Ngày 21-10 hằng năm, chính quyền địa phương và người dân lại đến Nghĩa trang "Lớp học vĩnh hằng" để tưởng nhớ cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân cùng 30 em học sinh tử nạn sau trận bom của Mỹ ném năm 1966 - Ảnh: TIẾN THẮNG
Nơi đó, cuộc sống của cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân cùng 30 học sinh lớp 7 Trường cấp 2 Thụy Dân đã vĩnh viễn dừng lại ở tuổi 24 và tuổi 13-14. Trở lại buổi lễ tưởng niệm 60 năm, những mảnh ký ức qua lời kể của nhân chứng sống và người con trai chưa tròn 3 tuổi năm xưa vẫn vẹn nguyên nỗi đau và khát vọng hòa bình.
"Mẹ tôi giữ mãi tuổi 24, còn các anh chị giữ mãi tuổi 13-14"
Sự kiện ngày 21-10-1966 không chỉ là một vết thương lịch sử, mà còn là lát cắt nghẹn ngào về cảnh chia ly thời chiến của những gia đình trí thức.
Cô giáo - liệt sĩ Bùi Thị Thanh Xuân hy sinh khi vừa 24 tuổi và đang mang trong mình đứa con thứ 2 - Ảnh: TIẾN THẮNG
Đứng trước hương hồn của mẹ và 30 học sinh tại lễ tưởng niệm, ông Trương Vũ Anh (sinh năm 1963) - con trai của cô giáo, liệt sĩ Bùi Thị Thanh Xuân, nghẹn ngào nhớ lại những ngày tháng 10 lịch sử.
Thời điểm trận ném bom xảy ra vào lúc 10h30 trưa, ông Vũ Anh khi đó chưa tròn 3 tuổi. Do chiến tranh chống Mỹ diễn ra ác liệt, gia đình phải sống trong cảnh chia cắt: cô giáo Xuân ở lại bám trường, bám lớp tại Thụy Dân, còn cậu con trai nhỏ được gửi đi sơ tán theo cha là giảng viên Trường đại học Sư phạm Hà Nội.
Ông Trương Vũ Anh (con trai cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân) chia sẻ những ký ức về người mẹ - Ảnh: KHÁNH LINH
Trong những ký ức chắp vá từ lời kể của cha và tài liệu sách báo, ông Vũ Anh xúc động: "Nhớ những ngày chưa đi sơ tán, hằng ngày mẹ bế tôi ra trước cửa lớp vừa giảng bài cho các anh chị vừa trông con. Khi chiến tranh phá hoại miền Bắc quá ác liệt, mẹ mới gửi tôi đi sơ tán theo cha. Hơn một tháng sau thì mẹ hy sinh khi mới 24 tuổi và đang mang trong mình người con thứ hai".
Vỡ òa sau tiếng nổ tàn khốc của quả bom cỡ lớn, cả bầu trời Thụy Dân u ám. Những đống gạch ngói đổ nát, bốn hố bom sâu hoắm đen ngòm rộng hàng chục mét cùng tiếng khóc của người thân mất con, mất cháu hòa cùng trận mưa tuôn như trút nước, khiến cả vùng quê nghèo nhòa trong nước mắt. Sự kiện đã gây chấn động dư luận trong nước và quốc tế.
Nghĩa trang 21-10 được bài trí như một lớp học. Mộ cô giáo Xuân ở giữa, hai bên là các học trò tử nạn trong trận bom kinh hoàng - Ảnh: TIẾN THẮNG
Sau trận bom, người ta tìm thấy trong gối của cô giáo Xuân lá thư gửi cho chồng - nhà giáo Trương Vũ Xương. Bức thư viết dở chan chứa nỗi nhớ thương: "Anh yêu quý của em! Rét mới, đêm không ngủ được. Em trở dậy biên thư cho anh đây. Hôm qua, Chủ nhật, anh có về thăm con không? Xa xôi, em đã hình dung được nỗi vất vả của anh: trời rét, đường lầy lội.
Không hiểu sao mấy đêm nay, em thao thức không ngủ được. Nghe thấy gà gáy nửa đêm mà em vẫn không chợp được mắt. Em chỉ hình dung thấy con trước mặt. Em nhớ và thương nó quá. Chưa đầy ba tuổi mà đã phải xa bố, xa mẹ, sống trong tình thương của ông bà. Mấy hôm nay, nghe tin máy bay quần Nam Hà nhiều, em càng nhớ điên lên; chẳng đứng ngồi đâu yên.
Hôm nay 17, có thể 15 hoặc 20 hôm nữa sẽ được nghỉ mùa. Em sẽ về thăm con... Kể ra thì rất buồn, rất nhớ nhưng vì thời chiến cũng phải chịu vậy. Cách đây sáu hôm, nó đã đánh Diêm Điền nhưng không chết ai. Chỗ em vẫn yên ổn, thỉnh thoảng nó bay qua nhưng không ở trên đầu...".
Nghĩa trang 21-10 còn được biết đến là "Lớp học vĩnh hằng" để khắc ghi truyền thống cùng câu chuyện bi thương - Ảnh: TIẾN THẮNG
Nghe bản tin thời sự 12h phát sóng, người chồng vội vã ngược đường trở về nhưng sự việc đã trôi qua 3 ngày và nỗi đau ấy hằn sâu suốt 60 năm qua.
