Ngày 16/10, Sở Xây dựng TPHCM phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức hội thảo "Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ - động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TPHCM".
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại hội thảo. Ảnh: TK
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn khẳng định TPHCM giữ vai trò đầu tàu, động lực phát triển kinh tế của cả vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Sau mở rộng địa giới hành chính thành phố, việc tập trung đầu tư hạ tầng giao thông đồng bộ là bước đột phá quan trọng hàng đầu. Việc hợp nhất không đơn thuần là ghép nối các bản quy hoạch cũ một cách máy móc mà là cơ hội để sắp xếp lại nền kinh tế thành một hệ thống đô thị đa trung tâm, kết nối nhiều vệ tinh.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, hạ tầng giao thông phải chuyển từ phục vụ thụ động sang chủ động dẫn dắt, giúp mở rộng không gian đô thị, giảm tải cho khu vực trung tâm cũ, hạ chi phí logistics và nâng chất lượng sống cư dân.
Nhận diện rõ những điểm nghẽn về cơ chế và thu hút nguồn lực, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung hiến kế giải pháp về quy hoạch, nguồn vốn, hạ tầng và nhà ở, đồng thời khẳng định Bộ Xây dựng sẽ tiếp thu các đóng góp để tham mưu hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho TPHCM bứt phá.
TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thành 255km đường sắt đô thị theo mô hình TOD. Ảnh: Nguyễn Huế
Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Trần Quang Lâm cho biết, thành phố đang cụ thể hóa Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị hướng tới mục tiêu trở thành đô thị nổi trội Đông Nam Á vào năm 2030 và duy trì tăng trưởng hai con số đến năm 2045. Trong đó, giai đoạn từ nay đến năm 2030 có ý nghĩa then chốt để giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn về giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường và nhà ở.
Thành phố tập trung hoàn thiện hạ tầng khung, nâng cấp sân bay và kết nối cảng biển. TPHCM phấn đấu hoàn thành 255km metro vào năm 2030 (khởi công 5 tuyến cuối năm nay) và mở rộng lên hơn 500km vào năm 2045.
Song song đó, thành phố kiểm soát triều cường, xử lý 50 điểm ngập lớn, cải tạo 398 kênh rạch, di dời 41.000 căn nhà ven sông và xây dựng gần 200.000 căn nhà ở xã hội.
Đột phá tư duy quy hoạch, khơi thông nguồn lực phát triển
Góp ý kiến tại hội thảo, TSKH. KTS. Ngô Viết Nam Sơn phân tích siêu đô thị gần 14 triệu dân sau sáp nhập đang định hình 3 cực kinh tế chủ đạo: trung tâm tài chính hiện hữu, cực công nghiệp Bình Dương và cực kinh tế biển Bà Rịa - Vũng Tàu - Cần Giờ.
Sự kết nối này mở ra hệ thống logistics liên hoàn với sân bay Long Thành cùng chuỗi đô thị du lịch biển trải dài từ Cần Giờ đến Khánh Hòa.
Để quản trị hiệu quả, toàn thành phố cần vận hành theo 10 vùng phát triển chuyên biệt, phân định rõ chức năng từ vùng lõi, công nghiệp, cảng biển đến sinh thái Cần Giờ và đặc khu Côn Đảo.
Ông Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh triết lý "nguồn vốn nằm ngay trên bản đồ quy hoạch", bởi việc vạch ra hạ tầng giao thông sẽ tự gia tăng giá trị quỹ đất xung quanh để tạo nguồn thu hoàn vốn. Đồng thời, mô hình TOD cần đi kèm nhà ở giá rẻ, nhà cho thuê và tạo việc làm tại chỗ, cùng tầm nhìn 100 năm tập trung bảo vệ di sản, thiên nhiên và quỹ đất dự trữ.
Ở góc độ kinh tế biển, PGS. TS. Nguyễn Xuân Phương (Hiệu trưởng Trường Đại học GTVT TPHCM) cho biết năm 2025 khối lượng hàng hóa qua cảng toàn vùng ước đạt 1,17 tỷ tấn (34,36 triệu TEU); riêng 8 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 256 triệu tấn. Cụm Cái Mép - Thị Vải đảm nhận 30% container cả nước, đứng thứ 11/400 cảng toàn cầu.
Dù việc hợp nhất các cụm cảng giúp thống nhất quy hoạch, ông Phương cảnh báo không để "cảng xây trước, đường đến sau".
Ở tầm vĩ mô, PGS. TS. Trần Đình Thiên cho rằng TPHCM cần từ bỏ tư duy "bám chặt mặt đất" và bất động sản truyền thống để tiếp cận 5 không gian cơ hội (biển, bầu trời, lòng đất, không gian số, văn hóa); trong đó việc định vị cụm cảng Cái Mép - Cần Giờ gắn với tuyến hải hành phía Bắc sẽ rút ngắn 2-3 tuần di chuyển sang Châu Âu, tạo lợi thế cạnh tranh toàn cầu.
TS. Vũ Đình Ánh góp ý tại hội thảo. Ảnh: TK
Tại hội thảo, TS. Vũ Đình Ánh cho rằng GRDP 9 tháng đầu năm 2026 của TPHCM đạt 9,06%, tạo áp lực lớn cho quý 4 nhằm đáp ứng mục tiêu hai con số. Dù vậy, ông đánh giá việc dồn lực đầu tư hạ tầng là bước đi đúng hướng, giúp dòng tiền giải ngân đóng góp trực tiếp vào GRDP ngắn hạn.
Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng hai con số đến năm 2045, hạ tầng phải là đòn bẩy kích hoạt nền kinh tế chứ không thể chỉ dựa vào việc tiêu tiền.
Trước nhu cầu vốn 38,5 triệu tỷ đồng cho 5 năm tới, ngân sách địa phương chỉ đóng vai trò "vốn mồi". Do đó, thành phố phải đồng bộ quy hoạch không gian, tiến độ thời gian và cơ chế nguồn lực để kích hoạt tối đa dòng vốn tư nhân, phát huy truyền thống năng động, đi đầu như thời kỳ đầu đổi mới.
