Những bức ảnh về ba, mẹ chụp từ thời tham gia kháng chiến được lưu giữ trong gia đình bà Thảo - Ảnh: B.D.
"Ba đã mất gần 20 năm rồi, tôi là con gái duy nhất nên từ ngày ba qua đời, không ngày nào tôi thôi thương nhớ. Khi nhận được cuộc gọi báo kỷ vật ba gửi lại ngày xưa nay sẽ được trả lại, tôi thả điện thoại rồi bật khóc. Tôi thấy hình ảnh ba trở về" - bà Nguyễn Thị Phương Thảo, con gái ông Phán rưng rưng.
Kỷ vật đi B bỗng trở về sau hàng chục năm
Trưa 16-8, phóng viên Tuổi Trẻ có mặt tại nhà bà Thảo trên đường Lý Tự Trọng. Chứng kiến gian thờ tự của gia đình, mới thấy bề dày truyền thống cách mạng nơi đây.
Phòng thờ nằm trên tầng 3, được vợ chồng bà Thảo bài trí trang trọng. Bằng khen, bằng Tổ quốc ghi công, huân huy chương của cha, mẹ và các cô dì chú bác trong dòng họ treo kín tường.
Bà Thảo cùng chồng sửa soạn lại gian thờ, ngắm những bức ảnh đen trắng, kỷ vật, giấy tờ của cha mẹ, trước khi lên đường đến Trung tâm Lưu trữ lịch sử Đà Nẵng nhận lại kỷ vật do cơ quan nhà nước trao trả.
Bà Thảo thắp hương khấn nguyện với ba trước ngày đi nhận kỷ vật - Ảnh: B.D.
"Sáng mai tôi, chồng và con trai sẽ cùng nhau qua nhận kỷ vật. Từ lúc nghe tin sẽ trao trả kỷ vật của ba, cả gia đình tôi thổn thức không ngủ được. Hình ảnh ba mẹ một đời dâng hiến cho Tổ quốc, rồi về nuôi con trong khó nghèo, tôi rất thương nhớ ba" - bà Thảo nói.
Câu chuyện kỷ vật của cán bộ đi B "tìm về" với vợ chồng bà Thảo diễn ra đầy xúc động. Ba bà Thảo, ông Nguyễn Hữu Phán, là cán bộ lão thành cách mạng, dành gần trọn tuổi thanh xuân tham gia kháng chiến.
Bà Thảo cho biết ba mình sinh năm 1917. Những năm chiến tranh, ông cùng đồng đội và vợ đi khắp các chiến trường đánh giặc.
Năm 1972, 1973, ông Phán và vợ nhiều lần ra miền Bắc chữa bệnh. Năm 1976, ông nghỉ hưu.
Hai vợ chồng sinh được bà Thảo, người con duy nhất. Sau khi nghỉ hưu, gia đình ông sống tại TP Đà Nẵng. Đến năm 2008, ông Phán qua đời.
Di ảnh ông Nguyễn Hữu Phán (bên phải) và người vợ - Ảnh: B.D.
Cuộc gọi bất ngờ từ cơ quan lưu trữ
Bà Thảo nói từ nhỏ đến lớn, bà được nghe ba mẹ kể nhiều về chiến tranh, về đồng đội. Nhưng bà chưa từng biết về kỷ vật, vàng mà ba gửi lại cơ quan lưu trữ trong giai đoạn đi B (cán bộ vào Nam từ 1959-1975).
Theo bà Thảo, nhiều năm trước, bà nhận được điện thoại từ cán bộ huyện Duy Xuyên (tỉnh Quảng Nam cũ), mời nhận kỷ vật của ba do cơ quan lưu trữ trao lại.
Tuy nhiên, vì bận nhiều việc, lại làm mất số điện thoại người gọi, bà không biết cách nào để tìm tới cơ quan đang cất giữ.
