Theo nhiều người làm kinh doanh, trường kinh doanh đang đối diện với những bài toán mới chưa có tiền lệ, vừa có thuận lợi nhưng cũng đầy thách thức - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Chủ một doanh nghiệp có quy mô nghìn tỉ ở TP.HCM chia sẻ với Tuổi Trẻ chuyện vừa chốt xong một thương vụ "để đời" khi quyết định bán đi toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp đã gây dựng suốt hơn 20 năm.
Dù "đau xót" và có nhiều "tiếc nuối", nhưng doanh nhân này cho rằng quyết định này dứt khoát vì phải đưa ra những lựa chọn sống còn để bảo toàn tài sản trước những thay đổi lớn và sự thanh lọc ngày càng khốc liệt của thị trường.
Nỗi niềm trăn trở, dừng lại để quan sát hay đi tiếp
Hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, năng lượng và vận tải với quy mô ở nhiều tỉnh, thành, vị doanh nhân này cho biết không dễ để xây dựng được một nền tảng doanh nghiệp như hôm nay.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại doanh nghiệp đang đối diện với những bài toán mới chưa từng có tiền lệ, đó là sự thay đổi ngày càng nhanh của thị trường, nhu cầu tiêu dùng và những chính sách mới.
Với quyết định bán toàn bộ sản nghiệp, doanh nhân này chia sẻ vẫn sẽ tiếp tục tìm kiếm cơ hội thị trường, nhưng lựa chọn của ông bây giờ là muốn tạm dừng lại để "nghỉ ngơi" và "quan sát" để ra các quyết định đầu tư mới.
Bởi nhìn vào thực tế thị trường, vị doanh nhân cho biết những mô hình kinh doanh truyền thống đang ngày càng chịu sức ép cạnh tranh khốc liệt của các mô hình hiện đại.
Đơn cử trong lĩnh vực bán lẻ, sự lên ngôi của thương mại điện tử, các kênh bán hàng online, nền tảng mạng xã hội khiến người dùng thay đổi hành vi mua sắm và nhà bán lẻ truyền thống bắt buộc phải thay đổi để thích ứng.
Hay trong lĩnh vực năng lượng, sự chuyển dịch sang nhu cầu tiêu dùng sản phẩm, phương tiện thân thiện môi trường, năng lượng sạch làm thu hẹp lĩnh vực truyền thống. Khi yếu tố thị trường không thuận lợi, cộng thêm sự thay đổi của cơ chế chính sách, buộc doanh nghiệp phải đứng trước những bài toán lựa chọn sống còn.
Đó cũng chính là lý do khiến những người chủ doanh nghiệp trăn trở trước những bài toán dừng lại hay đi tiếp trong việc bảo vệ tài sản của mình.
Ông Trần Văn Chín, Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Arobid - Ảnh: TUẤN ANH
Ở góc nhìn của nhà phát triển giải pháp công nghệ, ông Trần Văn Chín, Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Arobid, thì cho rằng rào cản lớn nhất khiến nhiều doanh nghiệp chưa thể mở rộng quy mô hay bứt phá xuất phát từ sự níu giữ của tư duy vận hành truyền thống.
Trải qua hơn 30 năm kỷ nguyên Internet và bước sang kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), không ít đơn vị vẫn lầm tưởng chỉ cần xuất hiện trên mạng là đủ. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên AI, nếu không chủ động chuẩn hóa dữ liệu và thay đổi mô hình tiếp cận thị trường, doanh nghiệp sẽ rất khó tối ưu chi phí sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh.
Điểm nghẽn cốt lõi hiện nay nằm ở chỗ hồ sơ năng lực số của doanh nghiệp còn nghèo nàn và thiếu tính cập nhật. Ông Chín nhấn mạnh, nếu dữ liệu chưa đáp ứng đủ 5 tiêu chí "đẹp - đúng - đủ - sạch - sống", các công cụ AI sẽ không thể phân tích, ghép nối doanh nghiệp với nhà đầu tư quốc tế hay chuỗi cung ứng đầu vào phù hợp.
Song song đó là sự phó mặc, nhiều doanh nghiệp đưa hồ sơ lên sàn thương mại điện tử nhưng không bố trí nhân sự chuyên trách theo dõi, dẫn đến bỏ lỡ các cơ hội kết nối rồi quay sang nghi ngờ hiệu quả của công nghệ.
Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi doanh nghiệp vừa chủ động "dọn dẹp" chuẩn hóa dữ liệu, vừa đào tạo nhân sự vận hành bài bản.
Tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi được cho là một cơ hội để doanh nghiệp phát triển - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Doanh nhân đau đầu tiếp cận vốn, mở rộng nguồn lực
Dưới góc nhìn của doanh nghiệp công nghệ, ông Trần Anh Tuấn, nhà sáng lập Saolatek (TP.HCM, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển drone/UAV), chỉ ra điểm nghẽn cốt lõi và nhức nhối nhất khiến các doanh nghiệp công nghệ chưa thể tăng tốc hay bứt phá quy mô vẫn xoay quanh bài toán "tiền đâu là đầu tiên".
