Sân khấu: 'Đặc sản văn hóa' của TP.HCM

Dù trải qua bao thăng trầm thì đến nay TP.HCM vẫn được đánh giá là nơi có hoạt động sân khấu mạnh nhất cả nước.

Sân khấu đồng hành từ những ngày đầu

Sau 1975, khi hoạt động xây dựng TP.HCM trong giai đoạn mới còn nhiều khó khăn thì nghệ thuật sân khấu vẫn là cánh chim đầu đàn đem lại món ăn tinh thần chẳng những lành mạnh mà còn là động lực để tiếp thêm sức mạnh cho quân và dân trong công cuộc xây dựng TP.HCM vững chãi.

Theo nhiều văn nghệ sĩ kỳ cựu, để có được điều đó phải ghi nhận tầm nhìn và sự đánh giá cao của lãnh đạo với vai trò của văn nghệ trong đời sống. Mấy chục đoàn cải lương, kịch nói hoạt động rầm rộ khiến bầu không khí văn nghệ TP.HCM rất sôi nổi.

Lực lượng văn nghệ sĩ cực kỳ đông đảo và đa dạng, gồm các nghệ sĩ tập kết từ miền Bắc vào, các nghệ sĩ trong chiến khu ra và nghệ sĩ tại chỗ.

Từ cải lương đến kịch nói xuất hiện hàng loạt vở diễn vừa đạt chất lượng nghệ thuật vừa đáp ứng nhu cầu khán giả.

Chưa bao giờ mà TP.HCM liên tục có những vở hay và tạo dấu ấn với công chúng như thế, trong số đó có những vở được xem là vở diễn kinh điển mà 50 năm qua được các đoàn nghệ thuật dựng đi dựng lại không biết bao nhiêu lần.

Sân khấu TP.HCM tự hào khi đã có những vở diễn xuất sắc như Người ven đô, Lá sầu riêng, Chim Việt cành Nam, Kiều Nguyệt Nga, Đêm phán xét, Tiếng trống Mê Linh, Bên cầu dệt lụa, Thái hậu Dương Vân Nga, Rạng ngọc Côn Sơn, Câu thơ yên ngựa, Bức ngôn đồ Đại Việt, Khách sạn Hào Hoa, Tiếng hò sông Hậu, Nàng Xê Đa, Dạ cổ hoài lang, Cây sầu riêng trổ bông, Tâm sự Ngọc Hân, Nàng Hai Bến Nghé…

Trong điều kiện khó khăn chung nhưng văn nghệ sĩ đều cố gắng khắc phục để có những tác phẩm để đời là điều vô cùng đáng quý. Vở Tiếng trống Mê Linh bản màu được HTV phục chế phát sóng mới đây đã gây được tiếng vang lớn khiến nhiều khán giả của mấy chục năm trước và khán giả trẻ hôm nay hết sức khâm phục sức sáng tạo của nghệ sĩ ở giai đoạn đó.

Cố nghệ sĩ Thanh Nga phải tận dụng lại những chiếc áo dài cũ để tự tay kết chi tiết, tạo ra những trang phục đẹp cho nhân vật Trưng Trắc và thái hậu Dương Vân Nga. Đạo diễn Ngô Y Linh đã xử lý sân khấu theo hình thức tối giản nhưng đầy sáng tạo trong Tiếng trống Mê Linh để tiết kiệm chi phí.

Chính sự nỗ lực, đồng lòng đó mà rất nhiều vở diễn trong giai đoạn này có thể diễn đến cả ngàn suất, khán giả xếp hàng dài để mua vé, các đoàn hát diễn cả tuần vẫn không đáp ứng hết nhu cầu khán giả.

Đến TP.HCM là phải đi xem kịch

Sau giai đoạn những năm 1990, sàn diễn cải lương có dấu hiệu khó khăn, tuy nhiên lại có một "thế lực" mới tiến lên và hùng hậu, đó chính là sân khấu kịch. Sân khấu nhỏ 5B của Hội Sân khấu TP.HCM đã là nơi ươm mầm và tạo điều kiện cho sự phát triển hàng loạt tác giả, đạo diễn, diễn viên giỏi nghề.

Nơi đây đã cho ra đời những vở diễn xuất sắc như Dư luận quần chúng, Trong hào quang bóng tối, Một cuộc đời bị đánh cắp, Lôi vũ, Gái giang hồ quốc tế, Dạ cổ hoài lang…

Rất nhiều nghệ sĩ trẻ đã từ bệ đỡ này được rèn luyện và phát triển nghề dần tạo nên lớp nghệ sĩ kịch nói được xem là "thế hệ vàng" của sàn diễn TP.HCM sau 1975 như Thành Lộc, Kim Xuân, Thanh Hoàng, Việt Anh, Hồng Vân, Hồng Đào, Minh Trang, Hữu Châu, Ái Như, Thành Hội, Quốc Thảo…

Mấy chục năm qua, "thế hệ vàng" năm ấy giờ ngày càng vững vàng và vẫn tiếp tục niềm đam mê sân khấu khi đã trở thành những ông bà bầu, là trụ cột cho mười mấy sân khấu lớn hiện nay ở TP.HCM.

Sự nỗ lực và yêu nghề của các nghệ sĩ kịch nói đã giúp sân khấu TP.HCM là nơi duy nhất trong cả nước có thể sáng đèn hằng tuần. Rất nhiều du khách đều thừa nhận sân khấu kịch chính là "đặc sản" của văn hóa TP.HCM.

