Doanh nghiệp xuất khẩu gạo được giảm điều kiện, bỏ lệ phí, rút thời gian cấp giấy

Đóng gói xuất khẩu gạo tại một doanh nghiệp ở Cần Thơ - Ảnh: CA LINH

Chính phủ đã ban hành Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo, có hiệu lực từ ngày 1-10, thay thế một số quy định tại Nghị định 107/2018/NĐ-CP và Nghị định 01/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 107.

Giảm điều kiện, rút ngắn thời gian làm thủ tục xuất khẩu gạo

Một trong những thay đổi đáng chú ý là Nghị định 365 cắt giảm điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo từ 3 điều kiện xuống còn 2 điều kiện.

Theo đó, thương nhân được thành lập, đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật được kinh doanh xuất khẩu gạo khi có ít nhất một kho chuyên dùng để chứa lúa, gạo và một cơ sở xay xát gạo đáp ứng quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Kho chứa lúa, gạo và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu của thương nhân hoặc được thuê của tổ chức, cá nhân khác. Trường hợp thuê, doanh nghiệp phải có hợp đồng bằng văn bản và bảo đảm thời hạn phù hợp với giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.

Nghị định cũng quy định thương nhân đã được cấp giấy chứng nhận không được cho thương nhân khác thuê kho chuyên dùng chứa lúa, gạo hoặc cơ sở xay xát đã được Bộ Công Thương cấp trong giấy chứng nhận để đề nghị cấp giấy chứng nhận cho thương nhân khác.

Theo ông Trần Quốc Tuấn - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, Nghị định số 365 mang đến nhiều bước đột phá quan trọng. Qua đó tạo động lực mạnh mẽ và môi trường thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp ngành gạo tại Vĩnh Long cũng như vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

"Nghị định 365 đã cắt giảm, đơn giản hóa nhiều điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính so với Nghị định 107.

Nghị định 365/2026/NĐ-CP gỡ loạt “nút thắt”, tạo điều kiện linh hoạt cho doanh nghiệp tham gia xuất khẩu gạo - Ảnh: CA LINH

Việc rút ngắn thời gian cấp mới giấy chứng nhận đối với hồ sơ đầy đủ giảm từ 15 ngày xuống 10 ngày làm việc, thương nhân đề nghị cấp, cấp lại, sửa đổi hoặc bổ sung giấy chứng nhận không phải nộp lệ phí, đồng thời nới lỏng các ràng buộc khắt khe về thời hạn thuê kho bãi đã trực tiếp tháo gỡ điểm nghẽn về chi phí và thời gian cho doanh nghiệp", ông Tuấn nhận định.

Bên cạnh đó, Giám đốc Sở Công Thương cho rằng việc mở rộng diện miễn trừ giấy chứng nhận đủ điều kiện, không phải thực hiện dự trữ lưu thông hay báo cáo định kỳ đối với các mặt hàng gạo đặc thù (như gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo bổ sung vi chất) là tiền đề quan trọng giúp doanh nghiệp đa dạng hóa sản phẩm, đẩy mạnh xuất khẩu phân khúc gạo giá trị cao.

Doanh nghiệp bớt chi phí, nông dân bớt bị ép giá

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Văn Vũ - Phó giám đốc Công ty TNHH Nông nghiệp sinh thái Viri - cho rằng việc bãi bỏ lệ phí và rút ngắn thủ tục mang lại lợi ích rõ rệt, nhất là đối với những doanh nghiệp mới tham gia thị trường xuất khẩu gạo.

Theo ông Vũ, khi thủ tục được đơn giản hóa và thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, doanh nghiệp có thể giảm chi phí thuê dịch vụ, đồng thời tiết kiệm thời gian và nhân lực để tập trung cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đối với quy định không phải thực hiện báo cáo định kỳ đối với thương nhân chỉ xuất khẩu một số mặt hàng như gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng, ông Vũ cho rằng đây cũng là một bước giảm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên ông nhấn mạnh doanh nghiệp vẫn phải tự chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, đồng thời xây dựng uy tín và bảo đảm yêu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu.

Thu hoạch lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long - Ảnh: CA LINH

Bên cạnh việc cắt giảm điều kiện và thủ tục, Nghị định 365 cũng có quy định về cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân.

Ông Trần Quốc Tuấn nhận xét các quy định mới về quản lý nhập khẩu và cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân sẽ thúc đẩy chuỗi liên kết sản xuất bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển thị trường.

"Sở Công Thương sẽ tích cực đồng hành, hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp trên địa bàn nắm bắt, thực thi hiệu quả các quy định mới nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển thị trường", ông Tuấn nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Văn Hùng, nông dân trồng lúa ở xã Thới Lai (TP Cần Thơ), cho rằng khi các quy định được đơn giản hóa, tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp tham gia xuất khẩu gạo, nông dân có thể hưởng lợi từ việc mở rộng đầu ra.

"Bà con mong nhất là có nhiều doanh nghiệp về tận vùng nguyên liệu thu mua, khi đó sẽ có sự cạnh tranh về giá và nông dân bớt phụ thuộc vào một đầu mối. Doanh nghiệp có nhiều đơn hàng xuất khẩu thì nhu cầu thu mua lúa cũng ổn định hơn, từ đó hạn chế tình trạng đến vụ thu hoạch nông dân bị ép giá", ông Hùng nói.

Tuy nhiên điều quan trọng là doanh nghiệp cần liên kết lâu dài với nông dân, công khai tiêu chuẩn và giá thu mua, có hợp đồng rõ ràng. Khi đầu ra ổn định, nông dân sẽ mạnh dạn sản xuất các giống lúa chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu.