80 năm Quốc ca Việt Nam: Lá cờ đỏ sao vàng bay đến đâu, Quốc ca vang lên ở đó

Nhạc sĩ Văn Cao, tác giả của Tiến quân ca, sau này trở thành Quốc ca Việt Nam - Ảnh tư liệu

Tiến quân ca in lần đầu trên báo Độc lập vào tháng 11-1944; sau đó đồng hành và cổ vũ Nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám.

Tháng 8-1945, Quốc dân Đại hội (tiền thân của Quốc hội Việt Nam) họp ở Tân Trào (Tuyên Quang cũ), bàn về kế hoạch tổng khởi nghĩa và mẫu Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca khi Việt Nam độc lập. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chọn tác phẩm của Văn Cao làm Quốc ca.

Ngày 2-9-1945, Tiến quân ca vang lên trong ngày Tuyên ngôn Độc lập; rồi từ kỳ họp đầu tiên của Quốc hội năm 1946 đến nay, ca khúc của Văn Cao chính thức trở thành Quốc ca Việt Nam.

Tới nay, Quốc ca có hành trình 80 năm đồng hành cùng đất nước, dân tộc Việt Nam.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa lấy ý kiến Nhân dân về việc chuẩn hóa Quốc ca. Một hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca do bộ tổ chức cũng vừa diễn ra tại Hà Nội.

Họa sĩ Văn Thao - con trai nhạc sĩ Văn Cao - nói với Tuổi Trẻ, "gia đình rất ủng hộ việc chuẩn hóa Quốc ca, và từ lâu gia đình cũng từng đề xuất ý kiến này với Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng như lãnh đạo Nhà nước; giờ điều đó thực hiện, rất lấy làm mừng".

Quốc ca từng được chuẩn hóa trước 1975

Ông Văn Thao kể, từ kỳ họp Quốc hội khóa 2 tới ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30-4-1975, Quốc ca thực chất đã được chuẩn hóa, do nhạc sĩ Văn Cao trực tiếp dàn dựng, phối khí, sau đó Nhà nước thu âm, in đĩa, in vào tem, dịch sang tiếng Anh để dùng trong các hoạt động đối ngoại.

Song sau năm 1975, để phù hợp hơn với thời kỳ mới, từng có cuộc vận động sáng tác Quốc ca mới, thay thế bài Tiến quân ca. Nhưng qua hai đợt thi, vẫn không chọn được tác phẩm nào phù hợp, Nhà nước quyết định tiếp tục giữ bài Tiến quân ca làm Quốc ca.

Từ bấy đến nay, Quốc ca được sử dụng thường xuyên, rộng rãi trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước. Nhìn chung nghiêm túc, trang trọng; song thực tiễn thực hiện, việc sử dụng Quốc ca vẫn còn một số hạn chế, bất cập.

Phút suy tư của nhạc sĩ Văn Cao tại nhà riêng, ngày 23-11-1992 - Ảnh: NGUYỄN ĐÌNH TOÁN

Theo con trai nhạc sĩ, Quốc ca là hồn thiêng của sông núi, của dân tộc, cần thiết phải có sự thống nhất về quy chuẩn. Việc chuẩn hóa sẽ chấm dứt tình trạng mỗi đài truyền hình, cơ quan hay tổ chức tự phối khí một kiểu gây lệch lạc về hòa thanh, nhịp độ và tiết tấu…, làm giảm tính trang nghiêm và trang trọng của biểu tượng quốc gia.

Ông Văn Thao kể, thời gian qua, gia đình được mời dự tổng duyệt những bản phối Quốc ca khác nhau, ông có đưa ra những góp ý cụ thể; còn bản phối nào được chọn thuộc về thẩm quyền của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, của Nhà nước.

Ông nhận xét, bản Quốc ca do chính nhạc sĩ Văn Cao dàn dựng và phối khí trước năm 1975 ra đời trong thời kỳ đất nước còn chiến tranh, tiết tấu và hòa âm mang tính chất hùng tráng, dứt khoát, mạnh mẽ với tinh thần cổ động, kêu gọi lên đường khởi nghĩa.

