Quây quần bên ly cà phê sáng đã trở thành nếp văn hóa của người miền Tây - Ảnh minh họa
Mỗi lần dẫn bạn bè, đồng nghiệp về quê, tôi hay được hỏi: "Sao người miền Tây dễ kết thân vậy?". Tôi thường không trả lời ngay mà chỉ về phía những chòi lá ven sông, ven đường. Ở đó, vài chú bác ngồi quanh chiếc bàn nhựa, trước mặt là ly cà phê đá đã tan gần hết. "Nhìn ly cà phê của họ là hiểu", tôi nói.
Cà phê "nhẹ đô" để ngồi lâu
Ly phin ở Hà Nội thường đậm đặc, cà phê chuỗi ở TP.HCM thì hiện đại. Cà phê miền Tây khác cả hai: pha khá loãng, cho nhiều đá và nhiều đường. Giá cũng "mềm", phổ biến từ 10.000 - 15.000 đồng/ly.
Đằng sau những ly cà phê "nhẹ đô" ấy là cuộc trò chuyện kéo dài có khi hàng tiếng đồng hồ - Ảnh: NHÃ CHÂN
Người sành cà phê có thể chê ly cà phê này nhạt, thiếu vị đắng và hương thơm nguyên bản. Nhưng ở vùng đất này, sự "nhẹ đô" ấy có lý do. Trời nắng nóng quanh năm nên ly cà phê trước hết phải giải khát được. Vị ngọt, nhạt cũng giúp người ta ngồi vài tiếng đồng hồ, uống hết cà phê rồi châm thêm trà đá mà không bị say hay xót ruột.
Người dân miền Tây uống cà phê hiếm khi để thẩm vị chua thanh của loại hạt này hay độ đắng đậm, đặc trưng của hạt kia.
Ở vùng đất này, người ta không uống cà phê vội vã để lấy sự tỉnh táo làm việc, mà uống để tám chuyện.
Như cha tôi, hễ trời vừa hừng sáng, ông lại xách xe đi uống cà phê đến 9-10h mới về. Mẹ tôi nhiều lần phàn nàn, kêu cha ở nhà pha cà phê uống cho tiết kiệm, nhưng cha tôi chỉ cười xuề xòa: "Đi uống cà phê là để ‘thời sự’, ở nhà uống không bằng".
Chưa kịp nhấp ngụm cà phê nào, câu chuyện đã nổ ra xôn xao cả một góc quán. Những đề tài mộc mạc bắt đầu từ cái mương, cái ruộng nhà mình, rồi từ chuyện con nước, giá lúa… câu chuyện tự nhiên chuyển hướng sang đứa con chú Năm mới trúng tuyển đại học trên thành phố, hay con Út xóm dưới tuần sau gả chồng.
Ai có nỗi buồn mang ra san sẻ thì nhẹ bớt, ai có niềm vui đem khoe thì cả quán cười rộ lên hoan hỷ. Bên làn hơi đá tan, những giận hờn xóm giềng ngày cũ cũng theo tiếng cười cởi mở mà xô dạt ra xa. Ly cà phê cạn từ đời nào, bình trà đá châm thêm mấy lượt, vậy mà người ta vẫn chưa muốn ra về.
Không gian mở và những "người quen" không hẹn trước
Không gian quán xá miền Tây cũng phản ánh nét văn hóa kết nối. Quán hiếm khi là những phòng máy lạnh hay các góc bàn riêng tư. Quán cà phê vùng sông nước thường là quán cóc vỉa hè, căn chòi lá dựng bên bờ sông, bến đò hay ven đường, với vài chiếc ghế nhựa hay băng đá dài đơn sơ.
Đặc biệt, bạn cà phê "thời sự" không phải lúc nào cũng là người thân quen. Người chạy xe ôm, chú nông dân, vị cán bộ hưu trí hay khách du lịch xa lạ... tất cả đều có thể ngồi chung một bàn. Không cần hẹn trước, chỉ cần bước vào quán, gật đầu chào, chuyền tay giùm bình trà đá là coi như đã thành người quen để nhập cuộc rôm rả.
Bạn cà phê "thời sự" không phải lúc nào cũng là người thân quen - Ảnh: NHÃ CHÂN
Nếp văn hóa cà phê sáng này không chỉ gắn liền với những người lớn tuổi mà còn "gây nghiện" cả những người trẻ.
Thói quen này không chỉ có ở người lớn tuổi. Anh Quốc Kiên (30 tuổi, cán bộ xã ở Cà Mau) sáng nào cũng dành 15-30 phút ngồi quán quen trước giờ làm. Anh đến đều đặn tới mức chủ quán giữ riêng cho anh một chỗ. Theo anh, thứ kéo anh đến quán không phải vị cà phê mà là không khí thân quen.
"Nhiều khi chỉ ngồi nghe các chú, các bác nói chuyện rồi cười theo là đủ nạp năng lượng cho ngày mới. Sáng nào không ghé là thấy thiếu", anh nói.
Đời sống đã đổi thay nhiều, nhưng nếp cà phê sáng ở miền Tây vẫn còn nguyên. Những bàn cà phê ven sông nhắc người ta nhớ giá trị của việc gặp nhau và trò chuyện trực tiếp. Ở đó, ly cà phê ngon nhất có lẽ không nằm ở hạt cà phê mà ở những người ngồi cùng bàn.
