Nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và tiến độ là chìa khóa giúp doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu - Ảnh: V.G.
Cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu rất lớn khi trước cả ngàn doanh nghiệp tham dự Hội nghị Tăng cường Nội địa hóa và Phát triển hệ thống nhà cung cấp 2026 ngày 16-10, bà Thái Thị Thanh Hải - Phó chủ tịch Tập đoàn Vingroup kiêm Phó chủ tịch Công ty VinFast toàn cầu - đã công bố chính sách hỗ trợ đặc biệt dành cho các doanh nghiệp phụ trợ tham gia chuỗi cung ứng của tập đoàn.
Vào chuỗi cung ứng, đừng thấy "khó tính", khắt khe mà nản lòng
Là tổng thầu tích hợp dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô cho VinFast từ năm 2018, đã tham gia các dự án tại Hải Phòng, Hà Tĩnh, Ấn Độ, Indonesia với nhiều dòng xe, bà Hồ Thị Nga - Phó tổng giám đốc Công ty CP Công nghiệp Weldcom - nói bà được VinFast truyền cảm hứng rằng doanh nghiệp Việt có thể làm ô tô để đưa ra thế giới.
"Chúng tôi đồng điệu về tư tưởng, khát vọng và sẵn sàng dấn thân để đóng góp vào chuỗi giá trị của nền công nghiệp nước nhà, giúp thương hiệu Việt có chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế" - bà Nga chia sẻ dù thừa nhận Vinfast rất "khó tính", điểm nào cũng khó, từ tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và yêu cầu tiến độ.
Dù vậy với sự hỗ trợ cụ thể như tạo ra thị trường, thiết lập tiêu chuẩn, đồng thời tin tưởng trao cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam, Vinfast đã trở thành điểm tựa giúp Weldcom đạt được hợp đồng tăng theo cấp số nhân.
Từ năm 2018 đến hết năm 2025, tổng giá trị hợp đồng ký kết giữa hai bên đạt hơn 200 triệu USD.
Năm ngoái, công ty triển khai đồng loạt 11 dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô, làm việc 24/7 và nay đã được VinFast tiếp tục trao cơ hội để doanh nghiệp làm dự án lớn hơn với hàm lượng công nghệ phức tạp hơn.
Robot sơn màu linh kiện nhựa tại nhà máy sản xuất ô tô - Ảnh: T.C.
Xe xăng hay điện vẫn cần ngành công nghiệp cơ khí, nhựa…
Ông Nguyễn Minh Đồng, chuyên gia kỹ thuật ô tô, cho rằng những năng lực công nghiệp truyền thống như cơ khí chính xác, khuôn mẫu, gia công kim loại, nhựa kỹ thuật và thiết bị điện vẫn là nền tảng không thể thiếu của ngành công nghiệp ô tô.
Doanh nghiệp Việt có thể bắt đầu từ những công đoạn phù hợp với năng lực hiện có, từng bước tiến lên các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao hơn.
Cũng liên quan đến tham gia chuỗi cung ứng, ông Trần Bá Dương - Chủ tịch Thaco - từng nói với Tuổi Trẻ dù ô tô chạy xăng hay điện, cơ khí vẫn là nền tảng cốt lõi để phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Theo định hướng này, Thaco Industries phát triển mô hình "one-stop", cung cấp giải pháp trọn gói từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo đến lắp đặt, vận hành và bảo trì, đồng thời đóng vai trò đầu chuỗi để các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng tham gia.
Thực tế, khách hàng nước ngoài ngày càng chuộng cách đặt hàng theo gói. Thay vì tìm 4 - 5 nhà cung cấp riêng lẻ, họ muốn một đơn vị đảm nhận từ khuôn mẫu, ép nhựa, gia công cơ khí đến sơn, lắp ráp và đóng gói.
Cách làm này đòi hỏi doanh nghiệp đầu chuỗi đủ năng lực tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng và kết nối nhà cung ứng. Đổi lại, doanh nghiệp nhỏ có thêm cơ hội tham gia những đơn hàng lớn.
Vì vậy, để doanh nghiệp cùng nhau "lớn lên" vẫn cần sự dẫn dắt của các tập đoàn, thay vì phụ thuộc vào sự chuyển giao công nghệ và từng bước nâng tỉ lệ nội địa hóa của tập đoàn ô tô "ngoại" đang đầu tư tại Việt Nam.
Bên trong dây chuyển sản xuất ô tô của một hãng xe thương hiệu Việt Nam - Ảnh: V.G.
Doanh nghiệp vào chuỗi cung ứng, bắt đầu từ đâu?
Theo Bộ Công Thương, Việt Nam mới sản xuất được khoảng 300 loại linh kiện ô tô, chủ yếu là những chi tiết có hàm lượng công nghệ thấp hoặc kích thước cồng kềnh, chiếm khoảng 20% giá trị một chiếc xe.
Gần đây cũng đã có thêm nhiều nhà máy nhưng bài toán đặt ra là nếu xe xưởng ngày càng nhiều mà vẫn phải nhập linh kiện, công nghiệp hỗ trợ trong nước sẽ khó có bước tiến tương xứng.
Vì vậy, không quá chú trọng có bao nhiêu hãng xe đến Việt Nam mà là bao nhiêu doanh nghiệp Việt được bước vào nhà máy của họ với tư cách nhà cung ứng, đặc biệt ở những phân khúc sản phẩm có hàm lượng công nghệ, chất xám cao hơn.
Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, chỉ có nhà máy lắp ráp là chưa đủ để tạo nên một nền công nghiệp ô tô tự chủ.
Nhìn từ câu chuyện của Vinfast, để một thương hiệu ô tô Việt phát triển bền vững, không thể chỉ dựa vào năng lực sản xuất xe hoàn chỉnh mà cần hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp cung ứng đủ mạnh.
Ông Nguyễn Minh Đồng cũng cho rằng cần chính sách hỗ trợ các thương hiệu ô tô quốc gia đủ sức trở thành những "sếu đầu đàn", dẫn dắt mạng lưới công nghiệp hỗ trợ cùng phát triển.
Tất nhiên, có "sếu đầu đàn" không có nghĩa doanh nghiệp nhỏ mặc nhiên được chia việc. Muốn tham gia chuỗi cung ứng ô tô, nhà cung cấp vẫn phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về kỹ thuật, chất lượng, tiến độ và giá thành.
"Điều cần thiết là cơ chế hợp tác dài hạn, trong đó doanh nghiệp lớn công khai nhu cầu, hỗ trợ nâng năng lực nhà cung ứng; doanh nghiệp nhỏ chủ động đầu tư công nghệ; còn Nhà nước hỗ trợ vốn, đào tạo nhân lực và kiểm định chất lượng như một số doanh nghiệp đầu chuỗi đang làm", ông Đồng nhấn mạnh.
