Ảnh minh họa AI
Quà không lớn. Có những món nếu tính bằng tiền thì chẳng đáng bao nhiêu. Nhưng điều ở lại trong tôi lại rất lâu: cảm giác mình được một người ở cách hơn nghìn cây số nhớ đến.
Chúng tôi quen nhau qua những hội thảo. Một năm chúng tôi chỉ gặp nhau vài ngày. Nhưng hễ tôi có vấn đề cần trao đổi về chuyên môn, em sẵn lòng chia sẻ. Không giấu kinh nghiệm, không làm khó nhau bằng câu chữ, không tính xem chia sẻ điều mình biết thì mình được gì.
Có lẽ tôi bắt đầu hiểu hai chữ “nghĩa tình” của TP.HCM từ một con người như thế: đi xa vẫn nhớ phần người khác.
Năm 1999, tôi rời Hòa Bình xuống Hà Nội học đại học. Lúc ấy tôi chỉ nghĩ mình đi học. Nhiều năm sau nhìn lại, tôi mới hiểu đó là lần đầu tiên trong đời phải tự tìm một chỗ đứng ở một thành phố khác.
Có lẽ bởi từng trải qua cảm giác ấy, tôi đặc biệt chú ý tới chính sách nhà ở xã hội của TP.HCM năm 2026.
Thành phố điều chỉnh điều kiện thu nhập để mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở xã hội; với những hộ có nhiều người phụ thuộc, mức xem xét còn được điều chỉnh phù hợp hơn, đồng thời có cơ chế ưu tiên căn hộ có diện tích lớn hơn hoặc nhiều phòng ngủ hơn khi điều kiện cho phép.
Nếu nhìn bằng ngôn ngữ quản lý, đó là điều chỉnh hệ số và điều kiện. Nhưng nếu nhìn từ một gia đình đang sống trong căn phòng trọ chật hẹp, đó lại là một câu chuyện khác. Chính ở đây, tôi thấy chiều sâu của chính sách.
Một thành phố biết quan tâm đến giấc mơ về mái nhà của người dân, theo tôi, là thành phố hiểu rằng an cư không chỉ là chuyện chỗ ở; đó còn là nền móng của phẩm giá, sự ổn định và niềm tin vào ngày mai.
Tôi cũng đọc rất kỹ kế hoạch cải cách, kiểm soát thủ tục hành chính năm 2026 của TP.HCM. Thành phố đặt mục tiêu mở rộng việc giải quyết thủ tục không phụ thuộc địa giới, tăng tỉ lệ hồ sơ được xử lý hoàn toàn trực tuyến, số hóa thành phần hồ sơ, giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.
Những cụm từ ấy nghe rất kỹ thuật. Nhưng với người đã nhiều năm làm công tác pháp chế, tôi hiểu đằng sau một bộ hồ sơ chưa bao giờ chỉ là những tờ giấy. Một lần yêu cầu người dân quay về bổ sung hồ sơ có thể chỉ là một thao tác trong quy trình của cơ quan quản lý.
Nhưng với người đứng phía bên kia quầy tiếp nhận, đó có thể là một buổi phải xin nghỉ làm. Là tiền xăng xe. Là tiền gửi con. Là người cao tuổi phải nhờ người thân đưa đi. Là vài tiếng đồng hồ của một người lao động vốn đã phải chắt chiu từng giờ để mưu sinh.
Và điều khiến tôi xúc động hơn là trong hành trình chuyển đổi số ấy, thành phố không chỉ nghĩ đến những người đi nhanh.
Tôi dừng lâu nhất khi đọc chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2026-2030 của TP.HCM. Chương trình hướng tới việc tăng khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, phục hồi chức năng, đào tạo nghề, việc làm, công nghệ, tín dụng và xây dựng một “môi trường không rào cản”.
