩ từ Hà Nội, Trịnh Bá Quát chú trọng cấu trúc hình thể, đường nét và những lớp trầm tích văn hóa, lịch sử. Lê Lai mang đến những hình tượng gần gũi với góc nhìn dân gian và những cách điệu hồn nhiên. Còn Đào Hoa Vinh tìm cảm xúc từ phố cũ, làng quê, những khoảnh khắc nắng chiều hay sương mai trong tranh phong cảnh.
Một điểm nhấn là họa sĩ Nguyễn Trường Linh, người đã có hơn 30 năm gắn bó với sơn mài.
Sinh năm 1971, hiện là Trưởng khoa Mỹ thuật, Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, anh luôn không ngừng tìm tòi để mở rộng khả năng biểu đạt của chất liệu truyền thống này.
Tranh Nguyễn Trường Linh thường đưa người xem vào những không gian vừa quen vừa lạ. Hình ảnh cầu Long Biên, sông Hồng, kiến trúc xưa hay những khu rừng, bến vắng không chỉ là cảnh vật mà còn gợi những miền ký ức đầy xúc cảm.
Màu sắc và hình thể trong tranh Nguyễn Trường Linh khi rõ nét, khi tan vào những lớp sáng tối huyền ảo.
Điều cuốn hút anh là những hòa sắc bất ngờ xuất hiện trong quá trình làm tranh. Với sơn mài, họa sĩ phải tính toán từ những lớp màu bên dưới, phủ rồi lại mài để từng lớp màu ẩn hiện ra.
Nhưng kết quả đôi khi vượt mong đợi: những chuyển sắc tình cờ, những giọt mưa xuân li ti trên cành hoa xoan hay những lớp rạn trên vỏ thân cây… đều cho ra những hiệu ứng độc bản ấn tượng và không thể lặp lại.
Để đuổi theo những rung cảm ngẫu nhiên, Trường Linh vẫn miệt mài vẽ ban đêm, sáng sớm, có khi thức trắng. Hơn 30 năm gắn bó, anh vẫn hào hứng khi tìm thấy những biến chuyển bất ngờ trên từng lớp sơn mài.
Họa sĩ Nguyễn Trường Linh bên tác phẩm "Tháng Ba" - Ảnh: H.VY
Hoàng Cử và vẻ đẹp của những khoảng lặng
Cũng chọn sơn mài, họa sĩ Hoàng Cử lại có những tìm tòi và lựa chọn riêng. Sinh năm 1980, anh là họa sĩ trẻ nhất nhóm, hiện vừa giảng dạy tại Đại học Thủ Dầu Một vừa duy trì sáng tác.
Hoàng Cử bén duyên với sơn mài từ lúc học tại Trung cấp Mỹ thuật Bình Dương rồi tiếp tục phát triển chất liệu này khi lên đại học và cao học.
Những năm mới ra trường, anh vẽ nhiều phong cảnh, tĩnh vật, hoa, sau dần chuyển sang vẽ thiếu nữ. Trong loạt tranh tại Đa sắc, hình tượng thiếu nữ hiện ra với những hình khối, đường nét được giản lược, chi tiết cầu kỳ nhường chỗ cho màu sắc và những mảng hình cô đọng.
Điều khiến tranh Hoàng Cử có nét riêng nằm ở cách anh khai thác chất liệu. Trên nền tảng kỹ thuật sơn mài Bình Dương kết hợp kiến thức tạo hình, bố cục khi học tại TP.HCM, anh không ngại đưa ốc bào ngư vào chi tiết trang phục, kết hợp vàng, bạc qua nhiều lớp màu phủ mài để tạo độ sâu mà vẫn trong cho bề mặt tranh.
Bên cạnh những gam vàng, đỏ thường thấy, tranh Hoàng Cử có nhiều sắc xanh trầm, gam màu không dễ thể hiện trên chất liệu sơn mài.
Những mảng xanh có độ trong và xốp, dịu và ngọt, tạo cảm giác nhẹ nhàng thư thái cho người thưởng lãm.
Họa sĩ Trần Văn Nam, người có thời gian dài gắn bó với Hoàng Cử từ khi còn là sinh viên, đánh giá anh là người thầy tận tâm với sơn mài.
Trong giảng dạy, Hoàng Cử sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm nghề nghiệp, không ngại sử dụng những vật liệu đắt tiền như son trai, vàng ta... để thị phạm, giúp sinh viên hiểu rõ hiệu quả thị giác để vận dụng vào thực hành.
Anh từng trải qua nhiều giai đoạn sáng tác từ cảnh sắc đời sống, đình chùa, phong cảnh Tây Bắc đến lễ hội người Chăm ở Ninh Thuận. Nhưng điều ấn tượng trong loạt tranh lần này là sự chuyển biến trong cách tiếp cận: Hoàng Cử không còn lệ thuộc vào hiện thực mà dùng hình tượng thiếu nữ như một cách bày tỏ góc nhìn về cái đẹp.
Kỹ thuật sơn mài được vận dụng hài hòa, không phô diễn, tạo nên tác phẩm vừa nhẹ nhàng, thanh thoát vừa quyến rũ.
"Dường như Hoàng Cử vẽ để mọi phụ nữ đều gặp mình ở trong tác phẩm, đều thấy một mùa xuân qua ánh mắt của họa sĩ", Trần Văn Nam nhận xét.
Bản thân Hoàng Cử cũng gửi gắm tinh thần đó qua bút hiệu Thanh Dật. "Thanh" gợi sự trong trẻo, thanh nhã, "Dật" mang cảm giác thong dong, tự tại. Đó cũng là điều anh hướng đến: những bức tranh nhẹ nhàng, có khoảng lặng để người xem ở lại theo nhịp cảm xúc riêng.
Đến với Đa sắc, Hoàng Cử từng có chút áp lực khi đứng chung với những họa sĩ có tuổi đời, tuổi nghề và phong cách nổi bật, đặc biệt là họa sĩ Nguyễn Trường Linh. Nhưng khi các tác phẩm sơn mài được đặt cạnh nhau, anh nhận ra mình vẫn đủ dấu ấn riêng.
Một người kiên nhẫn đuổi theo những hòa sắc bất ngờ, một người chắt lọc hình tượng và màu sắc để giữ lại vẻ đẹp mình yêu thích. Hai cách tiếp cận riêng nhưng cùng gặp nhau ở niềm say mê với sơn mài.
Đó cũng là tinh thần của Đa sắc, nơi mỗi họa sĩ giữ thế giới riêng để người xem tự do tìm thấy một sắc màu đồng điệu.
"Với mình, thích thì vẽ thôi", Hoàng Cử chia sẻ. Anh không đặt nặng việc phải chuyển tải điều gì lớn lao, mà muốn theo đuổi cái đẹp theo cảm nhận riêng. "Ai thích và đồng điệu, thì vui".
Ngắm tranh "Đồng điệu" của họa sĩ Hoàng Cử
Họa sĩ Hoàng Cử bên loạt tranh thiếu nữ tại triển lãm
Lặng ngắm những góc phố của họa sĩ Đào Hoa Vinh
Không gian của họa sĩ Lê Lai với góc nhìn dân gian và cách điệu
Loạt tranh đậm dấu ấn văn hóa của họa sĩ Trịnh Bá Quát
Triển lãm trưng bày đến 11-11 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM
