Cơn “sốt nhiệt” diện rộng đến sớm
Thông thường, cao điểm nắng nóng rơi vào tháng 5 hoặc tháng 6. Tuy nhiên, năm 2026 ghi nhận kịch bản hoàn toàn khác khi các đợt nóng xuất hiện sớm và đặc biệt gay gắt ngay từ những tháng đầu năm.
Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, tại Bắc Bộ và Trung Bộ, nắng nóng đến sớm hơn khoảng nửa tháng so với trung bình nhiều năm. Ngay từ cuối tháng 3, khu vực Tây Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến Huế đã chịu nhiệt độ cao.
Nắng nóng dữ dội và kéo dài ở khắp các vùng trên cả nước. Ảnh minh họa: Thạch Thảo
Từ ngày 3/4, nắng nóng đặc biệt gay gắt lan rộng từ Thanh Hóa đến TP Đà Nẵng, phần phía Đông của tỉnh Quảng Ngãi và Gia Lai, sau đó tiếp tục mở rộng ra toàn miền Bắc. Nhiều trạm khí tượng liên tục ghi nhận mức nhiệt vượt ngưỡng 40 độ.
Tại Nam Bộ, đợt nắng nóng đầu tiên xuất hiện từ giữa tháng 2, sớm hơn 10 ngày so với trung bình nhiều năm và kéo dài triền miên cả tháng qua.
Theo dự báo mới nhất từ cơ quan khí tượng, phải đến khoảng 15-17/4, các khu vực trên cả nước mới bắt đầu xuất hiện những cơn mưa rào rải rác và có nơi có giông, cục bộ có nơi mưa to, nắng nóng sẽ dịu dần.
Giải mã nguyên nhân
Các chuyên gia khí tượng chỉ ra ba nguyên nhân chính dẫn đến sự bất thường này. Cụ thể, hiện tượng ENSO đang chuyển dần sang trạng thái El Nino. Dự báo từ nửa cuối năm, pha nóng sẽ chiếm ưu thế khiến gió tín phong suy yếu, làm gia tăng các đợt nóng kéo dài và cực đoan.
Tiếp đến là do biến đổi khí hậu, nền nhiệt toàn cầu tiếp tục tăng kỷ lục. Hiệu ứng nhà kính tạo ra các "vòm nhiệt" (heat domes) đứng yên trên khu vực Đông Nam Á, giữ khối khí nóng lưu lại lâu hơn.
Đáng lưu ý, năm nay, vùng thấp nóng phía Tây phát triển mạnh và mở rộng về phía Đông sớm hơn lệ thường, kết hợp với hiệu ứng gió phơn (gió Lào) khiến nhiệt độ tăng vọt, trong khi độ ẩm giảm xuống mức thấp.
Ông Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai nhận định, nhiệt độ trung bình ở Việt Nam trong tuần qua cao hơn từ 8-12 độ so với trung bình cùng thời kỳ giai đoạn 1981-2010. Trong khi đó, nền nhiệt trung bình khu vực Bangladesh và Ấn Độ đang ở mức thấp hơn (-4 đến -6 độ C) so với giai đoạn 1981-2010, nơi mà lẽ ra đang nóng vào giai đoạn này.
Theo ông Huy, đây là một sự bất thường của thời tiết, không theo quy luật, và là minh chứng khá rõ ràng về một hệ thống khí hậu bị lỗi do nóng lên toàn cầu.
Dự báo mùa hè 2026: Sẽ có những đỉnh nhiệt mới
Mùa hè năm 2026 được dự báo có thể lập những kỷ lục nhiệt độ mới. Theo ông Mai Văn Khiêm, nhiệt độ tháng 4 tại Bắc Bộ và Trung Bộ sẽ cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,5-2,5 độ.
Các đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt sẽ tập trung từ tháng 5-7, có xu hướng kéo dài và ít có các đợt không khí lạnh về "giải nhiệt". Tình trạng này đi kèm nguy cơ thiếu hụt lượng mưa, gây hạn hán, xâm nhập mặn và cháy rừng nghiêm trọng.
Các chuyên gia khuyến cáo, trước diễn biến cực đoan của thời tiết, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe và tài sản; tránh các hoạt động ngoài trời trong khung giờ cao điểm từ 11-16h để phòng tránh sốc nhiệt và say nắng.
Ngoài ra, người dân cần sử dụng điều hòa hợp lý; thường xuyên kiểm tra hệ thống điện và các vật liệu dễ cháy trong gia đình, đặc biệt là trong những ngày nắng nóng khô hanh; có phương án phù hợp trong sản xuất và sinh hoạt.
