Sách giấy có thể trở thành nguồn dữ liệu để các công ty AI số hóa và sử dụng cho quá trình huấn luyện - Ảnh: stock.adobe
Từ khoảng tháng 8, nhiều hiệu sách cũ bán hàng trực tuyến tại Nhật Bản ghi nhận lượng đơn hàng tăng bất thường. Có cửa hàng cho biết mỗi ngày bán được khoảng 100 cuốn, trong khi doanh số tại một số thời điểm tăng gấp 5 lần.
Điều đáng chú ý là khách hàng không chủ yếu tìm tiểu thuyết hay manga như thường lệ. Các đơn hàng tập trung vào những cuốn sách chuyên ngành, từ triết học, lịch sử, y học, luật đến tài liệu về đời sống và văn hóa Nhật Bản thời Edo hay chính trường khoảng 30 năm trước.
Nhiều tài khoản cùng gửi sách về một nơi
Theo phóng sự điều tra của Nippon TV NEWS NNN, nhiều hiệu sách nhận đơn từ các tài khoản khác nhau nhưng có cùng điểm đến là một trung tâm logistics tại tỉnh Okayama.
Một chủ hiệu sách ở khu vực Kanto cho biết đã bán hơn 1.000 cuốn theo hình thức này. Các đơn hàng xuất hiện khá đều đặn nên ông nghi ngờ chúng có thể được đặt bằng một hệ thống tự động.
Một hiệu sách khác ở miền Tây Nhật Bản thậm chí nhận được email từ một doanh nghiệp nước ngoài hỏi liệu cửa hàng có thể cung cấp vài chục nghìn cuốn sách hay không.
Phố Kanda Jimbocho ở Tokyo, với rất nhiều hiệu sách cũ - Ảnh: Nippon TV
Hiệp hội Kinh doanh sách cũ Tokyo cho biết đã nắm được tình trạng này. Theo hiệp hội, trong giới kinh doanh sách đang xuất hiện nghi vấn các đơn hàng lớn có thể nhằm thu thập dữ liệu phục vụ AI.
Tuy nhiên, bên đứng sau các đơn hàng vẫn chưa được xác định. Doanh nghiệp vận hành trung tâm logistics tại Okayama cũng từ chối trả lời về từng giao dịch, bao gồm mục đích mua sách và các công ty liên quan.
Hơn 50 tấn sách Nhật được xuất sang Mỹ
Nippon TV tiếp tục kiểm tra dữ liệu xuất nhập khẩu và phát hiện một thông tin đáng chú ý. Theo dữ liệu của Công ty phân tích Sayari, từ năm 2025, một công ty thuộc tập đoàn phân phối sách lớn của Nhật Bản đã xuất sang Mỹ hơn 50 tấn hàng được khai báo là "sách Nhật".
Nếu giả định mỗi cuốn sách nặng khoảng 500g, số hàng này tương đương khoảng 100.000 cuốn. Đây là phép tính dựa trên trọng lượng, không phải số lượng sách thực tế được xác nhận.
Hình ảnh những cuốn sách, được cho là dùng cho việc học máy trí tuệ nhân tạo, được tập hợp trong một nhà kho. Trích từ tài liệu tòa án của Anthropique, một nhà xuất bản có trụ sở tại Mỹ - Ảnh: Nippon TV
Tên một nhà phân phối sách lớn của Nhật cũng xuất hiện trong tài liệu của vụ kiện liên quan đến công ty AI Anthropic tại Mỹ. Các tài liệu cho thấy sách tiếng Nhật được cho là nằm trong số những loại sách được thu gom để số hóa và sử dụng cho việc huấn luyện AI.
Tuy nhiên, doanh nghiệp Nhật Bản liên quan phủ nhận việc bán sách với mục đích này, cho biết không có trường hợp nào họ bán sách với nhận thức rằng chúng sẽ được sử dụng để huấn luyện AI.
Sách giấy có thể được cắt, quét rồi tiêu hủy
Theo tài liệu trong vụ kiện tại Mỹ, Anthropic từng có kế hoạch thu thập sách trên quy mô lớn để phục vụ AI. Những cuốn sách được cắt phần gáy, đưa qua máy quét tốc độ cao để chuyển thành dữ liệu rồi tiêu hủy bản giấy.
Truyền thông Mỹ cũng từng đưa tin Amazon thu gom sách giấy tại các kho để cắt, quét và tiêu hủy, trong đó có sách tiếng Nhật.
Sách giấy đang trở thành một nguồn dữ liệu đáng chú ý trong cuộc đua phát triển AI - Ảnh: X
Những trường hợp này cho thấy sách giấy, đặc biệt là các ấn phẩm chuyên ngành hoặc khó tìm trên Internet, có thể trở thành nguồn dữ liệu đáng chú ý khi các công ty AI cần lượng lớn nội dung để phát triển mô hình.
Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy hơn 50 tấn sách được xuất sang Mỹ từ Nhật Bản đều được xử lý theo cách trên, cũng như chưa thể khẳng định những đơn hàng bí ẩn tại các hiệu sách cũ và lượng sách xuất khẩu này thuộc cùng một hoạt động.
Tranh luận về việc dùng sách để huấn luyện AI
Việc sử dụng sách và nội dung có bản quyền để huấn luyện AI đang gây tranh luận tại nhiều quốc gia. Tại Nhật Bản, các tổ chức xuất bản và sáng tạo yêu cầu bảo vệ quyền lợi của tác giả, trong đó có việc xin phép khi sử dụng nội dung.
Trong khi đó, giáo sư Ueno Tatsuhiko, chuyên gia luật sở hữu trí tuệ tại Đại học Waseda, cho biết luật Nhật Bản hiện cho phép sử dụng tác phẩm để huấn luyện AI và phân tích thông tin về nguyên tắc, nhưng có ngoại lệ nếu gây tổn hại bất hợp lý đến lợi ích của chủ sở hữu bản quyền.
Vụ việc cũng khiến các hiệu sách cũ đặt câu hỏi về giá trị của những cuốn sách nếu chúng được mua số lượng lớn để số hóa rồi tiêu hủy.