Nhiều người đến TP.HCM đều muốn được xem kịch một lần cho biết. Còn khán giả TP.HCM đã hình thành thói quen cuối tuần đến các sân khấu để giải trí. Mỗi sân khấu lại có phong cách riêng nên người xem tha hồ lựa chọn.

Muốn khóc với những bi kịch, thân phận con người thì đến Hoàng Thái Thanh, muốn tìm màu sắc trẻ trung vui nhộn thì đến Thế Giới Trẻ, muốn tìm những thể nghiệm lạ lạ đến Thiên Đăng hoặc muốn xem Ngày xửa ngày xưa thì đến Idecaf…

Người trẻ tiếp nối

Ở mốc 50 năm TP.HCM vinh dự mang tên Bác, sân khấu TP.HCM vẫn tiếp tục giữ vững phong độ, là sàn diễn sôi động nhất cả nước, tập trung nhiều loại hình, nhiều phong cách. Trong đó ưu tiên đất cho sự phát huy của người trẻ. Bởi nếu không có người trẻ tiếp nối thì sân khấu không thể tồn tại, đặc biệt là các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Nghệ sĩ Mỹ Uyên, Giám đốc Nhà hát kịch 5B, là bà đỡ cho các sinh viên, đạo diễn mới ra trường với những tác phẩm mang tính thể nghiệm. Nhà hát kịch Idecaf đã có cuộc "chuyển giao quyền lực" khi từ quản lý đến đạo diễn, tác giả, diễn viên là những thế hệ nghệ sĩ kế cận, có thể "cân" từ kịch giải trí đến kịch lịch sử, kịch thiếu nhi…

Sân khấu Hoàng Thái Thanh, Trương Hùng Minh, Hồng Vân… đều duy trì các lò đào tạo, từ đó bổ sung những gương mặt trẻ trong hầu hết các khâu sáng tạo.

Ở lĩnh vực cải lương, không chỉ riêng Nhà hát Trần Hữu Trang lãnh vị trí đầu tàu mà các đơn vị xã hội hóa cũng tự nguyện gánh nhận công tác đào tạo, tìm kiếm người trẻ không chỉ đáp ứng yêu cầu có người hoạt động cho sân khấu mình mà còn góp phần tạo nên sức trẻ cho sàn diễn TP.HCM.

Lĩnh vực hát bội, những diễn viên trẻ hiện nay ở Nhà hát Nghệ thuật hát bội TP.HCM tỏ ra rất năng động khi phối hợp với các tổ chức để quảng bá hát bội ở nhiều không gian, thậm chí hát bội còn có thể vào… quán bar là chuyện khó ai ngờ!

Sân khấu TP.HCM chứng tỏ sự năng động và luôn thích ứng với thời đại. Dù đâu đó vẫn có những lo lắng về sự mai một ở vài loại hình nhưng thực tế cho thấy lực lượng nghệ sĩ sân khấu TP.HCM dường như chưa bao giờ chịu "bó tay".

Lãnh đạo TP.HCM lại luôn quan tâm tạo điều kiện tốt nhất nên đây vẫn là mảnh đất màu mỡ cho nghệ sĩ phát huy sáng tạo.

Sân khấu TP.HCM những năm đầu sau 1975 được quan tâm sát sao. Nghệ sĩ Kim Cương từng tâm sự với Tuổi Trẻ rằng khi có những khúc mắc về kịch bản hay dàn dựng bà đều có thể trao đổi, chia sẻ với lãnh đạo. Họ tận tình lắng nghe và giúp nghệ sĩ tìm ra giải pháp. Chính sự tận tâm đó mà ngay sau những năm 1975, sân khấu TP.HCM có một thời kỳ mà người làm nghề bảo rằng đó là thời hoàng kim.

TP.HCM cực kỳ quan tâm đến sân khấu. Không chỉ tạo điều kiện nhiều mặt cho nghệ sĩ phát huy mà gần đây có hai cuộc thi liên quan đến sân khấu do TP.HCM tổ chức được người làm nghề đánh giá cao và tạo được sự tin tưởng. Đó là Liên hoan sân khấu TP.HCM và cuộc thi Tài năng diễn viên sân khấu cải lương Trần Hữu Trang.

Lâu nay, tìm được tác giả, đạo diễn, diễn viên trẻ ở lĩnh vực hát bội rất khó khăn. Mới đây đạo diễn Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM, đã trực tiếp đào tạo người trẻ trong vở Hiền thần theo cách ông cho ba bạn trẻ của nhà hát là Thanh Bình, Ngọc Giàu, Bảo Châu cùng làm đạo diễn, từ đó ông chỉ dạy họ như cách truyền nghề trực tiếp. Hiền thần gây được dấu ấn với phong cách rất trẻ trung.

Cách dạy người trẻ qua từng vở diễn tỏ ra hiệu quả khi hàng loạt đạo diễn kỳ cựu, tài năng đang tự nguyện làm thầy như đạo diễn Hoa Hạ, soạn giả Hoàng Song Việt với sân khấu Đại Việt, đạo diễn Lê Nguyên Đạt với sân khấu Sen Việt, nghệ sĩ Hữu Quốc với đoàn Huỳnh Long…