Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô để tạo bệ phóng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số là định hướng lớn được kết luận tại Hội nghị Trung ương - Ảnh: CÔNG TRIỆU
PGS.TS Trần Hoàng Ngân - đại biểu Quốc hội, Trường đại học Sài Gòn - phân tích những bài học sống còn từ việc khống chế lạm phát, ghìm cương tỉ giá, giữ giá xăng dầu...
Chặn "cú sốc kép", giảm thiểu nguy cơ nhập khẩu lạm phát
* Ông từng nhận định nếu giá vàng nổi sóng, kinh tế Việt Nam sẽ đối mặt với áp lực lạm phát cao, vì sao?
- PGS.TS Trần Hoàng Ngân: Tôi nói "rất may thị trường vàng yên ả", hay nói đúng hơn là một kết quả điều hành nổi bật, vì nếu tỉ giá biến động mạnh, chúng ta sẽ rơi ngay vào thế bị "chi phí đẩy" và "nhập khẩu lạm phát".
Giá năng lượng thế giới tăng cao, nếu cộng hưởng với tỉ giá tăng thì chỉ số lạm phát không thể nào giữ được ở mức trần 4,5%.
Nhiều nước đang chật vật tìm lời giải cho bài toán kiểm soát giá cả. Mỹ hay châu Âu, lạm phát đều cao gần gấp đôi mục tiêu 2% (Mỹ ở mức 3,4%, châu Âu 3,8%), buộc họ phải tăng lãi suất và chấp nhận hạ mục tiêu tăng trưởng.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, Trường đại học Sài Gòn - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Khi Mỹ và châu Âu tăng mạnh lãi suất, trong bối cảnh cán cân thương mại của chúng ta có giai đoạn nhập siêu tới 19 - 20 tỉ USD, thông thường tỉ giá sẽ chịu áp lực biến động rất dữ dội.
Nhưng lần này, tỉ giá trong nước lại giữ được sự ổn định.
Bài học năm 2008 và 2011 vẫn còn nguyên giá trị. Khi vừa sốc giá xăng dầu, tỉ giá tăng, lạm phát đã vọt lên tới 20%, lãi suất vì thế cũng vọt lên quá ngưỡng chịu đựng của nền kinh tế.
Lần này chúng ta tránh được cú sốc kép là nhờ các lực lượng chức năng từ công an, biên phòng đến quản lý thị trường đã vào cuộc rất quyết liệt. Việc triệt phá các vụ án buôn lậu vàng, ngăn chặn tình trạng "vàng hóa" và minh bạch hóa thị trường vàng, kim cương đã chặt đứt dòng chảy gom ngoại tệ tuồn ra nước ngoài.
Khi nhu cầu gom USD giảm, tỉ giá không tăng, thậm chí có thời điểm hạ nhiệt, tạo chốt chặn sống còn cho ổn định kinh tế vĩ mô.
* Giả sử nếu tỉ giá biến động sẽ ảnh hưởng đến lãi suất và lạm phát ra sao?
- Có tác động ngay tức thì. Do nước ta nhập khẩu xăng dầu và nguyên vật liệu chủ yếu bằng USD, lại đang trong tình thế nhập siêu, nên tỉ giá tăng sẽ đẩy giá hàng hóa nhập khẩu tăng vọt, kéo theo toàn bộ mặt bằng giá cả trong nước leo thang.
Khi giá cả tăng cao, lạm phát bùng phát thì lãi suất buộc phải đẩy lên theo. Lịch sử năm 2008 đã chứng minh rất rõ, lạm phát chạm mốc 20% thì lãi suất cho vay trên thị trường bị cuốn lên trên 20%, bóp nghẹt hoạt động sản xuất kinh doanh.
Do đó, kiểm soát tốt tỉ giá chính là điều kiện tiên quyết để ngăn chặn đà tăng của lãi suất và bảo vệ sức khỏe doanh nghiệp.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng quý 3-2026 tăng 4,80% so với quý 3-2025. Bình quân 9 tháng năm 2026, CPI tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Kìm lạm phát: không tăng giá điện, dùng thuế neo giữ giá xăng dầu
* Tiêu dùng nội địa là một trong những động lực then chốt của tăng trưởng. Để đạt mục tiêu CPI dưới ngưỡng 4,5% nhằm duy trì sức mua, đâu là những quyết sách trọng tâm, thưa ông?