Tôi đặc biệt quý bốn chữ ấy. Bởi trong nhiều năm, khi nói đến người khuyết tật, xã hội thường bắt đầu bằng chữ “thương”. Nhưng người khuyết tật đâu chỉ cần được thương. Họ cần một vỉa hè mà chiếc xe lăn có thể đi qua. Một trường học họ có thể bước vào. Một thông tin họ có thể tiếp cận. Một công việc mà người tuyển dụng nhìn thấy năng lực của họ trước khi nhìn thấy khiếm khuyết của cơ thể.
Tôi nghĩ sự nhân văn của một chính sách không được đo bằng việc người nhận cảm thấy mình được thương hại bao nhiêu. Nó được đo bằng việc sau chính sách ấy, họ có thể sống độc lập hơn, tự tin hơn và được tôn trọng hơn hay không.
Đúng những ngày tháng tám năm 2026, tôi lại đọc tin về việc TP.HCM triển khai chính sách sách giáo khoa theo quy định mới, giúp học sinh tiếp cận sách mà không phải gánh thêm khoản chi đầu năm học, đồng thời tổ chức theo hướng mượn - trả, sử dụng lại phù hợp với nhu cầu.
Chính sách giáo dục nhân văn trước hết phải bắt đầu từ một nguyên tắc giản dị: đứa trẻ không nên có ít cơ hội học tập hơn chỉ vì cha mẹ em có ít tiền hơn.
Tôi không nghĩ TP.HCM là một thành phố hoàn hảo. Một đô thị lớn chắc chắn còn những điều phải làm nhanh hơn, tốt hơn; còn những kỳ vọng của người dân chưa thể giải quyết trong một sớm một chiều.
Nhưng chính vì vậy, tôi càng trân trọng những chính sách biết đặt con người ở trung tâm của sự thay đổi. Một chính sách chỉ thật sự ấm khi người dân bước ra khỏi nó và thấy một nỗi lo của mình đã nhẹ hơn.
Và rồi tôi lại nghĩ đến người bạn TP.HCM của mình. Có lẽ điều khiến tôi quý em chưa bao giờ nằm ở giá trị của những món quà. Nó nằm ở việc giữa một chuyến công tác bận rộn, em vẫn nhớ ở Hà Nội có những người bạn.
Và tôi bất chợt nhận ra giữa túi đặc sản đi hơn nghìn cây số và những chính sách dành cho hàng triệu con người có một điểm chung. Người bạn tôi tự hỏi: ngoài Hà Nội, bạn bè sẽ vui không nếu nhận một chút hương vị phương Nam?
Lần tới em ra Hà Nội, có lẽ tôi vẫn sẽ bảo: “Đừng mang quà nữa”. Và rất có thể em vẫn mang. Tôi sẽ nhận. Không chỉ nhận một món đặc sản đã đi hơn nghìn cây số.
Tôi nhận cả một cách sống mà tình bạn với em đã giúp tôi hiểu thêm về thành phố phương Nam: đi nhanh nhưng đừng đi qua nhau; đổi mới nhưng đừng bỏ ai lại phía sau; phát triển nhưng phải để con người được sống tử tế và có phẩm giá hơn trong sự phát triển ấy.
Thành phố nghĩa tình không phải là thành phố hứa rằng sẽ không ai gặp khó khăn. Đó là thành phố mà khi một người gặp khó khăn, họ vẫn cảm thấy mình được nhìn thấy, được tôn trọng và còn một cánh cửa để bước tiếp.
Từ người bạn ấy, tôi hiểu thêm một thành phố. Giữa một thành phố hàng triệu con người, không ai trở thành quá nhỏ bé để bị quên đi.
Và có lẽ, món quà quý nhất TP.HCM gửi cho tôi qua hơn nghìn cây số không nằm trong chiếc túi người bạn mang ra Hà Nội. Đó là bốn chữ tôi muốn giữ lại trên bàn làm việc của mình: BIẾT NGHĨ CHO NHAU.