"Ba mẹ tôi sinh tôi ra trong cảnh vô cùng ngặt nghèo, khó khăn. Ba bị nhiễm chất độc da cam rất nặng, nhiều đồng đội của ba sinh con cái ra nhưng đều bị di chứng nặng. Điều này ám ảnh mẹ tới mức suốt 3 tháng từ lúc tôi được sinh ra mẹ liên tục xoa nắn, rờ rẫm coi tôi có đủ hình hài, chân tay hay không.
Ngày tôi lấy chồng, sinh con cũng vậy. Thỉnh thoảng mẹ lại chạy qua hỏi thăm rằng con tôi có bình thường không, vì sao cháu lại ngủ nhiều như vậy..." - bà Thảo kể về người mẹ quá cố, rồi ứa nước mắt vì thương nhớ.
Một góc trong nhiều kỷ vật về truyền thống cách mạng của gia đình được bà Thảo lưu giữ lại - Ảnh: B.D.
Theo bà Thảo, bà không nghĩ ba mẹ để lại vàng hay bất cứ kỷ vật nào từ những năm chiến tranh. Ngay cả khi nhận được điện thoại từ huyện Duy Xuyên (cũ), bà cũng chỉ nghĩ đây là giấy tờ chính sách, không hề nghĩ đó là vàng, kỷ vật.
Một phép màu đến khiến bà cùng chồng con bật khóc: cách đây ít tuần, người trong họ đọc được bài báo trên Tuổi Trẻ đăng thông tin cơ quan lưu trữ đang tìm thân nhân ba bà để trao trả kỷ vật đi B.
Bài báo cho biết Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đang giữ vàng của ba cán bộ đi B, có đủ tên tuổi, địa chỉ nhưng vẫn chưa tìm được người để trao trả.
Đó là ba cán bộ miền Nam, quê Quảng Nam và Quảng Ngãi (cũ), tập kết ra Bắc sau năm 1954 rồi trở lại miền Nam công tác.
Trước khi về Nam, họ gửi lại giấy tờ, tài sản, vàng bạc cho Ủy ban Thống nhất giữ giùm. Hồ sơ những người này đầy đủ, nhưng đến nay vẫn chưa tìm được người.
Bà Thảo nhòe nước mắt khi nhắc tới ba, mẹ mình - Ảnh: B.D.
Trong số này có ông Nguyễn Đông (Nguyễn Hữu Phán), quê xã Duy Phương, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam (địa chỉ hành chính cũ trước 1975). Ông có mẹ, hai em trai và vợ con nhưng không rõ tên. Cha ông mất sớm.
Ông vào Đảng ngày 10-7-1941, chính thức ngày 15-10-1941. Không có thông tin về năm sinh, ngày vào Nam và đơn vị công tác trước khi đi B.
"Tôi mở bài báo mà đọc trào cả nước mắt. Ba mất quá lâu rồi nhưng vẫn tôi thương nhớ mọi thứ, khi biết ba có kỷ vật gửi lúc đi B, tự nhiên tôi mủi lòng" - bà Thảo kể.
Kỷ vật vô giá trở về với gia đình cán bộ đi B
Theo bà Thảo, bà tìm số điện thoại của Trung tâm Lưu trữ quốc gia III và được kết nối với cán bộ tên Lý. Sau khi làm thủ tục, phía trung tâm thông báo sẽ tổ chức lễ trao trả kỷ vật cho gia đình vào ngày 17-8.
"Tôi đã nhận được thông tin, lịch trình trao trả. Đợt này ngoài tôi còn có các gia đình nữa. Ba tôi gửi lại một ít vàng và sẽ được trao trả, về lại gia đình sau hàng chục năm.
Dù vàng hay bất cứ thứ gì thì đây cũng là báu vật thiêng liêng, gia đình biết ơn sự lưu giữ cẩn thận, trách nhiệm của cơ quan lưu trữ. Chúng tôi cũng cảm ơn sự kết nối, đưa tin của báo Tuổi Trẻ để mang đến niềm vui đặc biệt này" - bà Thảo nói.