"Mẹ tôi giữ mãi tuổi 24, còn 30 anh chị học sinh mãi mãi ở tuổi 13 - 14. Mỗi lần về lại lớp học này, lòng tôi lại đau thắt, nhưng tôi vẫn nghe thấy tiếng trống trường thôi thúc, vẫn như thấy hình ảnh của mẹ trên bục giảng", ông Vũ Anh trải lòng.
Ký ức dưới lòng giao thông hào 60 năm trước
Có mặt tại Nghĩa trang 21-10 nhân ngày giỗ chung, những học trò cũ của cô giáo Xuân may mắn thoát chết năm ấy nay đều đã ở tuổi thất thập.
Ông Phạm Văn Phòng (77 tuổi, cựu học sinh lớp 7) nhớ lại khoảnh khắc sinh tử: "Hôm đó lớp học vẫn diễn ra bình thường. Cô giáo Xuân mặc chiếc áo vải dù đi ra và quay lại bảo: 'Có máy bay đấy, các em cứ từ từ ra giao thông hào'. Tôi ngồi bàn sau nên chạy ra sau. Vừa ra đến giữa dòng hào thì 4 quả bom trút xuống liên tiếp, tiếng nổ ầm ầm, đất đá trùm kín".
Ông Phạm Văn Phòng (77 tuổi) lặng người bên mộ phần cô giáo Xuân - Ảnh: TIẾN THẮNG
"May mắn có cây phi lao bị đứt ngang đổ cản qua lòng hào, gạt bớt đất đá nên tôi ngoi lên được. Nhìn quay lại, cả ngôi trường đã biến mất, chỉ còn trơ lại khung cửa ra vào. Tôi chạy qua ruộng lúa lên trường cấp 1 thì gặp bà cụ nhà tôi chạy ra ôm chầm lấy lôi về... Hồi sau tôi mới biết trận bom đó đã cướp đi sinh mạng của cô giáo Xuân cùng 30 bạn trong lớp", ông Phòng nhớ lại giây phút thoát chết trong gang tấc.
Cứ đến ngày 21-10, ông Lê Xuân Thắng lại lặng lẽ đến thắp hương tưởng nhớ cô giáo Xuân và các bạn học - Ảnh: TIẾN THẮNG
Cùng chung nỗi nhớ thương, ông Lê Xuân Thắng ngậm ngùi chia sẻ Trường cấp 2 Thụy Dân hồi đó mới thành lập được hơn một tháng. Cô Xuân rất trẻ, giọng giảng văn vô cùng truyền cảm, lớp học lúc nào cũng chăm chú lắng nghe.
"Cô mến và thương học sinh như con. Nghe mọi người trong làng kể lại lúc tìm thấy cô dưới đống đổ nát, hai tay cô vẫn đang ôm trọn lấy các học trò của mình", ông Thắng kể.
Khép lại quá khứ để tiến bước trong "kỷ nguyên mới"
Sáu mươi năm đã trôi qua, chiến tranh lùi xa, đất nước đang bước vào "Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam". Nỗi đau trưa ngày 21-10-1966 năm xưa được nén lại để cùng hòa vào sự phát triển chung của quê hương, đất nước.
Tại lễ tưởng niệm 60 năm, lãnh đạo tỉnh Hưng Yên và địa phương đã khẳng định hình ảnh cô giáo - liệt sĩ Bùi Thị Thanh Xuân ngã xuống lấy thân mình che chở học sinh là biểu tượng cao đẹp về nghĩa thầy trò và phẩm chất nhà giáo.
Những ký ức đau thương của 60 năm trước vẫn còn mãi trong lòng những học trò may mắn thoát khỏi cái chết sau trận bom của Mỹ - Ảnh: TIẾN THẮNG
Để tri ân những người đã nằm xuống, chính quyền địa phương đang khẩn trương triển khai các dự án tu bổ, tôn tạo Khu di tích lịch sử quốc gia Nghĩa trang 21-10 thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng.
Đồng thời dự án xây dựng Trường THCS Tây Thụy Anh trở thành trường học kiểu mẫu và việc vận động xây dựng "Quỹ Khuyến học 21/10" sẽ là cầu nối thiết thực để viết tiếp những ước mơ còn đang dang dở của cô trò Thụy Dân năm xưa.
Giữa bạt ngàn hương lúa Tây Thụy Anh hôm nay, "Lớp học vĩnh hằng" của cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân và 30 học sinh vẫn nằm đó như một lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của độc lập, hòa bình và tinh thần hiếu học trường tồn cùng dân tộc.
Tại phòng truyền thống của Trường THCS Tây Thụy Anh vẫn còn lưu giữ nhiều kỷ vật, hình ảnh về trận bom kinh hoàng ngày 21-10-1966 khiến cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân cùng 30 học trò tử nạn - Ảnh: TIẾN THẮNG
Hình ảnh cùng bản sao bức thư cô giáo Xuân viết cho chồng nhưng chưa kịp gửi - Ảnh: TIẾN THẮNG
Những người học trò tử nạn khi mới 13-14 tuổi - Ảnh: TIẾN THẮNG
Những người học trò cũ may mắn thoát chết vẫn thường đến "Lớp học vĩnh hằng" để tưởng nhớ cô giáo cùng bạn học - Ảnh: TIẾN THẮNG