- Hiện chỉ số giá tiêu dùng (CPI) ở mức 4,52% là mức thị trường còn có thể dung nạp được. Để duy trì sức mua của người dân vừa thúc đẩy tăng trưởng, phải kiểm soát chặt chẽ giá xăng dầu và những mặt hàng có khả năng gây hiệu ứng domino sang toàn bộ nền kinh tế.
Chúng ta phải kiên định dùng các công cụ thuế, kể cả xem xét giảm thuế tiêu thụ đặc biệt để ghìm giá xăng dầu.
Chính phủ cần phát đi thông điệp nhất quán: kiên quyết không tăng giá điện từ nay đến cuối năm và cả các mặt hàng, dịch vụ do nhà nước quy định.
Khi thị trường thấy rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc kiểm soát các mặt hàng đầu vào cốt lõi, hiện tượng tăng giá "té nước theo mưa" sẽ bị triệt tiêu. Khi áp lực giá cả được neo lại, đà tăng lãi suất sẽ đứng lại.
* Nhìn lại tăng trưởng GDP trong 3 quý đầu năm 2026, theo ông, kinh nghiệm cần phát huy trong quý 4-2026 và năm 2027 là gì?
- Quý 3 vừa qua tăng trưởng đạt 9,95% (tức xấp xỉ 10%) cho thấy chủ trương điều hành của chúng ta là hoàn toàn đúng hướng, đồng thời cho thấy mục tiêu tăng trưởng hai con số là có cơ sở thực tiễn và khả thi.
Sang năm 2027, để tự tin hướng tới mức tăng trưởng trên 10%, bài học lớn nhất vẫn là sự linh hoạt, chủ động trong kiểm soát chi phí đầu vào kết hợp với đẩy mạnh giải ngân đầu tư công.
Chính phủ cần chủ động rà soát, điều chuyển vốn ngay trong tháng 9 từ những dự án không thể triển khai sang các dự án có tiến độ giải ngân tốt, bảo đảm đạt 100% kế hoạch vốn của năm.
Vốn đầu tư công phải rót đúng trọng tâm, trọng điểm vào các dự án hạ tầng lớn. Khi hạ tầng giao thông và đô thị bứt phá, cộng với các cơ chế từ Luật Phát triển đô thị, các địa phương sẽ có cơ sở vững chắc để thu hút nhà đầu tư chiến lược, kích hoạt tối đa các dòng vốn xã hội và dòng vốn nước ngoài.
Được gỡ vướng pháp lý, nhiều dự án bất động sản được cấp tốc đưa trở lại thị trường - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Đặt mục tiêu lãi suất đi ngang rồi giảm dần
* Nhiều ý kiến cho rằng cần kiểm soát lãi suất ở mức hợp lý để nuôi dưỡng sản xuất và tiêu dùng. Ông đánh giá thế nào về xu hướng lãi suất thời gian tới?
- Xu hướng thời gian tới là lãi suất phải đứng lại chứ không thể tiếp tục tăng. Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng hỗ trợ tăng trưởng đi đôi với kiểm soát lạm phát và an toàn hệ thống.
Để giữ mặt bằng lãi suất ổn định tôi cho rằng cần tập trung vào ba giải pháp then chốt.
Thứ nhất, tăng vốn điều lệ cho các ngân hàng thương mại nhà nước. Bởi đây là các ngân hàng có chất lượng tín dụng rất tốt nhưng đang chịu áp lực lớn về hệ số an toàn vốn.
Thứ hai, sớm sửa đổi Luật Chứng khoán. Phải tái cấu trúc thị trường tài chính để doanh nghiệp có thể huy động vốn trung và dài hạn qua kênh phát hành cổ phiếu, trái phiếu, giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn vào vốn vay ngân hàng.
Thứ ba, tháo gỡ dứt điểm các dự án đóng băng. Thông qua các nghị quyết của Quốc hội đã tháo gỡ cho nhiều dự án, với hàng trăm ngàn hécta đất và trên 2 triệu tỉ đồng được đưa trở lại hoạt động kinh tế, đóng góp rất lớn vào con số tăng trưởng quý 3.
Về mặt bằng lãi suất lý tưởng, mức lãi suất cho vay bình quân mà doanh nghiệp có thể chịu đựng được là quanh 8% (dưới 10%), tương ứng với lãi suất huy động khoảng 5 - 6%. Nếu lãi suất vay vượt 10% sẽ gây khó khăn rất lớn.
