Ông Trần Hoài Nam - Phó tổng giám đốc thường trực HDBank - Ảnh: BTC
Vì sao quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn nhỏ?
Chia sẻ tại hội thảo "Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" do tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và trang Người Quan sát tổ chức sáng 6-5, ông Nguyễn Đức Thông - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán SSI - nhận định thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa trở thành kênh vốn trung - dài hạn cho kinh tế tư nhân.
Hiện nay quy mô tín dụng so với GDP của Việt Nam đã lên tới khoảng 150% trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới chỉ đạt khoảng 10% GDP. Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp mới bằng 7-8% dư nợ tín dụng ngân hàng.
Ông Thông chỉ ra 3 nguyên nhân chính khiến quy mô thị trường còn khiêm tốn. Đầu tiên là rào cản niềm tin của nhà đầu tư. Giai đoạn năm 2022 - 2023 thị trường biến động mạnh cùng làn sóng bán tháo tạo ra tâm lý e ngại cho nhà đầu tư, dù vẫn còn nhiều doanh nghiệp kinh doanh tốt và có dòng tiền.
Để khắc phục vấn đề này, cần đẩy mạnh minh bạch thị trường và nâng cao hiểu biết cho nhà đầu tư cá nhân. Việc đầu tư trái phiếu doanh nghiệp chắc chắn rủi ro hơn so với gửi tiết kiệm ngân hàng hay trái phiếu Chính phủ. Nhà đầu tư cần hiểu rằng mức chênh lệch lãi suất 4-5% so với gửi tiết kiệm luôn đi kèm với rủi ro tương ứng.
Thứ hai là sự thiếu vắng các định chế chuyên nghiệp. Ở các quốc gia phát triển, các cá nhân hiếm khi tự đầu tư trái phiếu riêng lẻ mà thường thông qua các quỹ đầu tư. Việc tăng số lượng quỹ đầu tư trái phiếu sẽ giúp tránh được hiện tượng rút tiền ồ ạt của nhà đầu tư cá nhân.
Thứ ba là nút thắt trong thủ tục phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Sau giai đoạn 2022-2023, hồ sơ thủ tục phát hành trái phiếu trở nên chặt chẽ hơn và được tháo gỡ từ năm 2025. Ông Thông lưu ý điểm quan trọng nhất là doanh nghiệp cần minh bạch thông tin, báo cáo tài chính để đáp ứng thủ tục cũng như tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
Kiến nghị nới lỏng quy định nhà đầu tư chuyên nghiệp
Ông Trần Hoài Nam - Phó tổng giám đốc thường trực HDBank - cho biết trái phiếu doanh nghiệp là kênh huy động vốn rất quan trọng. Tuy nhiên, từ cuối năm 2022 những biến động mạnh trên thị trường ảnh hưởng tiêu cực tới tâm lý nhà đầu tư.
"Nhiều nhà đầu tư cảm thấy trái phiếu như tội đồ. Họ rất quan ngại", ông Nam chia sẻ. Từ đó thị trường trái phiếu đóng băng, nhu cầu vốn của doanh nghiệp đổ dồn sang ngân hàng.
Nêu giải pháp gỡ nút thắt đầu ra cho thị trường bằng cách nới lỏng quy định về nhà đầu tư chuyên nghiệp, theo đại diện HDBank, các quy định rà soát tư cách hằng năm đang làm khó cả người mua lẫn người bán, các quy định về doanh nghiệp đầu tư vào trái phiếu cũng rất chặt chẽ.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp có tiền nhàn rỗi chỉ quen với việc gửi ngân hàng. Vì vậy ông đề xuất tháo gỡ các quy định để doanh nghiệp dễ dàng đầu tư vào trái phiếu so với hiện nay.
Ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài - cũng cho rằng các quy định chặt chẽ về tính chuyên nghiệp nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư nhưng đôi khi lại là rào cản thị trường.
Đồng thời đề xuất có thể tìm giải pháp khác để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư mà vẫn đảm bảo hướng phát triển cho doanh nghiệp và thị trường.
Tiềm năng từ trái phiếu quốc tế
Ông Trần Hoài Nam cho biết một hướng huy động vốn tiềm năng trong thời gian tới với doanh nghiệp là phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế. Tại thị trường chứng khoán Anh không yêu cầu xếp hạng tín nhiệm mà chỉ cần báo cáo kiểm toán minh bạch.
Trước đây, các doanh nghiệp tư nhân rất khó tiếp cận các khoản vay quốc tế nhưng hiện tại rất thuận lợi. Theo đó, hướng đi phát hành trái phiếu quốc tế cũng tương tự nhưng không thể diễn ra nhanh chóng.
Các ngân hàng như HDBank đang đóng vai trò trung gian để kết nối giúp doanh nghiệp phát hành trái phiếu quốc tế, đặc biệt trái phiếu xanh.
