Ai làm Bộ trưởng Bộ Công an lâu nhất?

Những câu chuyện thú vị về Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên Trần Quốc Hoàn, Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân, Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam Mai Chí Thọ, Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân vũ trang Phan Trọng Tuệ, người cận vệ hơn hai thập kỷ bên Bác - Hoàng Hữu Kháng… đang được giới thiệu trong trưng bày chuyên đề Tâm son, chí thép tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò.

Trưng bày kéo dài tới ngày 30-12-2026, nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9, 81 năm Ngày truyền thống Công an nhân dân Việt Nam (19-8-1945 - 19-8-2026).

Chân dung 9 người có nhiều đóng góp quan trọng trong việc xây dựng và phát triển lực lượng Công an nhân dân từ những ngày đầu thành lập và trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ an ninh Tổ quốc được giới thiệu trong trưng bày.

Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Công an là Trần Quốc Hoàn, nhưng tư lệnh ngành đầu tiên lại là Lê Giản

Dù lực lượng Công an nhân dân được chính thức khai sinh từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, năm 1953 ông Trần Quốc Hoàn mới được bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Công an, nhưng ông chính là Bộ trưởng đầu tiên.

Bởi trước đó lực lượng Công an nhân dân với các tên gọi khác nhau như Việt Nam công an vụ, Nha công an Việt Nam (1946-1948), Nha công an Trung ương (1948-1953) trực thuộc quản lý của Bộ Nội vụ.

Tới tháng 8-1953 mới chính thức thành lập Bộ Công an, và Bộ trưởng là ông Trần Quốc Hoàn. Trước đó, từ tháng 8-1952, ông làm Giám đốc Nha công an Trung ương thay ông Lê Giản.

Không chỉ là Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên, ông còn là Bộ trưởng Công an lâu năm nhất, 28 năm, từ 1953-1980, bao gồm cả thời gian làm Bộ trưởng Bộ Nội vụ (1975-1980) khi Bộ Công an sáp nhập vào Bộ Nội vụ thành Bộ Nội vụ từ năm 1975.

Trần Quốc Hoàn (tên khai sinh là Nguyễn Trọng Cảnh) sinh tại xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An (nay là xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An), tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1930.

Là Bộ trưởng Công an đầu tiên và lâu nhất, ông đã trực tiếp lãnh đạo công tác bảo vệ an ninh chính trị, đấu tranh trấn áp phản cách mạng, củng cố tổ chức và xây dựng lực lượng Công an nhân dân từng bước chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Trong cuốn sách Đồng chí Trần Quốc Hoàn, chiến sĩ cách mạng kiên trung của Đảng, nhà lãnh đạo xuất sắc của Công an Việt Nam (Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia, Sự Thật, 2006), Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã dành nhiều lời trân trọng về những đóng góp của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn cho lực lượng Công an nhân dân.

Đại tướng đánh giá: "Trong 28 năm anh Hoàn phụ trách ngành Công an, giữa tôi và anh Hoàn có sự phối hợp hiệp đồng rất tốt. Tôi thường nói với anh, Quân đội và Công an là anh em sinh đôi, cần có sự phối hợp chặt chẽ.

Anh Hoàn đã có công rất lớn trong việc xây dựng, lãnh đạo lực lượng Công an làm tròn nhiệm vụ giữ vững an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội".

Tuy Trần Quốc Hoàn là Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên, nhưng Lê Giản lại được coi là Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân.

Lê Giản (1913-2003) là Tổng giám đốc đầu tiên của Nha công an Việt Nam (từ 1946-1952).

Ông có tên khai sinh là Tô Gĩ, sinh tại xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên (nay là xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên).

Ông chính là anh em họ với các nhà cách mạng Tô Hiệu, Tô Chấn, Tô Quang Đẩu.

Với trách nhiệm đứng đầu ngành công an trong Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn non trẻ sau Cách mạng Tháng Tám, ông đã trực tiếp lãnh đạo và tham gia phá chuyên án tại phố Ôn Như Hầu (1946).

Mai Chí Thọ - Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam

Lịch sử ngành công an ghi nhận ông Mai Chí Thọ chính là Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam.

Mai Chí Thọ (tên khai sinh là Phan Đình Đống) sinh tại xã Nam Vân, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định (nay là phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình). Hoạt động cách mạng từ sớm, ông bị thực dân Pháp bắt, giam tại nhiều nhà tù như:

Nam Định (1940 - 1941), Hỏa Lò (1941), Sơn La (1941 - 1943), Khám Lớn Sài Gòn (1943 - 1944), Côn Đảo (1944 - 1945).

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, ông giữ nhiều chức vụ như: Trưởng Ty Công an Cần Thơ, Mỹ Tho; Phó bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ; Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho; Phó giám đốc Sở Công an Nam Bộ (1950 - 1954).

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông đảm nhiệm các trọng trách: Bí thư Khu ủy miền Đông Nam Bộ, Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Gia Định kiêm Chính ủy Quân khu Sài Gòn - Gia Định...

Ông trực tiếp chỉ đạo các lực lượng an ninh và vũ trang hoạt động trong lòng địch, bảo vệ nội bộ, phá các kế hoạch bình định, giữ vững cơ sở cách mạng.

Sau khi đất nước thống nhất (1975), ông giữ các chức vụ: Chủ tịch UBND TP.HCM, Bí thư Thành ủy TP.HCM, Bộ trưởng Bộ Nội vụ (Bộ Công an sáp nhập vào Bộ Nội vụ)...

Tháng 5-1989, ông được phong cấp hàm Đại tướng và trở thành Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam.

Trưng bày còn giới thiệu nhiều chân dung ấn tượng trong lực lượng Công an nhân dân như: Nguyễn Tạo (1905 - 1994) - Người chiến sĩ kiên trung của ngành tình báo Công an nhân dân Việt Nam, người trực tiếp tham gia chỉ đạo điều tra vụ án Ôn Như Hầu năm 1946.

Ông Hoàng Hữu Kháng (1912 - 1993) - Người cận vệ hơn hai thập kỷ bên Bác, một trong tám người vinh dự được Bác Hồ đặt tên như khẩu hiệu vang vọng một thời: Trường - Kỳ - Kháng - Chiến - Nhất - Định - Thắng - Lợi.

Trần Bình (1928 - 1949) - Khí phách người chiến sĩ công an trẻ tuổi, bị thực dân Pháp xử bắn tại cầu Đuống ngày 19-5-1949.

Hay Nguyễn Sỹ Huynh (1924 - 2013) với những chiến công thầm lặng trong công tác chống gián điệp. Nguyễn Đức Minh (1931 - 2021) - Người điệp báo ở chiến trường khu 6…