Không hiểu được căn nguyên sẽ không tìm thấy bình an

Bìa sách Để không còn xung đột - Ảnh: NXB cung cấp

Để không còn xung đột của Krishnamurti là quyển sách nhỏ gọn nhưng chứa đựng nhận thức và những trao đổi sâu sắc của tác giả về vấn đề xung đột và giải quyết xung đột trong đời sống con người.

Căn nguyên của xung đột

Ai trong chúng ta cũng muốn bình an và thấy được nhu cầu đó, nhưng chúng ta lại không có một cuộc sống an bình. Chúng ta có thể tìm được hòa bình nơi đâu? Chúng ta có thể tìm thấy sự bình an từ đâu?

Câu hỏi của Krishnamurti là dù cho chúng ta đã đạt được rất nhiều thành tựu công nghệ và các tôn giáo đưa ra nhiều tuyên bố hòa bình, nhưng tại sao chúng ta chưa bao giờ yên bình, cả ở thế giới bên ngoài lẫn thế giới nội tâm?

Theo tác giả, bình an của tâm trí, cũng như hòa bình của thế giới thật, không đơn thuần là tự do khỏi một thứ gì đó, mà là sự chấm dứt tất cả xung đột. Và để chấm dứt xung đột, chúng ta cần hiểu căn nguyên của xung đột.

Trong các cuộc trò chuyện của mình, Krishnamurti đều cho rằng căn nguyên gây xung đột sâu xa và kéo dài là những hành động của con người được dẫn dắt bởi tư tưởng dựa trên kinh nghiệm quá khứ, dựa trên ký ức được chọn lọc và phóng chiếu của những kinh nghiệm đó. 

Sự nhào nặn hằn sâu và kéo dài nơi bộ não luôn gây nên những xung đột trong mối quan hệ con người.

Theo tác giả, suy nghĩ dựng nên hình ảnh về người khác và về bản thân ta - bị trói buộc bởi bản chất hạn hẹp của những kinh nghiệm cũ - trở thành định kiến. Từ đó, ông bàn luận cùng người đọc, người nghe những vấn đề như quan điểm, tư tưởng, ý thức hệ, tôn giáo… khác biệt - những căn nguyên gây nên chia rẽ và xung đột.

Trao đổi về vấn đề quan điểm, tác giả cho rằng quan điểm không có giá trị. Nó rất hạn hẹp. Khi nào bạn thấy rõ được điều này thì bạn không còn bị mắc kẹt vào chúng hoặc vào những giá trị do quan điểm tạo ra. Việc quan điểm của bạn chống lại một quan điểm khác sẽ không tạo ra hòa bình, chúng sẽ dẫn đến xung đột.

Tác giả cho rằng xung đột chỉ tồn tại khi có sự phân chia. Thế giới đang bị chia rẽ do chủ nghĩa bộ lạc. Những bộ lạc, được tôn lên thành quốc gia - đất nước của tôi, không gian của tôi, nhân dân của tôi, truyền thống của tôi, Thượng đế của tôi. Và chủ nghĩa bộ lạc này đang tàn phá, gây ra chiến tranh cho thế giới.

Ông cũng nhấn mạnh đến sự thật, cách hiểu sự thật, nhìn nhận sự thật rằng chúng ta là gì? Sự thật nào đang diễn ra trên thế giới. Sự thật về nhiều sự rối ren, hỗn loạn, nguy hiểm cực độ, khủng bố và hiểm họa chiến tranh… Và sự thật là phần đông chúng ta chỉ quan tâm chính mình. 

Theo Krishnamurti, sự thật không phải của bạn, cũng chẳng phải của tôi - đó là quan điểm sai lầm. Và hòa bình chỉ có thể hiển lộ khi ta thoát ra khỏi những quan điểm sai lầm này. Krishnamurti cho rằng khoảnh khắc bạn nhìn vào cái giả trá và thấy rõ ràng giả là giả, thì nhận thức đó là khởi đầu của trí tuệ.

Tâm thức không phải là thứ của riêng bạn

Theo Krishnamurti, cuộc sống là một sự chuyển động trong mối quan hệ, chúng ta không thể sống một mình. Ngay cả suy nghĩ cũng không phải của riêng bạn. Khi bạn nói rằng “đó là tôi suy nghĩ bằng bộ não của mình”, ông đặt ngay câu hỏi “có đúng vậy không, là của bạn thật ư?”. Với ông, “đó là kết quả của hàng triệu năm tiến hóa, cho nên nó không phải là bộ não của bạn hay của tôi, nó chỉ là bộ não thôi”.

Krishnamurti cho rằng xung đột là nhân tố chính làm hư hoại não bộ. Xung đột xuất hiện khi có mâu thuẫn, khi bạn nói một đàng nhưng làm một nẻo…

Khi nhìn thấy tất cả cách mà niềm tin, định kiến, những kết luận và lý tưởng chia rẽ con người, từ đó nuôi dưỡng sự xung đột - bạn nhận ra rằng những hoạt động như thế rõ ràng là không trí tuệ. Quan trọng là khi đã nhận ra, bạn có sẵn sàng buông bỏ những định kiến, nếu không, bạn sẽ luôn đi tìm sự an toàn trong một ảo tưởng, và rồi chẳng bao giờ tìm ra.

Nhiều triết lý được tác giả Krishnamurti gửi gắm qua sách Để không còn xung đột - Ảnh: NXB cung cấp

Với Krishnamurti, bộ não là trung tâm của tâm thức. Tâm thức là những niềm tin, kết luận, ý kiến, những thứ được lập trình suốt hai ngàn năm. Tâm thức của bạn là những phản ứng, phản xạ, sợ hãi, hân hoan, phiền muộn, nỗi khổ, niềm đau và tất cả thống khổ của nhân loại. Do đó, nó không phải là thứ riêng tư, mang tính cá nhân, độc quyền, mà là tâm thức chung của hết thảy con người.

Bộ não và tâm thức của bạn giống với cả nhân loại, nên bạn cũng giống như phần còn lại của thế giới. Khi thấy rằng chúng ta và nhân loại vốn không khác nhau, lòng trắc ẩn sẽ nảy sinh.

Những chia sẻ của Krishnamurti thật khác biệt, nhưng cũng thật phóng khoáng khi gợi mở cho người đọc, người nghe một khoảng không gian thật tự do, thoải mái để tự nhận thức, tự quyết định con đường của mình trong giải quyết các xung đột. Từ xung đột nội tâm, đến xung đột trong các mối quan hệ gia đình, xã hội, và những vấn đề rộng lớn hơn như khác biệt quan điểm, ý thức hệ, tôn giáo…