Tuy nhiên các bản phối mới có sự điều chỉnh mềm mại hơn để phù hợp thời đại hòa bình, phát triển hôm nay. Theo ông, việc điều chỉnh sắc thái âm nhạc là hoàn toàn hợp lý. Công tác chuẩn hóa Quốc ca ở thời điểm hiện tại chỉ tập trung vào phần hòa âm, phối khí chứ không thay đổi phần giai điệu và ca từ cốt lõi của bản nhạc gốc.

Tiến quân ca được chọn làm Quốc ca vì vừa thể hiện được ý chí, khát vọng dân tộc, hợp cảnh hợp thời, vừa ngắn gọn, dễ thuộc lời, dễ phổ cập mà giai điệu lại hùng tráng… - Ảnh tư liệu

80 năm Quốc ca của Nhân dân

Khi sáng tác Tiến quân ca, nhạc sĩ Văn Cao không nghĩ rằng bài hát của mình sau này sẽ trở thành Quốc ca Việt Nam.

Ông viết bài hát dựa trên lời gợi ý của ông Vũ Quý (lúc đó là quyền Bí thư Ban cán sự Đảng Hà Nội) nhằm có một bài hát cách mạng ngắn gọn, dễ hát để cổ vũ cho Mặt trận Việt Minh và lực lượng vũ trang sắp thành lập nhằm chuẩn bị cho tiền khởi nghĩa.

"Ước mơ lớn nhất của bố tôi là được cầm súng, lên chiến khu làm một người lính. Ông đã viết Tiến quân ca bằng cảm xúc rất tự nhiên của một người làm cách mạng", ông Văn Thao chia sẻ.

Một năm sau ngày sáng tác, chứng kiến bài Tiến quân ca vang lên tại quảng trường Nhà hát Lớn Hà Nội trong ngày 17-8 và ngày 19-8 và ngấm vào lòng dân, nhạc sĩ rất xúc động và cảm thấy "bài hát đã thuộc về Nhân dân, không còn thuộc về riêng mình nữa".

Ông Văn Thao, con trai nhạc sĩ Văn Cao, chia sẻ về Quốc ca - Ảnh: ĐẬU DUNG

Con trai nhạc sĩ nhớ lại, trước khi qua đời, Văn Cao đã dặn dò gia đình rằng "khi tình hình đất nước thuận lợi và có đủ điều kiện, hãy hiến tặng bài hát này cho Nhà nước và Nhân dân".

Cách đây hơn 10 năm, gia đình chính thức làm lễ hiến tặng bài Tiến quân ca cho Nhân dân và cho đất nước. Tới bây giờ, đây không chỉ là niềm tự hào của gia đình mà còn niềm tự hào của dân tộc Việt Nam.

Từ khi được chính thức công nhận là Quốc ca năm 1946 tới nay, Quốc ca có 80 năm vinh quang đồng hành cùng những biến động và thăng trầm của lịch sử, những cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất và bước chuyển mình phát triển của đất nước.

"Đúng là lá cờ đỏ sao vàng tung bay ở đâu, lời Quốc ca vang lên đến đó, bài hát đóng vai trò như hồi kèn kêu gọi cổ vũ, thúc giục Nhân dân đứng lên giành độc lập dân tộc, dựng xây đất nước. Câu cuối: Tiến lên, cùng tiến lên! Nước non Việt Nam ta vững bền tới bây giờ vẫn còn nguyên giá trị", ông Văn Thao nói.

Theo ông, đó cũng là sự khẳng định của nhạc sĩ, đồng thời là biểu đạt cho mục tiêu, niềm tin và khát vọng chung của toàn thể Nhân dân, đất nước Việt Nam. Ý nghĩa tối thượng của câu kết là lời khẳng định quyết tâm giữ gìn sự vẹn toàn, bình yên và phát triển, trường tồn của đất nước.

Ông Văn Thao cho rằng qua 80 năm, Quốc ca đã ngấm sâu vào lòng dân; từ trẻ nhỏ đến người già đều thuộc; chỉ cần giai điệu vang lên là mọi người đều đứng nghiêm, cất tiếng hát với niềm xúc động và tự hào dân tộc sâu sắc.