Nhiều năm qua, rất nhiều chính sách hay quỹ hỗ trợ mạo hiểm được đề cập nhưng tiếp cận nguồn vốn thực tế không đơn giản.
Ông Tuấn cho rằng nghịch lý lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế định giá tài sản thế chấp. Trong khi các loại tài sản vật thể như bất động sản, kho bãi hay ô tô dễ dàng được ngân hàng định giá để cho vay từ 50 - 85% giá trị, thì tài sản trí tuệ, yếu tố quyết định sự sống còn của doanh nghiệp công nghệ lại bị nhiều nơi định giá bằng không.
Thực tế có những đơn vị sở hữu thương hiệu hay cổ phần được định giá cả trăm triệu USD, hoặc đã tự bỏ ra hàng triệu USD đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) nhưng khi mang tài sản trí tuệ đó hoặc doanh nghiệp đó đi vay ở một số ngân hàng lại không thể tiếp cận dù chỉ một khoản vay nhỏ.
Ông Trần Anh Tuấn, nhà sáng lập Saolatek - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Chính sự khó khăn về tài chính đã siết chặt hoạt động R&D, khâu tốn kém, nhiều rủi ro nhất nhưng lại mang tính quyết định để tạo ra công nghệ lõi.
Không có vốn, doanh nghiệp không thể duy trì R&D, không có kinh phí gửi sản phẩm mẫu thử nghiệm, và càng không thể bỏ ra hàng tỉ đồng tham gia các đợt triển lãm quốc tế lớn để đưa sản phẩm tích hợp vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhằm mở rộng quy mô.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Tuấn đề nghị các cơ quan quản lý như Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Tài chính và hệ thống ngân hàng cần nhìn thẳng vào sự thật và cho ra những con số thống kê minh bạch và chi tiết hơn: sau tất cả các cơ chế, thực sự đã có bao nhiêu tiền "thực rót" về tay doanh nghiệp, thủ tục tiếp cận đã thuận lợi chưa? Xã hội thực sự coi trọng điều gì thì nguồn lực và tài năng sẽ đổ về đó.
"Đã đến lúc Nhà nước cần nhìn nhận đầu tư cho khoa học - công nghệ và R&D như một khoản đầu tư bắt buộc để tái tạo nền kinh tế tương lai, chấp nhận rủi ro khoa học và ban hành cơ chế tài chính thực chất để giải phóng sức sáng tạo cho doanh nghiệp", ông Tuấn nhấn mạnh.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Nan Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Ảnh: N.A.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - cho biết khảo sát doanh nghiệp của VCCI nhiều năm liền cho thấy tiếp cận vốn với doanh nghiệp vẫn luôn là một khó khăn hàng đầu. Muốn vay vốn các doanh nghiệp phải có tài sản thế chấp, điều mà nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp không có sẵn.
"Cũng không trách các ngân hàng thương mại khi họ phải bảo toàn vốn, tìm được khách hàng vay tin cậy, có uy tín. Doanh nghiệp nhỏ thì chưa có lợi thế đó. Thế nên dù chiếm 98% số lượng nhưng tỉ trọng vốn vay của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ trong dư nợ tín dụng hiện nay rất thấp, chỉ xấp xỉ 20%", ông Tuấn nói.
Phân tích những lý do, ông cho rằng tín dụng ngân hàng hiện đang là kênh cung cấp vốn chính, chủ đạo cho nền kinh tế, các kênh khác như chứng khoán, trái phiếu lại phát triển quá khiêm tốn. Các quỹ hỗ trợ, quỹ đầu tư dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tuy có nhưng hoạt động không hiệu quả.
Vì thế, nội dung này được xem là ưu tiên hàng đầu trong quá trình sửa Luật Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay khi cho vay theo dòng tiền còn tùy thuộc vào dữ liệu, thông tin và đặc biệt là sự chuyên nghiệp, bài bản và minh bạch trong quản trị của doanh nghiệp vừa và nhỏ...
Từ thực tiễn, ông Tuấn cho rằng cần có nhiều giải pháp đồng bộ hơn, đặc biệt trong thực thi Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị trong phát triển kinh tế tư nhân. Đó là việc hình thành và thúc đẩy sự phát triển các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, vận hành theo hướng thị trường hơn và hiệu quả hơn.
Thúc đẩy cho vay theo dòng tiền, tài sản sở hữu trí tuệ... không chỉ dựa vào bất động sản thế chấp. Số hóa, chia sẻ thông tin cho các ngân hàng thương mại... và thực thi hiệu quả hơn.
